روایت نگران‌کننده از بازداشت پرستاران در حوادث اخیر

ایلنا: دبیر کل خانه پرستار می‌گوید: «چیزی که می‌دانم این است که تعدادی از پرستاران بازداشت شده‌اند اما آمار دقیقی از آن ندارم و آنچه می‌دانم نتیجه‌ی تماس تعدادی از همکاران پرستاری و یا خانواده پرستاران بازداشت شده با بنده است.»

همچنان آمار روشنی از تعداد پرستارانی که در جریان اعتراضات دی‌ماه بازداشت شده‌اند، در دست نیست؛ ابهامی که خود نشانه‌ای از فقدان سازکار شفاف پاسخ‌گویی است. محمد شریفی‌مقدم، دبیرکل خانه پرستار، در توصیف این وضعیت می‌گوید: «انگار پرستاران هیچ متولی‌ای ندارند!»

پرستاران در ایران سال‌هاست با نقض مستمر حقوق صنفی، شغلی و معیشتی خود مواجه‌اند؛ شرایط کاری سخت و فرساینده، کمبود نیروی انسانی، دستمزدهای ناکافی و فقدان امنیت شغلی، تنها بخشی از واقعیت زیسته‌ی این قشر است. اعتراض به این وضعیت، بارها با برخوردهای قهری پاسخ داده شده و چرخه‌ای تکرارشونده از فشار، اعتراض و برخورد شکل گرفته است. با این حال، آنچه در جریان اعتراضات اخیر رخ داده، نگران‌کننده‌ است.

در حالی که روایت‌هایی از بازداشت پرستاران به‌دلیل ارائه‌ی خدمات درمانی به مجروحان به گوش می‌رسد، سازمان نظام پرستاری اعلام کرده است: «تا کنون هیچ گزارش تأیید شده‌ای در خصوص بازداشت کادر پرستاری به‌دلیل انجام فعالیت‌های حرفه‌ای در بیمارستان یا خارج بیمارستان به این سازمان واصل نشده و حسب گزارش‌های دریافتی از منابع مختلف تاکنون ۱۸ پرستار احضار شدند که عمدتا به‌دلیل فعالیت‌های خارج از حوزه سلامت بوده است.»

پرستاران حتی در شرایط عادی، با سطح بالایی از استرس و فشار روانی دست‌پنجه نرم می‌کنند؛ آن‌ها در دوره‌های بحران، متحمل فشاری چندین برابر می‌شوند؛ و حالا در اعتراضات دی‌ماه این فشار به میزان قابل توجهی افزایش یافته است. شریفی‌مقدم در این‌باره می‌گوید: «چیزی که می‌دانم این است که تعدادی از پرستاران بازداشت شده‌اند اما آمار دقیقی از آن ندارم و آنچه می‌دانم نتیجه‌ی تماس تعدادی از همکاران پرستاری و یا خانواده پرستاران بازداشت شده با بنده است.»

او با طرح این پرسش ادامه می‌دهد: «چه کسی قرار است به مسئله‌ی پرستارانی که در اعتراضات اخیر بازداشت شده‌اند رسیدگی کند؟» و اضافه می‌کند: «پرستاران احساس می‌کنند عملاً متولی مشخصی ندارند و کسانی که باید در حمایت از آنها اقدام کنند، خود را کنار کشیده‌اند. هیچ‌گونه پیگیری مشخصی در خصوص وضعیت پرستاران بازداشتی صورت نگرفته است.»

هرچند سازمان نظام پرستاری واکنشی رسمی نشان داده و تأکید کرده که «روایت تأییدشده‌ای از بازداشت به‌دلیل انجام فعالیت‌های حرفه‌ای ثبت نشده است»، اما نمی‌توان به این روایت‌ها اکتفا کرد و اصل نگرانی همچنان پابرجاست: بازداشت افرادی که مطابق وظیفه‌ی حرفه‌ای و انسانی خود عمل کرده‌اند. شریفی‌مقدم در واکنش به موضع‌گیری نظام پرستاری می‌گوید: «پرستاران جز مراقبت و کمک به بیمار یا مجروح چه کار دیگری می‌توانسته بکند؟!»

