هم‌اکنون اوضاع زنان باردار از همه خطرناک‌تر است

روزنامه پیام ما: زنان باردار از جمله گروه‌هایی هستند که به‌دلیل شرایط خاصی که دارند، باید به دور از استرس و هرگونه شرایط ناایمن باشند که سلامت خود و جنینشان را تهدید می‌کند. با‌این‌حال، تحمیل جنگ بر ایران شرایطی بحرانی برای بسیاری از آنان به وجود آورده است؛ به‌گونه‌ای‌که علاوه‌بر خطرات جنگ، نگرانی و اضطراب‌های آنها را دوچندان کرده است.

بیش از دو هفته از جنگ آمریکا و رژیم اسرائیل علیه ایران، می‌گذرد. براساس آمار وزارت بهداشت تا پانزدهمین روز جنگ، ۲۲۴ زن ایرانی در اثر بمباران‌ و انفجار در شهرهای ایران جان خود را از دست داده‌اند که در میان این جان‌باختگان سه مادر باردار نیز حضور دارند. این درحالی‌است که با آغاز جنگ بسیاری از این مادران باردار در شرایطی پرخطر و استرس‌زا قرار گرفته‌اند، شرایطی که ممکن است تداوم بارداری، سلامت خود و جنینشان را به خطر اندازد.

مشخص نیست چه تعداد از زنان ایرانی در دوران بارداری به سر می‌برند، آماری نیز از سوی وزارت بهداشت منتشر نشده است. در روزهای گذشته «زهرا بهروزآذر»، معاون رئیس‌جمهور در امور زنان و خانواده، در نامه‌ای به نهادهای بین‌المللی، ضمن محکوم کردن حملات مکرر به مراکز غیرنظامی، به‌ویژه بیمارستان‌ها، مراکز درمانی و منازل مسکونی، از آسیب شدید به مادران باردار، کودکان و صدمات جسمی و روانی جدی به آنها خبر داد.

جنگ و بار شیشه

«بار شیشه»، اصطلاحی است که ایرانیان برای توصیف اهمیت مراقبت از زنان باردار تحت هر شرایطی به کار می‌برند. بااین‌حال، در بحران‌ها و شرایطی مانند جنگ این افراد، علاوه‌بر خطراتی که خود جنگ متوجه آنان می‌کند، به‌دلیل استرس‌های مختلف، صدای انفجار یا اخبار ناگوار و عدم قطعیت در مورد آینده خود و جنین، ممکن است با تهدیدات مختلفی مواجه شوند.

«مریم»، زنی ۴۰ساله و ساکن تهران است که در دو ماه پایانی بارداری است و تولد فرزند دومش را انتظار می‌کشد. او در گفت‌وگو با «پیام ما» به توصیف شرایط خود را از زمان آغاز جنگ تا امروز می‌پردازد: «ساعت ۸ صبح روز شنبه ۹ اسفندماه بود، مثل همیشه پسرم را به مهدکودک بردم و به خانه برگشتم، همسرم مرخصی ساعتی گرفته بود تا با هم به مطب متخصص زنان و زایمان برویم و چکاپ‌های بارداری را انجام دهم؛ آماده رفتن بودیم که صدای انفجاری شدید، بارداری و مطب و کار را از یادم برد، فقط سلامت پسرم در آن لحظه مهم بود.»

مریم شرایط لحظات اول حمله را چنین توصیف می‌‌کند: «فاصله بین خانه و مهد پسرم را نمی‌دانم چطور طی کردم، گویی زمان و مکان کِش آمده بود. هرچه می‌رفتم نمی‌رسیدم، اضطراب شدید و وحشت غیر قابل‌توصیفی داشتم. ترافیک شدیدی بود. یک ساعت طول کشید تا به مهد برسم، روزهای عادی تنها ۲۰ دقیقه طول می‌کشید. مادر و پدرهای دیگر هم حال من و همسرم را داشتند؛ وقتی پسرم را بغل کردم، یادم آمد طفلی دیگر را نیز حامله هستم.»

او در خانه می‌ماند و همسرش به سر کارش بازمی‌گردد و به‌گفته خودش، تمام روز را با استرس پای اخبار بود: «از یکسو نگران همسرم بودم و از سوی دیگر نگران پسرم و سلامت او و آینده‌اش در شرایط جنگی. نگرانی دیگرم شرایط حاملگی و سلامت جنینی که در انتظار تولدش بودم. تمام برنامه‌هایم به هم ریخت. همسرم که بازگشت و ادارات تعطیل شد، تصمیم گرفتیم برای دور شدن از جنگ به شهرستان و خانه پدرم بازگردم؛ چیزی که اصلاً در برنامه‌ام نبود. خانه و زندگی‌ام را رها کردم، اندک وسایلی را در صندوق ماشین گذاشتیم و به‌سمت شهرستان راه افتادیم.»

آوارگی در پی آوارگی

مریم از خانه خودش در تهران آواره می‌شود و به شهرستان می‌رود، اما سایه جنگ از او دور نمی‌شود. در روز دوم آوارگی‌اش شهرستانی که به آن پناه برده بود، مورد حملات هواپیماهای اسرائیلی قرار گرفت و او این بار مجبور می‌شود به خانه‌باغی در خارج از شهر پناه ببرد. «از تهران آواره شهرستان شدم و از شهرستان آواره خانه‌باغ. نمی‌دانم آوار‌گی دیگری هم در پیش است یا نه.»

