تهران آتش‌بس زودهنگام را می‌پذیرد؟

شفقنا: تریتا پارسی، معاون اجرایی موسسه کوئینسی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: به نظر می‌رسد کنفرانس خبری «پراکنده و نامنسجم» ترامپ دو هدف اصلی داشت:

الف) آرام کردن بازارها با این پیام که درگیری ممکن است به‌زودی پایان یابد، زیرا تا اینجا «بسیار موفق» بوده است.

ب) آماده کردن زمینه برای اینکه ترامپ با اعلام یک‌جانبه پیروزی جنگ را پایان دهد.

هرچند پایان دادن به جنگی که اساساً نباید آغاز می‌شد — به‌جای ادامه بی‌پایان آن در جست‌وجوی پیروزی‌ای موهوم، همان‌گونه که آمریکا در افغانستان انجام داد — اقدام درستی است، اما این کار به آسانی آنچه ترامپ تصور می‌کند نخواهد بود.

تهران نیز در این معادله حق رأی دارد و نشانه چندانی وجود ندارد که بپذیرد جنگ پایان یافته است.

تهران با آنچه آتش‌بس زودهنگام تلقی می‌کند مخالف است، زیرا نگران است چنین اقدامی تنها به آمریکا و اسرائیل فرصت تجدید قوا، تسلیح مجدد و حمله دوباره بدهد. از نگاه تهران، برای اینکه شرایط آتش‌بس فراهم شود، باید هزینه‌ای کافی بر آمریکا، اسرائیل، کشورهای منطقه و اقتصاد جهانی تحمیل شود تا همه به این نتیجه برسند که آغاز این جنگ اشتباه بوده و دیگر هیچ کشوری در پی از سرگیری آن نخواهد بود.

افزون بر این، اگر جنگ همین حالا پایان یابد، ایران در وضعیتی بدتر از پیش از آغاز جنگ قرار خواهد داشت. بخش بزرگی از زیرساخت‌های آن تخریب شده، توان موشکی آن آسیب دیده، توان صادرات نفت کاهش یافته و مهم‌تر از همه، چشم‌انداز رفع تحریم‌ها از میان رفته است. در چنین شرایطی این پرسش مطرح می‌شود که چه کسی می‌تواند یا خواهد توانست به بازسازی ایران کمک کند؟

این وضعیت ایران را نه‌تنها در موقعیتی ضعیف‌تر قرار می‌دهد، بلکه ممکن است آن را در مسیر ضعف مستمر قرار دهد؛ امری که به‌نوبه خود می‌تواند احتمال جنگی دیگر از سوی آمریکا و اسرائیل را افزایش دهد، زیرا همین برداشت از ضعف ایران بود که ترامپ و اسرائیل را به دیدن فرصت برای جنگ ترغیب کرد.

از این رو، به نظر می‌رسد حتی اگر آمریکا پیروزی اعلام کند و نیروهایش را خارج کند، ایران همچنان به هدف قرار دادن اسرائیل ادامه دهد. حتی ممکن است کشورهای شورای همکاری خلیج فارس نیز همچنان هدف قرار گیرند. همچنین تهران احتمالاً تلاش خواهد کرد تنگه هرمز را بسته نگه دارد (دست‌کم در حال حاضر نشانه‌ای وجود ندارد که ایران توان انجام این کار را از دست داده باشد).

این امر برای ترامپ یک معضل ایجاد خواهد کرد. برای او دشوار خواهد بود که در حالی که ایران و اسرائیل همچنان با یکدیگر درگیرند، کنار بایستد. اما اگر دوباره وارد جنگ شود، پوچی ادعای پیروزی او آشکار خواهد شد. بازارها واکنش منفی نشان خواهند داد و همه هزینه‌هایی که ترامپ اکنون می‌کوشد از آن‌ها پرهیز کند، احتمالاً به‌طور چشمگیری افزایش خواهد یافت.

البته ایران نیز خواهان جنگی بی‌پایان نیست و توان آن را هم ندارد. اما احتمالاً برای پذیرش آتش‌بس گام‌های مهمی را مطالبه خواهد کرد؛ از جمله شاید تعهدی از سوی ترامپ برای آغاز نکردن دوباره جنگ (هرچند ارزش چنین تعهدی محل تردید است). مهم‌تر از آن، احتمالاً رفع تحریم‌ها و آزادسازی دارایی‌های مسدود شده ایران در خارج از شروط تهران خواهد بود.

ترامپ ممکن است مواضع تند اتخاذ کند، اما اگر نتیجه ادامه جنگ باشد، فشار زیادی بر او وارد خواهد شد. در اینجا نقش برخی کشورهای شورای همکاری خلیج فارس می‌تواند بسیار مهم باشد، زیرا آن‌ها ممکن است بتوانند ترتیبی فراهم کنند که هم ترامپ و هم ایران احساس کنند «برنده» شده‌اند.

البته اینکه اسرائیل اجازه چنین توافقی را بدهد یا نه، مسئله‌ای متفاوت است.