بودجه ۲۰ میلیاردی نجات یوزها چه شد؟

تبیان: ششم فررودین ماه سال گذشته بود که یک یوزپلنگ ماده باردار به همراه ۳ توله یوز در شکمش در جاده میامی عباس آباد که به جاده مرگ معروف است، بر اثر تصادف تلف شدند. مهمترین دلیل مرگ یوزهای ایرانی تصادفات جاده‌ای است که تاکنون جان ۱۳ یوز را در محور میامی عباس آباد استان سمنان گرفته است. اتفاقی که امسال هم با آغاز سفرهای نوروزی در کمین یوز ایرانی‌ست.

ششم فررودین ماه سال گذشته بود که یک یوزپلنگ ماده باردار به همراه 3 جنین یوز در شکمش در جاده میامی عباس آباد که به جاده مرگ معروف است، بر اثر تصادف تلف شدند. مهمترین دلیل مرگ یوزهای ایرانی تصادفات جاده‌ای است که تاکنون جان ۱۴ (با حساب ۳ جنین تلف شده) یوز را در محور میامی عباس آباد استان سمنان گرفته است. اتفاقی که امسال هم با آغاز سفارهای نوروزی در کمین یوز ایرانی‌ست.

سابقه تلاشها برای ایمن سازی جاده عباس آباد به حدود سال 93 بر می‌گردد، اولین تصادف این جاده سال ۸۹ و بعدی در همان سال ۹۳ رخ داد. آن زمان در قالب پروژه بین‌المللی حفاظت یوزپلنگ آسیایی تلاشهایی برای ایمن سازی اتفاق می‌افتد و گویا ردیف بودجه‌‌ای هم به این موضوع تعلق می‌گیرد اما پس از اتفاقاتی که برای برخی از فعالان محیط زیست افتاد، مشخص نشد که بودجه چه شد. یعنی تا موقعی که پروژه ادامه داشت آن بودجه اختصاص داده نشد و بعد آن هم معلوم نیست سرنوشت آن چه شد.

تاخیری که بهایش جان یک توله یوز بود

تا مدتی از سال 1397 تا 1401 این ماجرا تقریبا چندسالی مسکوت بود و در تابستان 1401 با تصادف دیگری در این جاده که منجر به مرگ یک یوز ماده شد دوباره مجموعه‌ای از تلاشها برای ایمن سازی این جاده شروع شد از جمله اینکه یک تیم واکنش سریع تشکیل شد که موقع تصادفات و یا در مواقع تعطیلات به صورت پیشگیرانه کار پایش‌ را انجام دهد، یک سری جلسات بین وزارت راه و سازمان حفاظت محیط‌زیست برگزار و مصوب شد که برخی تمهیدات برای ایمن‌سازی جاده انجام شود. بر اساس مطالعات بین‌المللی متعدد برخی از پیشنهادات مطرح شده مثل آرام‌سازی و نصب تابلو کارایی ندارند. اما برخی از اقدامات هم می‌توانست در ایمن‌سازی جاده به صورت نسبی تاثیرگذار باشد، مثلا در زمستان 1401 بودجه‌ای برای روشن کردن 4 کیلومتر از مسیر تصویب شد که این در واقع همان کاری است که با یکسال تاخیر اکنون انجام شده و اخبارش را می‌شنوید.

نکته مهم اما این است که بخشی از این روشنایی قرار بود جایی نصب شود که تابستان 1402 یک یوزپلنگ ماده به اسم هلیا توله‌اش را آنجا از دست داد، یعنی همین تاخیر به بهای از دست دادن یک یوزپلنگ دیگر برای ما تمام شد. بعدها یکسری تعهدات دیگر اضافه شد، از جمله اینکه قرار شد 10 کیلومتر روشنایی دیگر در مسیر نصب شود؛ بعد در کمیسیون ملی راههای کشور در جلسه‌ای تصویب شد که سرعت برای مدت حداقل یکسال در منطقه به سطح 90 کیلومتر کاهش پیدا کند.

شماره نامه را نمی‌دهند حداقل ما پیگیری کنیم!

 اواخر شهریور ماه سال جاری؛ وزارت راه طی نامه‌ای به سازمان برنامه بودجه اجازه داد که با کاهش 20 میلیارد تومان از بودجه خودش، این اعتبار به سازمان حفاظت محیط زیست برای ایمن سازی جاده عباس آباد تعلق بگیرد.

علی رنجبران؛ سخنگوی پویش مردمی گذرگاه امن یوز می‌گوید: "من و تعداد دیگری از دوستان فعال در پویش، خیلی تلاش کردیم تا از طریقی این 20 میلیارد را در سازمان برنامه و بودجه پیگیری کنیم اما متاسفانه از طرف سازمان حفاظت محیط‌زیست همکاری لازم انجام نشد و این همکاری تنها مستلزم این بود که شماره نامه را به ما بدهند اما شماره این نامه را به ما ندادند و حالا ما هم نمی‌دانیم که چه اتفاقی برای این بودجه افتاده است. خواسته ما این است که حداقل خود سازمان حفاظت محیط زیست پیگیری این مسئله را انجام دهد و اعلام کند که آیا تخصیص این بودجه محقق شده و اگر نشده چرا؟"

۵ کیلومتر فنسی که در انبار خاک می‌خورد

سخنگوی پویش گذرگاه امن یوز ادامه می‌دهد:  «بر اساس بررسی مطالعات بین‌المللی متعدد و مشاوره‌ای که توسط دکتر علیرضا محمدی از دانشگاه جیرفت با متخصصین شناخته شده تصادفات جاده‌ای حیات وحش  انجام شد، طرحی دقیق در مورد استاندارهای فنس کشی با هدف گونه یوزپلنگ در ترکیب با زیرگذرها به عنوان سازه عبور تهیه و تحویل سازمان حفاظت محیط زیست شد. ما به جز کمک‌های فنی و کارشناسی که گفته شد، ما هم پویشی برای جمع‌اوری کمک مالی راه‌اندازی کردیم، متاسفانه در مراحل اولیه این پویش با یک بیانیه رسمی و اتهامی از طرف سازمان محیطزیست مواجه شد که مردم به این پویش‌ها اعتماد نکنید و اینها مشخصی نیست چه کاری می‌کنند و ... .»

