دیدنی‌ترین لحظات صداوسیما بود، ته دلمان خالی می‌شد

برترین‌ها:  رضا صائمی، روزنامه‌نگار و منتقد رسانه، در یادداشتی در روزنامه ایران به مرور برنامه خاطره‌انگیز «دیدنی‌ها» پرداخته است؛ برنامه‌ای که با اجرای ماندگار جلال مقامی در دهه‌های گذشته، جایگاه ویژه‌ای در خاطره جمعی مخاطبان تلویزیون ایران پیدا کرد. صائمی در این مطلب، ضمن اشاره به ویژگی‌های محتوایی و ساختاری «دیدنی‌ها»، نقش جلال مقامی را در موفقیت و محبوبیت این برنامه تحلیل کرده و آن را یکی از نمادهای دوران طلایی تلویزیون ایران دانسته است.

رضا صائمی در روزنامه ایران نوشت: جلال مقامی اگر امروز زنده بود، 84 ساله می‌شد. بدون شک نمی‌توان از او نام برد و به یاد برنامه «دیدنی‌ها» نیفتاد. همچنان که وقتی از دهه 60 و نوستالژی‌های آن حرف می‌زنیم، نمی‌توان برنامه «دیدنی‌ها» را نادیده گرفت.

برنامه‌ای که شهرت و محبوبت آن نه صرفاً به دلیل محتوا و  سویه‌های هیجانی و سرگرم کننده‌اش که به خاطر حضور جلال مقامی به عنوان مجری برنامه هم بود. مثل برندهای تلویزیونی که نام برنامه با نام مجری آن گره خورده و از آن اعتبار گرفته است. همچون نسبتی که بین برنامه 90 و نام عادل فردوسی‌پور وجود دارد. با این حال نباید اعتبار جلال مقامی را به اجرای این برنامه تقلیل داد. او یکی از بهترین دوبلورها و مدیر دوبلاژی بوده که اعتبارش را از این هنر و مهارت می‌گیرد و چه بسا گاهی زیر سایه برنامه «دیدنی‌ها» جایگاه و منزلت او در مقام دوبله نادیده یا دست‌کم گرفته شده است. اما فارغ از این بحث، «دیدنی‌ها» به عنوان یک برنامه سرگرم کننده تلویزیونی در دهه 60 و 70 از حیث رسانه‌ای و جامعه‌شناسی رسانه واجد اهمیت بوده که نیازمند تحلیل است. برنامه‌ای که توانسته بیش از یک دهه به شکل مستمر ادامه یافته و مخاطبان خود را از دست ندهد.

 پخش این برنامه تلویزیونی از سال ۱۳۶۲ آغاز شد و مدت ۱۲سال ادامه یافت. این برنامه در آن سال‌ها که با دوران جنگ هشت‌ساله همزمان بود، روزهای یکشنبه از شبکه دو پخش می‌شد و با اجرای جلال مقامی به یکی از محبوب‌ترین برنامه‌های تلویزیونی در ایران تبدیل شد.

 مقامی درباره این دوران گفته بود: «مردم عاشق تماشای این برنامه بودند. حتی من هم به‌واسطه این برنامه شهرت زیادی بین مردم پیدا کردم. باورتان نمی‌شود اما هنوز هم مردم من را به‌نام آقای دیدنی‌ها می‌شناسند تا جلال مقامی! من در این همه فیلم مدیر دوبلاژ و دوبلور بودم و به جای هنرپیشه‌های زیادی صحبت کردم اما وقتی این برنامه روی آنتن آمد، با آن به شهرت رسیدم. چون در آن زمان، برنامه‌های تلویزیون مثل الان خیلی متنوع نبود و در ساعات محدودی هم پخش می‌شد.» مقامی درباره شیوه اجرایش در آن دوره گفته بود: «نکته جالب اینکه متنی برای این برنامه نوشته نمی‌شد و خودم به دلیل تجربه‌ای که در دیالوگ‌های پس‌گردنی در دوبله داشتم، روی صحنه‌هایی که دوربین مخفی بود و تم کمدی هم داشت، بداهه می‌گفتم که برای مردم جالب بود. اما درمجموع اجرایم در برنامه خیلی هم سنگین و رنگین بود. نه مثل اجراهای امروزی که با هیاهو همراه است. البته قضاوت نمی‌کنم. آن زمان اجراها به این صورت بود و من هم با آن شیوه راحت‌تر بودم. به یاد دارم سر اجرای برنامه «دیدنی‌ها»، مدیر وقت شبکه ‌دو به من تذکر داد و گفت: چرا در برنامه لباس‌های شیک  می‌پوشی؟ چون در شرایط جنگ هستیم، ممکن است مردم هوس کنند. من هم به او گفتم: خب چه اشکالی دارد. مردم هم لباس شیک بپوشند و من را هم با لباس شیک ببینند. در آن سال‌ها، لباس‌هایم را از اروپا می‌خریدم. خرج سفر به اروپا خیلی نبود. مثلاً می‌شد با ۱۰ هزار تومان رفت اروپا را گشت.»

