درآمد خانوار ایرانی صرف چه می‌شود؟

فرارو:  مردم ساکن شهرهای ایران حدود یک‌چهارم درآمد خود را صرف خرید خوراکی کردند. از طرفی حدود ۴۳ درصد از درآمد ایرانی‌های ساکن مناطق  شهری برای مسکن هزینه شده است.

هزینه‌های خانوار ایرانی از سال ۱۳۹۶ به این سو به‌خاطر روند رو به رشد تورم، ارتقا پیدا کرده است. روندی که فشار قیمت‌ها را بر سبد هزینه خانوار به وضوح نشان می‌دهد. نرخ تورم در سال ۱۳۹۶ برابر با ۸.۲ درصد بود. سال ۱۴۰۰ نرخ تورم به ۴۰.۲ رسید و در سال ۱۴۰۳ نیز ۳۷.۱ درصد ثبت شد. در ادامه به بررسی جداگانه گروه‌های شهری و روستایی پرداخته شده تا سهم هر کدام در صرف درآمد سالانه مشخص شود. 

درآمد شهرنشینان کجا خرج می‌شود؟

متوسط هزینه‌ خانوار شهری از سال ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۳ پیوسته افزایش یافته؛ هزینه کل خانوار شهری از حدود ۳۲ میلیون و ۹۵۲ هزار تومان به بیش از ۲۶۹ میلیون و ۳۴۷ هزار تومان در سال ۱۴۰۳ رسیده.

هزینه خوراکی‌ها نیز از حدود ۷ میلیون و ۶۷۵ هزار تومان تا حدود ۶۳ میلیون و ۶۹۶ هزار تومان در سال ۱۴۰۳ افزایش یافته. البته خوراکی تنها بخشی از هزینه‌هاست و عمده درآمد خانواده صرف موارد غیرخوراکی می‌شود که پس از سال ۱۳۹۹ رشد قابل توجهی داشته است. بیشتر فشار را بخش مسکن به شهری‌ها منتقل کرده و در عوض، هزینه‌های رفاهی و متفرقه سهم کمتری را به خود اختصاص داده‌اند.

بدین ترتیب، خانوار شهری در سال ۱۴۰۳ بیش از ۴۳ درصد هزینه‌های غیرخوراکی را صرف مسکن کرده.  سهم حمل‌ونقل و ارتباطات نیز که در سال ۱۳۹۶ برابر با ۱۲.۴ درصد بود، به ۷.۸ درصد کاهش یافته. همچنین سهم بهداشت و درمان و تفریح هم طی سال‌های اخیر یا کمتر شده است یا ثابت مانده.

روستایی‌ها درآمد خود را صرف چه می‌کنند؟

الگوی مصرف روستاییان طی سال‌های ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۳ متفاوت از شهرنشینان تغییر کرده؛ متوسط هزینه کل خانوار روستایی که در سال ۱۳۹۶ حدود ۱۷ میلیون و ۸۶۷ هزار تومان بود، در سال ۱۴۰۳ به ۱۴۴ میلیون و ۶۸۲ هزار تومان رسیده است.

همچنین می‌توان گفت که خوراکی‌ سهم بالاتری از سبد هزینه خانواده‌های روستایی را به خود اختصاص می‌دهد. به طوری که در سال ۱۴۰۳ حدود ۳۷.۷ درصد از کل هزینه روستایی‌ها را خوراکی تشکیل می‌داد (این رقم در بخش شهری ۲۳.۶ درصد بود).

سهم مسکن هم اگرچه در روستا افزایش یافته و در سال 1403 به 23.5 درصد رسیده اما همچنان کمتر از شهرهاست (سهم شهری‌ها 43.7 درصد).

هزینه‌های حمل‌ونقل و ارتباطات نیز در روستا از 12.6 به 10.2 درصد رسیده. یعنی روستاییان در مقایسه با شهری‌ها با نزول کمتری در این بخش مواجه شده‌‎اند. (برای شهری‌ها 12.4 به 7.8 درصد کاهش یافته)

بنابراین، خانوارهای روستایی در مقایسه با شهرنشینان سهم بیشتری از درآمد خود را برای رفع نیازهای مرتبط با خوراک، حمل‌ونقل و ملزومات روزمره استفاده می‌کنند اما مسکن  سهم کمتری از درآمد آن‌ها را به خود اختصاص داده است.

نقش تورم در هزینه‌های مردم

تورم نقطه به نقطه کل کشور در سال ۱۳۹۶ تک‌رقمی بود: 8.2 درصد. این رقم در سال ۱۴۰۰ به بالای ۴۰ درصد رسید و تا سال ۱۴۰۳ هم نرخ تورم حدود ۳۲.۵ درصد ثبت شد. پس می‌توان گفت افزایش بهای کالاها و خدمات یکی از عوامل مهم افزایش هزینه‌های خانوار شهری و روستایی بوده و ترکیب آن در پاسخ به نیازها دستخوش تغییر شده است.

بررسی الگو هزینه خانوارهای ایرانی از سال ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۳ نشان می‌دهد که عمده هزینه غیرخوراکی در شهرها به مسکن مربوط می‌شود و سهم خوراکی‌ها هم کمتر از روستاها ثبت شده است.

از آنجا که در روستاها، خوراکی‌ الویت مصرفی را دارد، هزینه‌های بخش غیرخوراکی برای حمل‌ونقل، پوشاک و بهداشت استفاده می‌شود.