علی رنجبران می‌گوید: " با پول اولیه جمع‌آوری شده حدود 5 کیلومتر فنس خریداری شد که اکنون با رایزنی‌های انجام شده فعلا در منطقه انبار شده است، اما در عمل اقدام و کاری از طرف یگان حفاظت محیط‌زیست انجام داد ، کار پویش را متوقف کرد و هنوز هم به جز همان چند کیلومتر روشنایی هیچ اقدام دیگری اتفاق نیفتاده است."

در واقع اکنون 5 کیلومتر فنس استاندارد خریداری شده در منطقه انبار شده که برای نصب نیاز به ادوات دیگری دارد. اما سازمان حفاظت محیط‌زیست نه اجازه ادامه فعالیت پویش را برای تامین مبلغ مورد نیاز می‌دهد و نه تاکنون پیگیر بودجه 20 میلیاردی اختصاص یافته از سمت وزارت راه برای ایمن‌سازی جاده شده است. در این میان نیز با آغاز سفرهای نوروزی دور از انتظار نیست که شاهد مرگ یوز دیگری در این جاده باشیم.

اقدام‌های نمادین لحظه ‌آخری

سخن‌گوی پویش گذرگاه امن یوز خبر از فنس‌کشی جاده به کمک یک اسپانسر در  3روز مانده تحویل سال می‌دهد. علی رنجبران می‌گوید: "گویا قرار است همین امروز با کمک یک اسپانسر حدود 5 کیلومتر جاده فنس‌کشی شود. ما خوشحالیم که اعتراض ما منجر به چنین اقدامی شده و از این کار استقبال می‌کنیم. اما دو مسئله مهم مطرح است، یکی فاصله زیاد استانداردهای شیوه فنس کشی فعلی با حداقل‌های لازم فنس کشی برای گونه هدف یوزپلنگ و دیگری طول کوتاه فنس‌کشی است که تنها تصادفات را جابجا خواهد کرد.  نمونه این فنس و با این شیوه فنس‌کشی در پارک ملی خبر در کرمان انجام شده و بر اساس مشاهدات و اطلاعات مثلا به راحتی قابل سرقت است به دلیل اینکه به زمین متصل نیست. علاوه بر این سگ‌سانان به راحتی می‌توانند زیر فنس را باز کنند و از آن عبور کرده و عملا فنس را بی تاثیر کنند."

او درباره مشخصات دیگر این فنس می‌گوید: «تا جایی که می‌دانم ارتفاع این فنس هم کوتاه‌تر از حد لازم  است و فاقد ویژگی مهمی به نام اورهنگ است که در واقع خم شدگی ۴۵ درجه فنس است. این بخش جلوی بالا رفتن حیواناتی که رفتار بالارفتن دارند را می‌گیرد. توله یوزپلنگ به صورت جدی این رفتار را دارند و یوزهای بالغ هم با توجه به طول کوتاه ممکن است به راحتی از ان عبور کنند. بنابراین اگر این ایرادات برطرف نشود، این خطر وجود دارد که یوزها از فنس بالا بروند یا حتی از زیرش هم عبور کنند.  ما امیدواریم سازمان حفاظت محیط‌زیست بر اساس طرح‌هایی که به آن‌ها داده‌ایم فکری برای این معضلات بکند."

مسکن موقتی بر یک زخم کاری

سخنگوی پویش گذرگاه امن یوز درباره احتمال رفع نواقص فنس‌ها در آینده هم اشاره می‌کند: " ما نیز قبلا در جلساتی به سازمان حفاظت محیط زیست اعلام کردیم که این شیوه فنس‌کشی غیراستاندارد است. آن طور که من اطلاع دارم سازمان حفاظت محیط‌زیست برنامه‌ریزی کرده تا فعلا این فنس کشیده شود و بعدا آنها نواقصش را جبران کنند که تحربه نشان داده نهکار آسانی است نه می‌توان چندان به اجرا شدنش امید داشت. مثلا اتصال فنس به زمین بعد از کشیده شدن یا افزایش ارتفاع و نصب اورهنگ بعد از فنس‌کشی ممکن است هزینه‌های بیشتری از اقدام اولیه داشته باشد و در نهایت هم به درستی انجام نشود. "

هر ساله با شروع شدن سفرهای نوروزی تیمی از محیط‌بانان و حامیان محیط زیست در کنار جاده عباس آباد، روزها و هفته‌ها به صورت شبانه روزی شیفت می‌دهند تا تلاش کنند یوزها را از جاده دور نگه دارند و به مسافران نوروزی هشدارهای لازم را بدهند. اما تنها با این تلاشهای کوچک نمی‌توان راه به جایی برد و همه اینها مسکنی موقتی روی درد چندین ساله تلاش برای حفظ یوزپلنگ است.