آیا طعم و مزه آب شرب اصفهان تغییر کرده؟

ایسنا: کاهش محسوس حجم آب زاینده‌رود در کنار استفاده از منابع کمکی زیرزمینی، طعم و مزه آب شرب برخی مناطق اصفهان را تغییر داده است؛ تغییری که نگرانی شهروندان را به دنبال داشته، اما مسئولان تأکید دارند آب مصرفی همچنان سالم، بهداشتی و مطابق استانداردهای ملی است. این تغییر ذائقه به دلیل تفاوت املاح و ترکیبات شیمیایی آب‌های سطحی و زیرزمینی است و لزوماً نشانه آلودگی نیست.

در هفته‌های اخیر برخی ساکنان مناطق مختلف اصفهان از تغییر طعم و بوی آب شرب سخن گفته‌اند؛ موضوعی که نگرانی‌هایی درباره کیفیت آب مصرفی ایجاد کرده است. این مسئله در شرایطی مطرح می‌شود که حجم آب زاینده‌رود به‌شدت کاهش یافته و ذخیره سد به پایین‌ترین سطوح خود رسیده است؛ وضعیتی که به‌طور طبیعی بر نحوه تأمین و مدیریت آب شرب شهر اثر می‌گذارد.

کاهش چشمگیر منابع آب سطحی باعث شده الگوی تأمین آب نسبت به دوره‌هایی که رودخانه از وضعیت مناسب‌تری برخوردار بود، تغییر کند. در چنین شرایطی، استفاده ترکیبی از منابع مختلف به یک ضرورت تبدیل می‌شود. آب آشامیدنی شهری می‌تواند از منابع سطحی مانند رودخانه و سد یا از منابع زیرزمینی همچون چاه‌ها تأمین شود. این دو منشأ از نظر ویژگی‌های شیمیایی تفاوت‌هایی دارند. آب‌های سطحی معمولاً املاح محلول کمتری دارند، در حالی که آب‌های زیرزمینی در مسیر عبور از لایه‌های زمین، بسته به جنس و ساختار زمین‌شناسی منطقه، مواد معدنی بیشتری را در خود حل می‌کنند. همین تفاوت در میزان و نوع املاح می‌تواند موجب تغییر در طعم آب شود؛ تغییری که لزوماً به معنای ناسالم بودن آن نیست.

کارشناسان حوزه آب تأکید می‌کنند کیفیت آب آشامیدنی براساس شاخص‌های مشخص فیزیکی، شیمیایی و میکروبی ارزیابی می‌شود و احساس طعم یا بو به‌تنهایی معیار سنجش سلامت آب نیست. بسیاری از ترکیبات معدنی می‌توانند مزه‌ای متفاوت ایجاد کنند، بی‌آنکه خطری برای مصرف‌کننده داشته باشند. استانداردهای ملی برای هر یک از این شاخص‌ها حدود «حداکثر مطلوب» و «حداکثر مجاز» تعیین کرده‌اند و مادامی که پارامترها در این چارچوب قرار داشته باشند، آب از نظر بهداشتی قابل شرب محسوب می‌شود.

کاهش حجم آب زاینده‌رود و محدودیت منابع سطحی، شرایط تأمین آب را پیچیده‌تر از گذشته کرده است. در چنین فضایی، حساسیت افکار عمومی نسبت به کیفیت آب قابل درک است و اطلاع‌رسانی دقیق درباره منشأ تغییرات و شاخص‌های بهداشتی می‌تواند نقش مهمی در رفع ابهام‌ها و تقویت اعتماد عمومی داشته باشد.

جهانگیر عابدی، رئیس پژوهشکده آبفای دانشگاه صنعتی اصفهان در این باره اظهار می‌کند: آب مصرفی برای شرب، علاوه بر کافی بودن باید از نظر بهداشتی نیز مناسب باشد. میزان متوسط مصرف آب برای آشامیدن هر فرد یک تا دو لیتر در روز است که باید مطبوع و عاری از هر گونه آلودگی باشد. عوامل مشخص‌کننده کیفیت آب، ترکیبات فیزیکی، شیمیایی و ویژگی‌های باکتریولوژیک آن است. به‌طور کلی آب را در صورتی قابل آشامیدن گویند که صاف و زلال و دارای شرایطی از جمله آلوده به عوامل بیماری‌زا و مزاحم نباشد، عاری از مواد مسموم‌کننده باشد و مواد معدنی و آلی آن برای مصرف‌کننده زیان‌آور نباشد.

