بانک مرکزی حریف قیمت‌گذاران ارز هرات و سلیمانیه نمی‌شود

رویداد ۲۴:  با تشدید تحریم‌ها، سایه جنگ و آغاز سیاست دولت مبنی بر حذف ارز ترجیحی، قیمت دلار روزانه در حال افزایش است. افزایشی که در هفته گذشته منجر به اعتراض بازاریان شد و اعتراضات را از بازار به سراسر کشور تسری داد.  از سوی دیگر ماجرای تراستی‌ها و بازنگشتن ارز حاصل از فروش نفت هم بعد از سالها پنهانکاری رسانه‌ای شده است. طبق گزارش‌های رسمی، فاصله میان نفت فروخته شده و پولی که به کشور بازگشته بسیار زیاد است؛ رحیم زارع عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس گفته تراستی‌ها از سال  ۹۶ تا الان معادل ۲۰۰ هزار میلیارد تومان طلب داشته‌اند که با دلار ۳۵۰۰ هزار تومانی بوده است. او گفته در مورد تراستی‌ها حاکمیت کوتاهی کرده است.

نبود سازوکار‌های رسمی برای بازگشت ارز حاصل از فروش نفت و صادرات و تحریم‌های گسترده منجر به کاهش ذخایر ارزی کشور شده است. در چنین شرایطی دولت اواخر هفته گذشته اعلام کرد قصد دارد با ارزپاشی گسترده، قیمت ارز را کاهش دهد. اقدامی که کارشناسان معتقدند نه تنها مسکنی مقطعی خواهد بود، بلکه دولت توان تزریق ارز به طور ممتد برای ثبات بازار را ندارد. آلبرت بغزیان، استاد دانشگاه تهران و کارشناس اقتصادی در گفت‌و‌گو رویداد۲۴ احتمال موفقیت این سیاست را پایین ارزیابی کرده است.

چرا ارزپاشی سیاست ناخوشایندی است؟

بغزیان در گفت‌و‌گو با رویداد۲۴ ضمن انتقاد از سیاست دولت مبنی بر ارزپاشی برای کنترل قیمت ارز، می‌گوید: «ارزپاشی راهکاری است که اغلب دولت در شرایط بحران ارزی به سراغ آن رفته تا با کاهش مقطعی قیمت دلار، التهاب بازار را تسکین دهد.»

به گفته این استاد دانشگاه سیاست ارزپاشی «ناخوشایند» است و «وقتی هیجانی به بازار وارد می‌شود، دولت تلاش می‌کند تا  با عرضه ارز ارزان قیمت، در بازار مداخله کند.»

این کارشناس اقتصادی توفیق سیاست ارزپاشی را منوط به امتداد این سیاست از سوی دولت دانسته و می‌گوید: «این سیاست در عمل زمانی موفق است که به اندازه کافی، به موقع و طی مدتی طولانی دولت بتواند به ارزپاشی ادامه دهد. تا آنجا که وقتی دولت ارزپاشی را رها می‌کند، بازاربتواند نرخ مدنظر دولت را حفظ کند.»

او کمبود ارز را با ناترازی آب مقایسه کرده می‌گوید: در وضعیت کمبود آب، به مردم توصیه می‌شود که صرفه‌جویی کنند. اگر باران نیاید، این صرفه جویی باید ادامه پیدا کند. کمبود ارز هم به همین ترتیب است.»

به گفته آلبرت بغزیان در صورتی که ذخایر ارزی به اندازه کافی نباشد و زمان و تاثیرگذاری ارزپاشی مشخص نباشد، هرچقدر هم که دولت تلاش کند، قیمت را کنترل کند، موفق نخواهد بود. مگر دولت قرار است چقدر ارز به فروش برساند؟ دولت تا چند روز می‌تواند ارزپاشی کند؟

سیاست ارزپاشی امتحان خود را پس داده است

آلبرت بغزیان معتقد است که «سیاست ارزپاشی دولت‌ها، امتحان خود را پس داده و دولت باید به عواملی بپردازد که ارز را گران کرده است.»

