جزئیات جدید و مهم از موشک خرمشهر ۴

هفته‌نامه صبح صادق ارگان مطبوعاتی معاونت سیاسی سپاه پاسداران در گزارشی نوشت: رئیس ستاد کل نیروهای مسلح در حاشیه رونمایی از شهر جدید موشکی سپاه خاطرنشان کرد: ایران با ارتقا موشک‌های بالستیک در همه ابعاد فنی قدرت بازدارندگی خود را تقویت کرده است. 

سرلشکر موسوی با تأکید بر اینکه برای مقابله با هر اقدامی از سوی دشمن آماده‌ایم گفت: پس از جنگ ۱۲ روزه در دکترین دفاعی تجدید نظر کردیم و آن را به دکترین آفندی مبتنی بر رویکرد عملیات برق‌آسا و دامنه‌دار با اتخاذ راهبردهای نظامی ناهمگرا و کوبنده تغییر دادیم. 

همچنین در این بازدید، آخرین دستاوردها، توانمندی‌ها و آمادگی عملیاتی یگان‌های موشکی مورد ارزیابی قرار گرفت و فرماندهان ارشد نیروهای مسلح از نزدیک در جریان روند پیشرفت‌ها و آمادگی‌های دفاعی این یگان راهبردی قرار گرفتند. 

یک تیر و چند نشان ایران

در جریان رونمایی از شهر جدید موشکی نیروی هوافضای سپاه، یکی از پیشرفته‌ترین موشک‌های بالستیک ایران یعنی «خرمشهر ۴» در میان تجهیزات عملیاتی مستقر در این مجموعه مشاهده شد. 

موشک بالستیک خرمشهر ۴، به‌عنوان یکی از ستون‌های اصلی توان راهبردی ایران در حوزه موشکی، اکنون وارد مرحله‌ای از بلوغ عملیاتی شده که حضور آن در شهرهای موشکی زیرزمینی، معنا و کارکردی فراتر از معرفی فنی دارد. رونمایی از این شهر موشکی، آن هم در شرایطی که تهدیدات آشکار و پنهان علیه امنیت ملی ایران در حال افزایش است، نشان می‌دهد که خرمشهر ۴ بخشی فعال از آرایش دفاعی‌– تهاجمی جمهوری اسلامی ایران محسوب می‌شود؛ آرایشی که بر اصل «بازدارندگی فعال» و پاسخ قاطع به هرگونه تجاوز بنا شده است. 

ویژگی خرمشهر ۴

موشک «خرمشهر۴» که با نام «خیبر» نیز شناخته می‌شود، یکی از پیشرفته‌ترین موشک‌های برد بلند جمهوری اسلامی ایران به شمار می‌رود که برد عملیاتی آن حدود ۲ هزار کیلومتر اعلام شده است. 

این موشک که ۴ خرداد ۱۴۰۲ رونمایی شد؛ با طول تقریبی ۱۳ متر، قطر ۱.۵ متر و وزن حدود ۳۰ تن طراحی شده و از سرجنگی سنگینی با وزن ۱۵۰۰ کیلوگرم بهره می‌برد؛ سرجنگی‌ای که با طولی نزدیک به ۴ متر، جزو بزرگ‌ترین سرجنگی‌های ساخته‌شده در صنعت موشکی کشور محسوب می‌شود و توان حمل بیش از یک تن مواد منفجره را دارد. 

خرمشهر۴ از موتور پیشرفته «اروند» بهره می‌برد که با استفاده از سوخت‌های هایپرگولیک (خودمشتعل) کار می‌کند. استفاده از این نوع سوخت موجب افزایش سرعت آماده‌سازی عملیاتی موشک و کاهش وابستگی به فرآیندهای پیچیده اشتعال می‌شود. 

یکی از نوآوری‌های مهم در طراحی این موشک، قرار گرفتن موتور در داخل مخزن سوخت است که علاوه بر افزایش پایداری سازه‌ای، موجب کاهش طول موشک و بهبود نسبت قطر به طول شده؛ موضوعی که نقش مهمی در افزایش پایداری بالستیکی و دقت اصابت دارد. 

سرعت این موشک در خارج از جو به ۱۶ ماخ و در داخل جو به حدود ۸ ماخ می‌رسد. چنین سرعتی موجب می‌شود زمان پرواز موشک از لحظه شلیک تا اصابت به هدف، حدود ۱۰ تا ۱۲ دقیقه باشد؛ بازه زمانی کوتاهی که عملاً فرصت واکنش مؤثر را از بسیاری از سامانه‌های دفاع موشکی سلب می‌کند. 

کابوس سه مرحله‌ای

موشک خرمشهر۴ دارای سه فاز اصلی پروازی است. در فاز نخست، موشک پس از پرتاب از سکوی متحرک، ارتفاع، سرعت اولیه و مسیر کلی پرواز را تنظیم می‌کند. 

در مرحله بعد که فاز میانی محسوب می‌شود، سرجنگی پس از جدایش از بدنه وارد مسیر بالستیک شده و موتورهای تعبیه‌شده در آن، وظیفه رفع اغتشاشات ناشی از جدایش و اصلاح مسیر پروازی را برعهده دارند. 

این مرحله مهم‌ترین بخش هدایت موشک محسوب می‌شود و خطاهای احتمالی در مسیر طولانی پرواز را به حداقل می‌رساند. در فاز سوم، سرجنگی آماده ورود به جو غلیظ زمین می‌شود. در این مرحله، سرعت موشک از ۱۶ ماخ به حدود ۸ ماخ کاهش می‌یابد، اما همچنان این سرعت برای رهگیری توسط سامانه‌های پدافندی بسیار بالا ارزیابی می‌شود. 