وی می‌افزاید: منشأ آب شرب می‌تواند آب‌های سطحی(رودخانه‌ها، دریاچه‌ها، دریاها و...) و منابع آب زیرزمینی(چاه، چشمه و قنات) باشد. در مورد آب‌های سطحی آنچه باعث تغییر طعم آن می‌شود، ورود زه‌آب‌های کشاورزی، پساب‌ها و رواناب‌های سطحی ناشی از بارندگی و سایر آلاینده‌هاست، اما طعم آب‌های زیرزمینی بستگی به بستری که این آب‌ها با آن‌ها در تماس بوده‌اند و از آن عبور کرده‌اند، دارد. به‌عنوان مثال آب عبوری از ساختار زمین‌شناسی آهکی، به میزان انحلال ترکیبات آهکی در آب‌ها بستگی دارد. آب عبوری از ساختار زمین‌شناسی گچی و نمکی، به میزان انحلال ترکیبات سولفاته و کلروره بستگی دارد. آب‌های ساختارهای آذرین، قابلیت حل کم نسبت به زمین‌های رسوبی دارند. ترکیب آب‌های ساختارهای دگرگونی از جمله آب‌های زمین‌های میکاشیستی دارای مقدار فراوانی مواد قلیایی و آهن هستند.

رئیس پژوهشکده آبفای دانشگاه صنعتی اصفهان ادامه می‌دهد: به‌طور کلی با توجه به مسائل مختلف ژئوشیمی آب مانند پدیده‌های شیمیایی و تغییر دهنده که در تغییر ترکیب شیمیایی آب‌ها در زمین وظیفه مهمی را دارا هستند، می‌توان به اهمیت موضوع از نظر ترکیب شیمیایی آب طبیعی پی برد.

عابدی با اشاره به عوامل ایجاد طعم و بو در آب می‌گوید: موادی که در آب ایجاد بو می‌کنند، عموماً ایجاد طعم نیز می‌کنند، اما مواد معدنی زیادی وجود دارند که ایجاد طعم می‌کنند، اما به هیچ وجه بو تولید نمی‌کنند. مواد معدنی، فلزات، مواد نفتی، محصولات نهایی واکنش‌های بیولوژیکی و اجزای تشکیل‌دهنده فاضلاب در طعم و بوی آب مؤثر هستند. مواد قلیایی طعم تلخی به آب می‌بخشند در حالی که نمک‌های فلزی عموماً دارای طعم شور یا تلخ هستند. بخش عمده‌ای از مواد آلی که در آب ایجاد طعم و بو می‌کنند ناشی از تولیدات صنایع نفتی هستند. ترکیبات گوگردی از جمله مهم‌ترین محصولاتی هستند که در آب، طعم و بوی تخم‌مرغ گندیده را ایجاد می‌کنند.

وی می‌افزایند: اندازه‌گیری مواد آلی به‌وجودآورنده طعم و بو به کمک روش‌های کروماتوگرافی گازی یا مایع امکان‌پذیر است. با توجه به منشأ آب که می‌تواند آب‌های سطحی یا آب‌های زیرزمینی باشد، تغییر طعم و مزه آب با توضیحاتی که فوقاً اشاره شد، بدیهی است.

رئیس پژوهشکده آبفای دانشگاه صنعتی اصفهان خاطرنشان می‌کند: همانگونه که قبلاً اشاره شد، عوامل مشخص‌کننده کیفیت آب، ترکیبات فیزیکی، شیمیایی و ویژگی‌های باکتریولوژیک آن است، بنابراین این عوامل باید در حد «استاندارد ملی ایران» باشد که به‌طور مفصل در انتشارات مربوطه درج شده است. شایان توجه است که اصطلاحاتی در این استانداردها وجود دارد از جمله حداکثر مطلوب و حداکثر مجاز. حداکثر مطلوب عبارت است از حداکثر غلظت مواد که برای آب شرب مناسب تشخیص داده شده است، بنابراین اگر آب شربی حاوی مواد با غلظت بیشتر از حداکثر مطلوب باشد از نظر کیفیت در حد پایین‌تری قرار دارد ولی هنوز قابل شرب است و حداکثر مجاز عبارت است از حدی که اگر غلظت مواد موجود در آب از آن حد بیشتر شود آب مزبور برای آشامیدن مناسب نبوده و مصرف آن در درازمدت اثرات زیان‌بخشی بر سلامت مصرف‌کننده خواهد گذاشت.

عابدی در پایان تصریح می‌کند: ارگان‌های مختلفی از جمله سازمان حفاظت محیط زیست، شرکت آب‌وفاضلاب و وزارت بهداشت ناظر بر پیشگیری از آلودگی، تصفیه و کیفیت بهداشتی آب شرب هستند که در صورت بروز اشکال، اطلاع‌رسانی لازم را انجام خواهند داد.

فهیمه امیری، مدیر مرکز پایش و نظارت بر کیفیت آب‌وفاضلاب استان اصفهان درخصوص علت تغییر مزه آب شرب در برخی نواحی شهر، اظهار می‌کند: در حال حاضر حجم آب زاینده‌رود به‌شدت کاهش پیدا کرده و حدود هشت درصد از حجم آن آب دارد. به همین دلیل برای تأمین آب مردم استان، از چاه‌های کمکی استفاده کرده‌ایم.

