مردی که عمر ۱۲۰۰ ساله داشت!

ایسنا: سیدمحمد دبیرسیاقی، نویسنده و مصحح متون کهن پارسی از شاگردان دهخدا بود که عرض عمر خود را ۱۲۰۰ ساله عنوان می‌کرد.

سیدمحمّد دبیرسیاقی، پژوهشگر، نویسنده، شاعر، مدرس ادبیات فارسی و مصحح متون کهن پارسی و از شاگردان دهخدا، زاده ۴ اسفند ۱۲۹۸ خورشیدی در قزوین بود که ۱۶ مهرماه ۱۳۹۷ از دنیا رفت. دبیرسیاقی در محله گلبن قزوین به دنیا آمد. پدرش سیدباقر فرزند سیدسیاق از خوش‌نویسان سرشناس دوران خود و مادرش، دختر میرزا آقاخان مستوفی فرزند میرزا ابوالقاسم ملاباشی از مجتهدان دوره ناصری بود.

دبیرسیاقی تحصیلات ابتدایی و دوره اول متوسطه را در دبیرستان شاهپور (امید) قزوین به پایان برد. او پس از گرفتن دیپلم در سال ۱۳۱۸ وارد دانشگاه تهران شد. این چهره ادبی در سال ۱۳۲۴ دکتری ادبیات فارسی خود را از دانشگاه تهران دریافت کرد و در سال ۱۳۲۵ به عضویت انجمن بین‌المللی ایران‌شناسی درآمد و سال‌ها به تدریس در دانشگاه تهران و مدتی نیز به تدریس در دانشگاه‌های چین و مصر پرداخت. دبیرسیاقی تا زمان بازنشستگی در سال ۱۳۵۳ در استخدام وزارت دارایی بود.

او در دانشگاه تهران در محضر استادانی چون احمد بهمنیار، سیدکاظم عصّار، بدیع‌الزمان فروزان‌فر، ملک‌الشعراء بهار، لطفعلی صورتگر، فاضل تونی، علی‌اصغر حکمت شیرازی‌، محمدتقی مدرس رضوی، سیدمحمد تدین، محمدباقر هوشیار، غلامعلی رعدی آذرخشی، علی‌اکبر سیاسی، ابراهیم پورداود، محمد مقدم، ولی‌الله خان‌نصر، جلالی و حسین خطیبی نوری، دکترای زبان و ادبیات فارسی دریافت کرد و سال‌ها در دانشگاه تهران و در خارج از کشور به تدریس زبان و ادبیات فارسی پرداخت.

دبیرسیاقی میان سال‌های ۱۳۲۶ تا ۱۳۳۴  به مدت ۹ سال در گردآوری لغت‌نامه با علی‌اکبر دهخدا همکاری داشت که علامه دهخدا در نواری صوتی از او به‌عنوان جوانی کوشا در تنظیم لغت‌نامه یاد کرده ‌است.  او در طبع حروف «ظ»، «ض»، «ل» و قسمتی از حروف «پ»، نظارت بر کارهای همکاران تا پایان‌یافتن تألیف لغت‌نامه و طبع و نشر آن در سال ۱۳۵۹ همکاری داشت.

اکرم سلطانی در مراسم بزرگداشت محمد دبیرسیاقی گفته است: «وقتی به زنده‌یاد دبیرسیاقی گفتم قصد داریم برای شما در موسسه بزرگداشتی ترتیب دهیم گفت: من کاری نکرده‌ام ادای دین کرده‌ام. مگر از کسی که قرضش را می‌پردازد قدردانی می‌کنند؟ من قرضم را به دهخدا و ایران پرداخته‌ام.» 

محمد دبیرسیاقی در زندگی‌نامه خود نوشته است:  «می‌دانیم فاصله زمان زاده‌شدن تا مردن آدمی طول عمر اوست؛ اما آدمی جز طول عمر، عرض عمر نیز دارد و آن همان است که دانشمند عالی‌قدر شیخ‌الرئیس ابوعلی سینا (۳۷۰ تا ۴۲۸ق) با ۵۸ سال زندگی در پاسخ نکته‌گیری که او را به رعایت اعتدال در برخی اعمال توصیه می‌کرده، گفته است خواهانِ عرض زندگی است نه طولِ آن.» دبیرسیاقی با ارزیابی کارنامه‌اش می‌گوید: «این‌همه را چون گرد آوریم، عرضِ زندگی را به مرزِ بیش از ۱۲۰۰ سال می‌رساند.»

او در سال ۱۳۷۰ جایزه بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار را دریافت کرد. برای بزرگداشت و یادمان او، در تهران در کنار مؤسسه دهخدا واقع در کنار بنیاد موقوفات افشار، خیابانی را که قبلاً لادن نام داشت به نام محمد دبیرسیاقی نامگذاری کردند. 

در سال ۱۳۹۵ فیلم مستندی به کارگردانی منوچهر مشیری با عنوان «نادره کار»، درباره‌ زندگی دکتر دبیرسیاقی ساخته شد. این همه نشان‌دهنده جایگاه مهم او در جهان ادب فارسی است. او از ۱۳۵۷ تا هنگام مرگ عضو هیئت علمی انجمن آثار و مفاخر فرهنگی بود. همچنین تا پایان عمر در زادگاه خود، قزوین، به پژوهش و آموزش زبان پارسی ادامه داد و در دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره) قزوین به آموزش زبان فارسی به دانشجویان اشتغال داشت.

محمد دبیرسیاقی نزدیک به ۸۰ متن ادبی و تاریخی را تصحیح و منتشر کرده‌ است، که از میان آن‌ها می‌توان به «شاهنامه فردوسی»، «دیوان منوچهری»، «تاریخ بیهقی»، «نزهةالقلوب»، «فرهنگ سُروری و سلطان جلال‌الدین خوارزمشاه»، «تصحیح لغت فرس اسدی طوسی»، «جامع‌التواریخ»، «غیاث‌اللغات»، «مجمع‌الفرس»، «دیوان لغات ترک»، «دیوان فرخی سیستانی» و «دیوان عنصری» اشاره کرد.

سیدمحمد دبیرسیاقی پس از عمری تلاش در عرصه فرهنگ و ادب و زبان فارسی، ۱۶ مهر ۱۳۹۷ در ۹۹ سالگی درگذشت و پیکرش در بهشت حسینی قزوین به خاک سپرده شد.