برای حفظ پایداری مسیر در این مرحله، موتورهای کمکی فعال شده و سرجنگی با ایجاد حرکت چرخشی مشابه حرکت یک مته، مسیر خود را تثبیت می‌کند تا انحرافی در مسیر اصابت ایجاد نشود. 

موتورهای تاکتیکی

سرجنگی موشک خرمشهر۴ که با نام عملیاتی «خیبر» نیز شناخته می‌شود، از پیشرفته‌ترین سرجنگی‌های مانورپذیر در زرادخانه موشکی ایران به شمار می‌رود. 

بر اساس اطلاعات فنی منتشر شده، این سرجنگی از مجموعه‌ای شامل هشت موتور کمکی بهره می‌برد که چهار موتور وظیفه تنظیم نگرش، تثبیت پایداری و ایجاد چرخش اولیه سرجنگی را برعهده دارند و چهار موتور دیگر برای اصلاح مسیر جانبی و افزایش دقت اصابت به کار گرفته می‌شوند. 

این ساختار کنترلی پیشرفته موجب شده سرجنگی خرمشهر۴ از مانورپذیری بالا و دقت قابل توجهی در مرحله پایانی پرواز برخوردار باشد. 

کارشناسان نظامی معتقد هستند استفاده از این سامانه کنترلی، علاوه بر افزایش دقت اصابت، احتمال عبور سرجنگی از سامانه‌های پدافندی دشمن را نیز به شکل قابل توجهی افزایش می‌دهد و نقش مهمی در ارتقای توان عملیاتی این موشک ایفا می‌کند. 

عبور از جنگ الکترونیک

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های خرمشهر۴، انجام هدایت اصلی در فاز میانی پرواز است؛ موضوعی که موجب می‌شود پس از ورود سرجنگی به جو، سامانه‌های هدایت الکترونیکی خاموش شده و موشک به یک سامانه کاملاً مکانیکی تبدیل شود. 

این ویژگی، احتمال اثرگذاری جنگ الکترونیک دشمن را به حداقل رسانده و قابلیت بقا و نفوذپذیری موشک را به‌طور قابل توجهی افزایش می‌دهد. 

مانورپذیری

در طراحی این موشک تلاش شده سطح مقطع راداری آن به حداقل برسد. حذف بالک‌های متداول و جایگزینی آن‌ها با سامانه کنترل بردار رانش (تراست وکتور) از جمله اقدامات مهم در این حوزه است که علاوه بر کاهش اصطکاک هوا و اعوجاج پروازی، موجب افزایش مانورپذیری موشک شده است. 

قدرت تخریب سنگین

بر اساس اعلام مسئولان صنایع دفاعی، دقت اصابت خرمشهر۴ در برد ۲ هزار کیلومتری حدود ۳۰ متر برآورد می‌شود که این میزان دقت در کنار وزن بالای سرجنگی، قدرت تخریب قابل توجهی برای این موشک ایجاد کرده است. 

آمادگی عملیاتی بالا

از دیگر پیشرفت‌های اعمال‌شده در نسل چهارم موشک خرمشهر، افزایش ماندگاری سوخت مایع است. 

به گفته سردار سیدمهدی فرحی رئیس اسبق سازمان صنایع هوافضای وزارت دفاع، با تغییر در آلیاژ مخازن و ترکیب سوخت، امکان نگهداری سوخت در این موشک تا چندین سال فراهم شده و به‌صورت عملیاتی ماندگاری ۳ساله برای آن اعلام می‌شود. 

خرمشهر۴ همچنین از قابلیت پرتاب از سکوی متحرک برخوردار است و زمان آماده‌سازی عملیاتی آن به کمتر از ۱۵ دقیقه کاهش یافته است؛ موضوعی که انعطاف عملیاتی این موشک را در شرایط رزمی افزایش می‌دهد. 

یک موشک، ۸۰ هدف

در این موشک علاوه بر ارتقای ویژگی‌های سخت‌افزاری، از فناوری‌های نوین نیز استفاده شده است. 

بهره‌گیری از سامانه‌های دفاع سایبری برای مقابله با نفوذ و حملات سایبری و استفاده از هوش مصنوعی برای بهینه‌سازی مسیر پرواز و افزایش قدرت مانور، از جمله قابلیت‌هایی است که سطح بقا و اثربخشی عملیاتی این موشک را ارتقاء داده است. 

شهید سردار امیرعلی حاجی‌زاده فرمانده فقید نیروی هوافضای سپاه درباره توان عملیاتی این موشک اعلام کرده بود: «پس از شلیک یک موشک خرمشهر، در منطقه هدف ۸۰ نقطه مورد اصابت قرار می‌گیرد و در صورت شلیک ۱۰۰ فروند از این موشک، حدود ۸ هزار هدف در سرزمین دشمن مورد اصابت قرار خواهد گرفت.» 

پیام روشن

نمایش این موشک در شهر موشکی سپاه، حامل پیامی روشن به بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای است؛ پیامی مبنی بر اینکه توان موشکی ایران نه‌تنها حفظ شده، بلکه با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، دقت، سرعت و قدرت نفوذ آن به‌طور مستمر ارتقاء یافته است. 

همچنین، تغییر دکترین نیروهای مسلح به آفندی نشان می‌دهد که خرمشهر۴ و سایر موشک‌های بالستیک کشور، نقش کلیدی در راهبردهای بازدارندگی فعال و پاسخ به هرگونه تهدید احتمالی ایفا می‌کنند و هرگونه محاسبه نادرست درباره توان دفاعی ایران می‌تواند پیامدهای پرهزینه و غیرقابل جبران به دنبال داشته باشد.