وی با بیان اینکه چاه‌های کمکی وارد مدار شده‌اند، می‌افزایند: هدایت الکتریکی این چاه‌ها با هدایت الکتریکی آب تصفیه‌خانه باباشیخ‌علی متفاوت است و این تفاوت به چشم می‌آید. ذائقه مردم به آبی عادت کرده که املاح محلول آن به دلیل سطحی بودن منبع، کمتر از آب‌های زیرزمینی است. آب‌های زیرزمینی املاح محلول بیشتری نسبت به آب باباشیخ‌علی دارند، البته این املاح در رِنج استاندارد قرار دارند. همین تغییر در میزان املاح باعث شده مردم احساس کنند آب طعم یا بو دارد، در حالی‌ که هیچ طعم و بویی وجود ندارد و موضوع صرفاً به تغییر املاح آب‌های زیرزمینی مربوط می‌شود.

مدیر مرکز پایش و نظارت بر کیفیت آب‌وفاضلاب استان اصفهان ادامه می‌دهد: آبی که هم‌اکنون مردم استفاده می‌کنند، هر روز توسط ناظران مرکز بهداشت استان کنترل و آزمایش می‌شود. هر جا که پارامترها از استاندارد ۱۰۵۳(استاندارد فیزیکی و شیمیایی آب آشامیدنی) و استاندارد ۱۰۱۱(استاندارد میکروبی آب آشامیدنی) تجاوز کند، آن چاه بلافاصله توسط مرکز بهداشت پلمب می‌شود و اجازه مصرف آن داده نخواهد شد، بنابراین با اطمینان اعلام می‌کنم آبی که مردم استفاده می‌کنند سالم و بهداشتی است و از نظر کیفیت هیچ مشکلی ندارد.

امیری توضیح می‌دهد: نظارت بر سلامت آب برعهده مرکز بهداشت است و این مرکز هر روز از سراسر شهرها و روستاهای استان نمونه‌برداری می‌کند و نمونه‌ها در آزمایشگاه‌ها بررسی می‌شوند. هیچ‌یک از نمونه‌ها خارج از رِنج استانداردهای ۱۰۵۳ و ۱۰۱۱ نبوده‌اند. علاوه بر این، حساسیت ما به‌قدری بالاست که فلزات سنگین، شاخص‌های فیزیکی و شیمیایی، بیولوژیکی و میکروبی آب نیز هر روز پایش می‌شود. با استفاده از دستگاه‌های آنلاین، میزان کلر، هدایت الکتریکی، pH و کدورت به‌صورت مستمر رصد می‌شود و تاکنون مشکلی پیش نیامده است.

مدیر مرکز پایش و نظارت بر کیفیت آب‌وفاضلاب استان اصفهان با توصیه به شهروندان اظهار می‌کند: از مردم درخواست داریم با توجه به شرایط موجود در مصرف آب صرفه‌جویی کنند، مصارف خانگی را مدیریت کرده و از وسایل کاهنده مصرف استفاده کنند تا بتوانیم این دوره را پشت سر بگذاریم و با آب‌شدن برف‌ها و ورود آب به سد زاینده‌رود، وضعیت بهتری ایجاد شود.

امیری در پاسخ به این پرسش که آیا از ابتدای ۱۴۰۵ استفاده از چاه‌های آب قطع خواهد شد؟ می‌گوید: در مواقع کمبود آب ناچار به استفاده از چاه‌های سطح شهر هستیم؛ پیش از این نیز چنین بوده و در تابستان امسال هم به دلیل مصرف بالا و شرایط نامناسب زاینده‌رود از این چاه‌ها استفاده کردیم. از سوی دیگر، سامانه آبرسانی نیز هنوز به‌طور کامل وارد مدار بهره‌برداری نشده است، بنابراین در زمان کمبود آب ناچار به استفاده از چاه‌های موجود در سطح شهر هستیم و مشخص نیست این وضعیت تا چه زمانی ادامه داشته باشد. امیدواریم هرچه زودتر شرایط به‌گونه‌ای شود که بتوانیم به‌طور کامل از آب سطحی استفاده کنیم.

بررسی‌ها نشان می‌دهد تغییر طعم و مزه آب شرب اصفهان در برخی مناطق، ناشی از کاهش حجم زاینده‌رود و استفاده از چاه‌های کمکی زیرزمینی است؛ امری که ذائقه شهروندان را تحت تأثیر قرار داده، اما کیفیت بهداشتی آب تغییری نکرده است. مسئولان و کارشناسان تأکید می‌کنند تمامی شاخص‌های فیزیکی، شیمیایی و میکروبی آب تحت پایش مستمر قرار دارند و در محدوده استانداردهای ملی هستند، بنابراین مصرف آب شرب همچنان ایمن است. این تفاوت در طعم بیشتر به تغییر ترکیب املاح و ویژگی‌های طبیعی منابع آب مرتبط است تا وجود هرگونه آلودگی.