معضل جدید و دردسرساز در جامعه ایران

روزنامه همشهری نوشت: نه ریش و موی سپیدی دارند و نه حتی بعضی از آنها هنوز تن به ازدواج داده‌اند، اما بازنشسته شده‌اند. خانم و آقا هم ندارد. اصلا اینها تصور همه را از بازنشسته‌ها دگرگون کرده‌اند! بازنشسته‌های میانسالی که وقتی خبر بازنشستگی‌شان را به قوم و خویش می‌دهند انگار با همه شوخی می‌کنند!

این روزها دوروبرمان کم از این بازنشسته‌های میانسال نیست؛ کسانی که به قول خودشان زودتر از موعود بازنشسته شده‌اند.

گرچه ممکن است این اوضاع بروفق مراد این افراد باشد، اما خیلی به مذاق سازمان تامین اجتماعی که حالا زیر سایه این بازنشستگی‌های پیش از موعد درگیر چالشی به نام ناترازی‌ها شده است، خوش نمی‌آید؛ سازمانی که 53درصد از جمعیت کل کشور یعنی بیش از 48میلیون نفر را تحت پوشش دارد و باید خدمات باکیفیت چه در بخش درمان و بیمه و چه در بخش پرداخت مستمری به بازنشسته‌ها ارائه کند!

درحالی‌که در گذشته افراد در سنین بالای 60سال و حتی بیشتر با سرومویی سپید بعد از پرداخت 30سال حق بیمه و گاهی بیشتر می‌توانستند در زمره بازنشسته‌ها و مستمری‌بگیران قرار بگیرند، حالا بعضی افراد با پرداخت 20سال حق بیمه و با توسل به بندهای قانونی الحاق‌شده به قوانین اداره کار می‌توانند از مزایای بازنشستگی بهره‌مند شوند؛ این در حالی است که میانگین سنی این افراد بین 40تا 50سال است! موضوعی که نه‌تنها تعادل میان درآمدها و هزینه‌های سازمان تامین اجتماعی را تحت‌تأثیر قرار داده و این سازمان را در ارائه خدمات دچار مشکل کرده، بلکه حتی باعث کاهش نرخ مشارکت اجتماعی مردم هم شده است.

کاهش نرخ مشارکت

حتما می‌پرسید چطور بازنشستگی پیش از موعد افراد باعث کاهش نرخ مشارکت مردم در کشور شده؟ به این سؤال علی حیدری،مشاور عالی مدیرعامل سازمان تامین اجتماعی در گفت‌وگو با همشهری اینگونه پاسخ می‌دهد: «در سال 1355که قانون تأمین اجتماعی تصویب شد، امید به زندگی حدود ۵۸سال و سن بازنشستگی ۶۰سال تعیین شده بود. امروز، امید به زندگی به بیش از ۷۴ سال رسیده، اما برخلاف منطق بیمه‌ای، سن بازنشستگی کاهش یافته است؛ این در حالی است که در کشورهای پیشرفته، افزایش امید به زندگی به‌معنای افزایش سن بازنشستگی و تلاش مردم برای طی مسیر توسعه آن کشور است؛ اما ما به‌جای اصلاح ساختار، در خلاف جهت تجربه جهانی حرکت کرده‌ایم. از یک طرف امید به زندگی افزایش و از یک طرف سن بازنشستگی کاهش یافته است.»

سوءاستفاده از مشاغل سخت و زیان‌آور

یکی دیگر از علل ناترازی‌های سازمان تامین اجتماعی مشاغل سخت و زیان‌آور هستند. حیدری می‌گوید: «مشاغل زیان‌آور باید طبق قانون ظرف مدت مشخصی تعطیل شوند و حق فعالیت ندارند. مشاغل سخت هم در قانون تعریف شده و شامل تعدادی از مشاغل خاص می‌شود. امروز افرادی زیر سایه این قانون از مزایای بازنشستگی زودرس بهره‌مند می‌شوند که در شهر تهران و دفاتر مرکزی با عنوان شغلی کارگر معادن کرمان و... لیست بیمه‌هایشان رد می‌شود! این تنها یک نمونه سوءاستفاده از این قانون برای بازنشستگی زودرس است!» به اعتقاد او، قوانین مشاغل سخت و زیان‌آور به هیچ‌ وجه در کشور به‌درستی اجرا نمی‌شود؛ چراکه اگر اجرا می‌شد، ما نه شاهد پرداخت اضافه کار برای شاغلان این مشاغل بودیم و نه شاهد ساعات کار طولانی که هر دو در مشاغل سخت ممنوع است؛ درحالی‌که اکثر اتفاقات معادن ما نشان می‌دهد کارگران در ساعات غیرعرف مشغول کار بوده‌اند.