او به‌عنوان یک مادر باردار، چندین نگرانی و استرس را با خود حمل می‌کند؛ نگرانی از ادامه جنگ، آینده خود و خانواده‌اش، زایمان زودرس و دسترسی به «ان.آی‌سی‌یو» درصورت نیاز که در شهرستان نیست و در این شرایط جنگی باید به مرکز استان برود. «من الان شرایط خاصی دارم. در این شرایط جنگی و استرس‌زا که هفته‌های پایانی را می‌گذرانم، نگرانم که مبادا دچار زایمان زودرس شوم، در آن‌صورت کودکم نارس متولد می‌شود و نیازمند ان‌آی‌سی‌یو می‌شوم که در این شهرستان نیست و باید به مرکز استان بروم و این نگرانی شب و روز با من است. از طرف دیگر نگرانم استرسم را به پسرم منتقل کنم و او را هم دچار تشویش و اضطراب کنم. نگرانی دیگرم این است که مبادا زمانی که قرار است زایمان کنم، شرایط جنگی بدتر شود. تمامی این نگرانی‌ها به‌اضافه نگرانی از تداوم شرایط جنگی و آینده فرزندانم را با خود حمل می‌کنم.» مادران باردار بسیار زیادی هستند که برای تولد فرزندشان برنامه‌ریزی کرده بودند، اما جنگ شد و برنامه‌هایشان برای زایمان ایمن، تربیت و مراقبت نوزدانشان نقش بر آب شد. اکنون باید با آینده‌ای نامعلوم، خود و جنینشان را به دست سرنوشت بسپارند.

خطر زایمان زودرس

بارداری برای زنان شرایطی است که برای حفظ سلامت مادر و کودک، باید در مکان ایمن و دور از هر خطر و استرسی حضور داشته باشند؛ اما بحران جنگ شرایطی نیست که بتوان دور از استرس در انتظار تولد کودک بود. از سوی دیگر، خطراتی دیگری نیز در این شرایط وجود دارد که ممکن است بر سلامت مادران باردار و جنین آنها تأثیر بگذارد.

«آزاده خزاعی»، متخصص زنان و زایمان و فلوشیپ درمان ناباروری، زایمان زودرس را خطری می‌داند که زنان باردار را در شرایط جنگی تهدید می‌کند و به ایرنا می‌گوید: «استرس در مادر باردار می‌تواند خطر زایمان زودرس را تشدید کند.» او می‌افزاید: «افزایش احتمال کم‌خونی و ضعف سیستم ایمنی مادر، وزن پایین جنین هنگام تولد، بی‌خوابی، کابوس شبانه، تپش قلب، تنگی نفس، تعریق، ترس از سقط جنین یا زایمان در موقعیت ناایمن و نگرانی از آینده فرزند از دیگر عواقب استرس داشتن مادران باردار در شرایط بحران و جنگ است.» به‌گفته او، جنگ‌ها با انفجارها، آتش‌سوزی‌ها و مصرف سوخت‌های آلاینده‌ همراه‌اند و ترکیب دود، گردوغبار، مواد شیمیایی و فلزات سنگین در هوا می‌تواند بر سیستم تنفسی و ایمنی مادر و جنین اثر بگذارد. «این آلودگی‌ها، به‌ویژه در ماه‌های اول بارداری، ممکن است باعث سقط جنین، نقایص مادرزادی و رشد ناکافی اندام‌های حیاتی مانند ریه یا قلب شود.» این متخصص زنان یادآور می‌شود: «بارداری به‌خودی‌خود دوره‌ای همراه با نوسانات هورمونی، نگرانی و حساسیت‌های روانی است. حال اگر این دوره با شرایطی چون جنگ، بمباران، مهاجرت اجباری یا ناامنی عمومی همراه شود، فشار روانی به.شکل تصاعدی افزایش می‌یابد. لذا زنان باردار در زمانه جنگ ایران و اسرائیل، بیش از هر زمان دیگری نیازمند حمایت روانی و مراقبت عاطفی هستند.»

دستورالعمل حمایتی از مادران باردار در شرایط جنگی

نگرانی از تداوم جنگ و شرایط بحرانی کشور، وزارت بهداشت را هم نگران سلامت مادران باردار کرده است. برهمین اساس، «سید سجاد رضوی»، معاون درمان این وزارتخانه، طی ابلاغیه‌ای به دانشگاه‌های علوم‌پزشکی سراسر کشور تداوم خدمات به مادران باردار در شرایط بحران را مورد تأکید قرار داد. به‌گزارش وبدا، رضوی دستور داده است لیست تلفن ثابت فعال تمامی متخصصین و کادر درمان برای استفاده در دسترس بیمارستان‌ها قرار گیرد و برنامه‌ریزی و نظارت لازم بر اجرای دستورالعمل مقیمی و ماندگاری متخصصین زنان در بلوک زایمان انجام شود. همچنین، بر پیش‌بینی مراکز بهداشتی و درمانی پشتیبان تأکید شده است تا درصورت آسیب‌دیدگی احتمالی یک مرکز، مرکز پشتیبان به‌سرعت جایگزین شود. وزارت بهداشت همچنین سامانه ۴۰۳۰ را برای مشاوره مادران باردار با کارشناسان و متخصصان و همچنین اطلاع‌رسانی‌های لازم معرفی کرده است.