به گفته این کارشناس اقتصادی «تحریم طولانی مدت، پس ندادن ارز توسط تراستی‌ها و دیگر افراد و گروه‌ها و تغییر دلار ۲۸۵۰۰ هزار تومانی به ارقام بالاتر، از مهم‌ترین عوامل گرانی دلار است.»

آلبرت بغزیان تصریح می‌کند که «این سیاست حتی نمی‌تواند بحران را به صورت موقتی حل کند. اینکه صرفاً برای چند روز ارز به بازار تزریق شود، منابع ارزی کشور را به باد بدهند و عده‌ای که همان‌ صادرکنندگان هستند آن را خریداری کنند، هیچ دردی را دوا نمی‌کند.»

این استاد دانشگاه مهم‌ترین راهکار کنونی را  آزاد شدن ارز‌های بلوکه شده دانسته و می‌گوید: «اگر این امر محقق شود، دیگر نیازی به ارزپاشی نیز نخواهد بود. بازار وقتی بداند که ارز به اندازه کافی وجود دارد، آرام می‌گیرد.»

بغزیان با اشاره به سیاست‌های غلط دولت بیان می‌کند: «در حال حاضر دولت نرخ ارز در بودجه را تغییر داده و تالار‌های عرضه ارز بانک مرکزی را ادغام کرده و صحبت از تک نرخی شدن دلار می‌کند. تک نرخی که با توافق صادرکننده‌ها و وارد کننده‌هاست، نه نرخی که رشد اقتصادی، اشتغال و ثبات قیمت به ارمغان بیاورد. مثل این است که برای مدت کوتاهی به فرد گرسنه‌ای غذای مجانی می‌دهیم، اما با این گرسنگی در روز‌های آینده چه می‌خواهید بکنید؟»

بغزیان درباره مماشات حاکمیت با کسانی که ارز دولت را به چرخه برنگردانده اند می گوید «دولت باید فشار بیاورد که این بخش تعهدات خود را عملی کنند. وقتی دولت می‌داند چه کسی مقصر است، چرا به سراغشان نمی‌رود؟ بانک مرکزی بهتر می‌داند که ایادی تعیین‌کننده نرخ ارز در هرات و سلیمانیه چه کسانی هستند؟ اما چون حریف نمی‌شود می‌خواهد ارزپاشی کند.»

این کارشناس اقتصادی معتقد است که «تک نرخی شدن دلار در شرایط فعلی اشتباه محض بود.»

شروط تاثیرگذاری سیاست ارزپاشی دولت چیست؟

بغزیان با اشاره به شروط تاثیرگذاری سیاست ارزپاشی دولت در شرایط کنونی، گفت: « اگر دولت به اندازه کافی ارز در اختیار داشته باشد، به هر حال ارزپاشی می‌تواند جوابگو باشد. می‌دانیم که بیشترین دارنده ارز دولت است. تصور نکنید که بازار آزاد ارز زیادی دراختیار دارد یا مردم ارز را در خانه‌ها پنهان کرده‌اند. این حرف درست نیست. مردم پول اندک خود را تبدیل کرده‌اند. الان در شرایطی هستیم که اگر مردم با پولشان روغن بخرند، بهتر از نگه داشتن ریال است.»

این کارشناس اقتصادی سیاست تک نرخی کردن ارز را زیر سوال برده و می‌گوید: «مگر کسی دولت را مجبور کرده بود که تالار‌های اول و دوم را ادغام کند؟ مگر دولت مجبور بود دلار ۲۸۵۰۰ هزار تومانی را بردارد؟»

بغزیان در پایان تصریح می‌کند: «تا زمانیکه تحریم هستیم، نمی‌توانیم بازار را رها کنیم. در شرایط ناترازی اقتصادی و ارزی و آب و برق چطور دولت به دنبال تعادل در بازار است؟ دولت در این اینطور مواقع باید در بازار دخالت کند. این دخالت هم باید به صورت قیمت گذاری دستوری و سهمیه بندی ارز باشد.»