در کنار اجرای خوب و خاطره‌ساز جلال مقامی و صمیمیتی که در عین رسمی بودن لحن و ادبیات مجری‌های آن دهه وجود داشت، باید عوامل اجتماعی مؤثر بر این برنامه را هم در موفقیت آن لحاظ کرد. یکی کم بودن شبکه‌های تلویزیونی که به دو شبکه محدود می‌شد و بالطبع تنوع برنامه‌های سرگرم کننده کم بود. 

ضمن اینکه فضای عمومی جامعه به دلیل تأثیر روانی ناشی از جنگ، تماشای این برنامه را ضروری‌تر می‌ساخت. ضمن اینکه در آن دوره شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی وجود نداشت تا دریچه‌ای به سوی جهان و جذابیت‌هایش بگشاید و نه شبکه‌های ماهواره‌ای که انتخاب رسانه‌ای مردم باشد.

 در این شرایط برنامه «دیدنی‌ها» پنجره‌ای به سوی جهان باز می‌کرد که مخاطب ایرانی دنیای رنگارنگ را از قاب آن به تماشا بنشیند، هرچند که اغلب دستگاه‌های تلویزیون آن زمان سیاه و سفید بودند. 

آنچه در این برنامه برای مخاطبان پخش می‌شد، بخشی از توانمندی‌های جالب تعدادی از هموطنان‌مان در ابتدای برنامه و پس از آن یکسری فیلم‌ها و تصاویر فانتزی و کارهای خارق‌العاده سایر مردم دنیا بود که در وقتی حدود یک ساعت لحظات سرگرم‌کننده‌ای را برای مخاطبان خلق می‌کرد.

 در این بین هم توضیحات جلال مقامی به عنوان مجری برنامه آنچنان بر دل مخاطبان می‌نشست که بدون این توضیحات تصاویر هم جذابیتی برای مخاطب پیدا نمی‌کرد.

 از جمله عناصر دیگر این برنامه که به آن هویت می‌بخشید، موسیقی متن جذاب آن بود. موسیقی تیتراژ این برنامه نیز یکی از آهنگ‌های خاطره‌انگیز نزد بینندگان این برنامه به شمار می‌رود.

 این موسیقی با نام «عشق گل‌ها» توسط «ژوئل فاژرمن» آهنگساز فرانسوی ساخته شده و یکی از آهنگ‌های آلبوم «ماجراجویی گیاهان» بود که در سال ۱۹۸۲ برای یک برنامه مستند طبیعی در فرانسه ساخته شده بود. غلامحسین میرزاده تهیه‌کننده «دیدنی‌ها» درباره آن می‌گوید: «اصولاً برنامه دیدنی‌ها و انتخاب مقامی به‌عنوان مجری؛ گویای یک اصل و قانون در کسب و کار و تجارت است که در مغرب‌زمین معروف است به «پیوند درست و آگاهانه زمان مناسب، مکان مناسب و شخص مناسب.» به گفته او: «دهه 60 و زمان جنگ تحمیلی بودجه صدا و سیما بسیار کم و به‌ویژه برای برنامه‌های شبیه دیدنی‌ها که اصطلاحاً به نوع (ج) معروف بودند، بسیار قلیل و ناچیز بود. این کمبود حتی در زمان اختصاص امکانات و تجهیزات، وضعیت غم‌انگیزتری پیدا می‌کرد و به همین دلیل من و همه عوامل برنامه می‌بایست تلاش و دلسوزی بیشتری را به‌کار می‌بستیم.» برنامه «دیدنی‌ها» با اینکه در دوران ملتهب دهه 60 پخش می‌شد اما هنوز هم تماشای آن به ویژه شنیدن موسیقی متن آن که گاهی در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌شود، تداعی‌گر آرامشی نوستالژیک است و با اینکه حالا تماشای این لحظه‌های دیدنی در شبکه‌های اجتماعی گسترده و متنوع‌تر شده اما هنوز هم جذابیت این برنامه کم نشده است.