وقتی کهن‌ترین زن ایران ثبت ملی شد

عصر ایران: در دل کوه‌های جیرفت، درختی باستانی ایستاده که به باور کارشناسان، کهن‌ترین زن ایران‌زمین است. "ارس مراد" نامی است که مردم محلی به این درخت داده‌اند؛ درختی از گونه ارس که به‌تازگی در فهرست میراث طبیعی ملی ثبت شده است، اما تنها ثبت ملی کافی نیست این درخت به حفاظت و رسیدگی فوری نیاز دارد.

بر اساس مطالعات انجام‌شده، ارس مراد قدیمی‌ترین نمونه ثبت‌شده از گونه‌ی خود در ایران محسوب می‌شود و حتی از هم‌نوعان خود در شهرستانک و ابرسیج، دست‌کم هزار سال پیرتر است. با محیطی به قطر ۱۴ متر، ارتفاعی بالغ بر ۲۵ متر، و رشد سالانه‌ی تنها یک میلی‌متر، این درخت اکنون بیش از ۴ هزار سال سن دارد. همین ویژگی‌ها باعث شده ارس مراد به‌عنوان بلندترین، قطورترین و حجیم‌ترین درخت ارس جهان شناخته شود.

جنسیت این درخت ماده است و از دیرباز با زندگی انسان‌ها در این منطقه گره خورده است. ارس مراد در سال ۱۴۰۳ در بخش شرقی خود میزان قابل‌توجهی میوه تولید کرده است. این میوه‌ها می‌توانند مبنایی برای کشت گسترده نهال‌های ارس در منطقه باشند فرصتی بی‌نظیر برای احیای پوشش گیاهی منطقه با گونه‌ای بومی و مقاوم.

نام «ارس مراد» برگرفته از اعتقاد محلی مردم به قدرت برآورده‌سازی حاجات توسط این درخت است. اما همین باورهای مردمی، ناخواسته به حیات درخت آسیب رسانده‌اند. به‌منظور ایجاد فضای مناسب برای نذر و نیایش، دیواره‌ای بتنی در اطراف ریشه‌های درخت ساخته شده که سلامت آن را به خطر انداخته است. کارشناسان خواستار برچیدن این سازه غیرمجاز برای حفظ بقای درخت هستند.

منطقه اطراف ارس مراد، به دلیل شرایط اقلیمی خاص، ظرفیت بالایی برای جنگل‌کاری گسترده دارد. متخصصان محیط زیست پیشنهاد داده‌اند که با استفاده از گونه‌های بومی مانند ارژن و زرشک کوهی، می‌توان اکوسیستمی مقاوم و پایدار در این منطقه ایجاد کرد.

در حالی‌که ثبت ملی، گامی مهم برای حفاظت از این میراث طبیعی است، اما آینده ارس مراد به اقدامات عملی، آموزش جوامع محلی و برنامه‌های حفاظتی جامع وابسته است.