عارف: «هاروارد» و «استنفورد» اموال موقوفه هستند

خبرگزاری ایسنا: معاون اول رئیس‌جمهور گفت: خیرین باید به سمت وقف علمی در زمینه آموزشی و پژوهشی حرکت کنند. برای اقدام سازمان یافته تر در این زمینه دولت باید اقداماتی انجام دهد. همکاری جدی بین خیرین و دولت باید ایجاد شود تا با سازوکارهای ایجاد شده، هدف خود را دنبال کنیم.

محمدرضا عارف صبح امروز در جشنواره ملی نشان نیکوکاری با تشکر از موسسات خیریه فعال در کشور، اظهار کرد: خیریه در ذات مردم ماست و ریشه در ارزش های فرهنگی ما دارد. خیر علاقه‌ای به معرفی خود ندارد و این مزیت فوق العاده‌ای است و دنبال ارزیابی از سوی خلق خدا نیست. قدردانی از کار خیر برای تکثیر کار خیر است.

وی ادامه داد: وقف کار خیر مستمر است. بعد از پیروزی انقلاب با بحران کلاس درسی و خوابگاه دانشجویی مواجه بودیم که خیران این نیازها را ساختند. بعضی از خیرین هم اعتقاد به استمرار بهره برداری از کار خیر خود داشتند. همواره آگاهی خیرین به نیازهای اجتماعی مردم وجود داشته است. وقف یک امر پویاست و و خیّر متناسب با شرایط زمان انجام می‌شود مثلا وقتی با بحران کلاس درس مواجه می شویم باید نهضت ساخت مدرسه به راه بیفتد که این نهضت در سه دهه گذشته موفق بوده است.

معاون اول رئیس‌جمهور خاطرنشان کرد: انقلاب ما یک انقلاب فرهنگی بود و از روزهای اول انقلاب، به آموزش و علم و فناوری توجه شد و این شاخص‌ها، امروز قابل مقایسه با اول انقلاب نیست. قرار بود نیازهای آموزشی خود را تامین کنیم و خوداتکا شویم. نرخ بی‌سوادی در خیلی از استان‌ها نگران کننده بود، ولی در آموزش قبل از دانشگاه خوب نتیجه گرفتیم و الان وضعیت سوادآموزی خیلی خوب است. در زمینه آموزش عالی و توسعه علم، غیر از خوابگاه سازی که برای خیرین ملموس بود، در سایر بخش‌ها خیلی موفق نبودیم.

عارف ادامه داد: در سند چشم انداز بنا بود در سال ۱۴۰۴ در منطقه جایگاه اول به خصوص در علم و فناوری را داشته باشیم، ولی از این هدف فاصله داریم. دلیل دوم این وضعیت، منابع است. در همه برنامه‌های توسعه، سهم پژوهش از تولید ناخالص داخلی ۳ یا ۳.۵ درصد  است که در هیچ برنامه ای به بیش از ۱ درصد نرسیدیم. مزیت اصلی ما منابع انسانی است. چهره‌های نخبه و جوانان باانگیزه در دانشگاه داریم تا نیازهای کشور را  تامین کنند و نیازهای علمی کشور را تامین کند ولی نتوانستیم به این هدف برسیم و اگر این روند یعنی اتکا به منابع دولتی را ادامه دهیم در آینده هم شرایط ما همین است.

وی با اهمیت وقف علمی برای کشور، گفت: وقف علمی وقفی برای توسعه علم و فناوری و استفاده از فناوری های پیشرفته در امور کشور است. در قرن‌های اول هجری  در ایران شاهد وقف علمی هستیم. منابع مورد نیاز دانشمندان از سوی مردم تامین می شد. امروز برای فناوری های پیشرفته که در زندگی روزمره مردم موثر است، به سرمایه نیاز است که امکان تامین کافی سرمایه از سوی بودجه عمومی وجود ندارد.

عارف خاطرنشان کرد: صندوق و بنیادهای علمی فراوانی مثل بنیاد کارنگی وجود دارند که منابع مالی برای پروژه‌های عام‌المنفعه را تامین می کنند. یک بخش وقف، وقف زیرساختی است که در زمینه زیرساخت‌های لازم برای تولید علم ما مشکل داریم و ایجاد آزمایشگاه برای دانشگاه هزینه زیادی دارد که البته ارزش افزوده زیادی هم دارد. در وقف علمی در آسیا، ژاپن و کره جنوبی در رتبه اول هستند. رشد موقوفات علمی در ۲۰۲۴ در امریکا ۲۰ درصد بوده است که معادل ۱ میلیارد و ۱۰۰ میلیون دلار بوده است. دانشگاه هاروارد و استنفورد کاملا وقف است و هزینه‌های دانشگاه از محل وقف آنهاست. در انگلیس ۱۲ درصد هزینه‌های وقفی صرف امور آموزشی و پژوهشی می شود . در ایران در این زمینه آمار نداریم ولی روند خوب است ولی نسبت به هدف خود که جایگاه اول در منطقه در زمینه علمی و فناوری است، عقب هستیم و باید نهضت جدی در زمینه وقف علمی ایجاد شود.

معاون اول رئیس‌جمهور بیان کرد: خیرین باید به سمت وقف علمی در زمینه آموزشی و پژوهشی حرکت کنند. برای اقدام سازمان یافته تر در این زمینه دولت باید اقداماتی انجام دهد. در این زمینه دولت نقش سیاستگذاری و تدوین راهبردی دارد و باید مشوق مالیاتی برای خیرین و چارچوب‌های قانونی و روشنی تهیه کند. باید تعهدات به خیرین به درستی اجرا شود. برنامه ملی برای توسعه علمی بر اساس وقف وجود داشته باشد. همکاری جدی بین خیرین و دولت باید ایجاد شود تا با سازوکارهای ایجاد شده، هدف خود را دنبال کنیم.

عارف در پایان گفت: ساماندهی خیرین کار بسیار ارزشمندی است. برگزاری این نشست ها موجب تشویق کار خیر می شود. باید خیرین را  در چارچوب اسناد بالادستی و اولویت‌ها و تنگناها سازماندهی کنیم.