او همچنین به گستردگی جغرافیایی این بازداشت‌ها اشاره می‌کند: «پرستارانی در اصفهان، تهران و برخی دیگر از شهرها بازداشت شده‌اند؛ یعنی علاوه بر آن روزها، در روزهای بعد هم بازداشتی داشته‌ایم؛ مثلا هفته‌ی گذشته یک پرستار شاغل در مرکز پرستاری در منزل را بازداشت کرده‌اند. علت دقیق این بازداشت‌ها را نمی‌دانم  و نمی‌توانم اظهار نظر کنم، اما تأکید می‌کنم که طبق وظیفه‌ی قانونی و انسانی، کادر درمان هر جایی که مصدومی می‌ببیند - چه در بیمارستان و چه خارج از آن -  باید  به مراقبت و کمک بپردازد، و این  یک وظیفه‌ی قانونی و انسانی است.»

شریفی‌مقدم تاکید می‌کند: «مسئولیت پرستار به فضای بیمارستان محدود نمی‌شود و ادعایی غیر از این، مغایر با قوانین داخلی کشور است.»

او با استناد به «قانون مجازات خودداری از کمک به مصدومین و رفع مخاطرات جانی مصوب سال ۱۳۹۴» یادآوری می‌کند: «هرکس شخص یا اشخاصی را در معرض خطر جانی مشاهده کند و بتواند با اقدام فوری خود یا کمک طلبیدن از دیگران یا اعلام فوری به‌مراجع یا مقامات صلاحیت‌دار از وقوع خطر یا تشدید نتیجه آن جلوگیری کند بدون اینکه با این اقدام خطری متوجه خود خود او یا دیگران شود و با‌وجود استمداد یا دلالت اوضاع و احوال بر ضرورت کمک، از اقدام به این امر خودداری نماید، به حبس جنحه‌ای تا یک سال و یا جزای نقدی تا پنجاه‌هزار ریال محکوم خواهد شد.»

بعد از گذشت یک ماه از اعتراضات دی ماه، پرسش‌های اساسی همچنان بی‌پاسخ مانده‌اند: دقیقا چه تعداد پرستار بازداشت شده‌اند و وضعیت حقوقی آن‌ها چیست؟ آنچه در دست است فعلا فقط خُرده روایت‌هایی است که نقل به نقل به گوش‌مان رسیده و دیگر هیچ!

پرستاران ایران، به خصوص طی سا‌های اخیر، در صف اول بحران‌ها حضوری فعال داشته‌اند  بی‌آنکه از حداقل حمایت‌های شغلی، روانی و حقوقی برخوردار باشند. آنان، همچون دیگر اقشار جامعه، با فشارهای معیشتی و فرسودگی روانی مواجه‌اند؛ و تاسف‌بار اینکه در این وضعیت، بیش از هر زمان دیگری با خلأ حمایت نهادی روبه‌رو هستند.

شریفی‌مقدم  تأکید می‌کند: «پرستاران کشور به اندازه  کافی  تحت فشارهای سخت کاری و روانی هستند و نباید پشت‌شان را خالی کرد! از وزارت بهداشت، به ویژه معاون پرستاری به عنوان متولی حاکمیتی کادر درمان و سازمان نظام پرستاری به عنوان متولی صنفی پرستاری کشور، می‌خواهیم به وظیفه قانونی و صنفی خود عمل کنند و نسبت به وضعیت پرستاران بازداشت شده واکنش نشان دهند، به هر شکل ممکن، پیگیری‌های لازم را انجام دهند و یا لااقل تعداد و وضعیت آنان را مشخص کنند.»