پشت‌پرده تهدید ترامپ درباره «بازگشت به عصر حجر»

خبرآنلاین: سخنرانی صبحگاهی دونالد ترامپ، نخستین خطاب رسمی او به ملت پس از تشدید جنگ با ایران بود. ترامپ در این سخنرانی که از کاخ سفید پخش شد، گفت اهداف اصلی او نابودی نیروی دریایی و هوایی ایران و فلج کردن برنامه موشکی و هسته‌ای بوده و تقریباً به پایان رسیده است. او مستقیماً هشدار داد: «ما آن‌ها را بسیار سخت در دو تا سه هفته آینده خواهیم زد و ایران را به عصر حجر بازمی‌گردانیم.» این کلمات، که به سرعت در رسانه‌های جهانی بازتاب یافت، یادآور تهدیدهای تاریخی بمباران گسترده بود.   

در واکنش به اظهارات ترامپ، چین واکنش تندی داشت و وزارت خارجه آن را «عملیات نظامی غیرقانونی» آمریکا دانست که باعث بسته شدن تنگه هرمز شده است. سخنگوی وزارت خارجه چین گفت: «راه‌حل نظامی اساسی نیست و تشدید درگیری به نفع هیچ طرفی نیست.» روسیه نیز از طریق دیپلمات‌هایش نگرانی عمیق خود را ابراز کرد و سخنرانی ترامپ را «تهدیدآمیز و غیرمسئولانه» توصیف کرد.

در همین سخنرانی، ترامپ نیروی دریایی ایران را «از بین رفته» و نیروی هوایی را «در ویرانه» خواند و گفت: «رهبرانشان دیگر تهدیدی نیستند.» اما هیچ کلمه‌ای درباره کنترل تنگه هرمز یا سطح غنی‌سازی اورانیوم به زبان نیاورد. این در حالی است که ترامپ هیچ اشاره‌ای به تنگه هرمز نکرد. اما دلیل این مسئله را می‌توان در ملاحظات اقتصادی جستجو کرد؛ هر اشاره‌ای به تنگه هرمز (که ۲۰ درصد نفت جهان از آن عبور می‌کند) بلافاصله قیمت جهانی نفت را به شدت بالا می‌برد و تورم داخلی آمریکا را تشدید می‌کند. ترامپ که همواره بر «قیمت پایین بنزین» برای رأی‌دهندگان آمریکایی تأکید داشته، با سکوت در این باره سعی کرد بازارها را آرام نگه دارد.به همین دلیل، اشاره به هرمز می‌توانست به عنوان اعتراف ضمنی به آسیب‌پذیری زنجیره تأمین انرژی آمریکا تلقی شود، در حالی که او می‌خواست تصویر پیروزی کامل ارائه دهد.   

اما بازارهای جهانی به سخنرانی او سریع واکنش نشان دادند: سهام آسیایی افت کرد، دلار تقویت شد و قیمت نفت افزایش یافت. تحلیلگران سرمایه‌گذاری گفتند سخنرانی ترامپ «پیام متناقض» داشت: ادعای پیروزی نزدیک اما تهدید به ادامه حملات شدید کرده بود. این تناقض باعث شد بسیاری از کارشناسان بپرسند آیا سخنرانی بخشی از عملیات فریب بود تا ایران را تحت فشار روانی قرار دهد و همزمان بازارها را آرام نگه دارد؟ غیبت اشاره به تنگه هرمز و اورانیوم غنی‌شده، این احتمال را تقویت می‌کند که ترامپ جزئیات حساس را عمداً کنار گذاشته تا از تشدید بیشتر جلوگیری کند.   

از سوی دیگر ترامپ به اورانیوم غنی‌شده نیز اشاره نکرد. در چرایی این مسئله باید گفت این سکوت، عمدی به نظر می‌رسد؛ چون هر اشاره‌ای به سطح غنی‌سازی (که ایران پس از جنگ ادعا کرده به سطوح بالاتر رسیده) می‌توانست دو پیام ناخواسته بدهد: اول، اعتراف به اینکه برنامه هسته‌ای ایران هنوز کاملاً نابود نشده، و دوم، تحریک ایران به اعلام رسمی غنی‌سازی بالاتر که تنش را تشدید کند. ترامپ با تمرکز بر «نابودی نیروی دریایی و هوایی» تصویر موفقیت نظامی داد بدون ورود به جزئیات فنی که ممکن بود اعتبار ادعاهای پیروزی را زیر سؤال ببرد.   

در یک سطح تحلیل، این سخنرانی ترامپ که ایران را به «عصر حجر» تهدید کرد، عملیات فریب بود. چرا که ترامپ با کلمات تند و تهدیدآمیز (مانند «عصر حجر») در تلاش بود تا ایران را از نظر روانی تحت فشار قرار دهد و همزمان به پایگاه داخلی خود نشان دهد که «قوی و قاطع» عمل می‌کند. اما عدم اشاره به تنگه هرمز و اورانیوم غنی‌شده نشان می‌دهد او جزئیات حساس را عمداً کنار گذاشت تا بازارها را آرام نگه دارد و ایران را به مذاکره بکشاند. این الگو شبیه تاکتیک‌های قبلی ترامپ در مذاکرات است: تهدید حداکثری در ظاهر، اما انعطاف در عمل. اگر سخنرانی صرفاً روانی بود، هدف آن خرید زمان برای ادامه عملیات محدود بدون تشدید واقعی بود.   در مجموع، سخنرانی صبح امروز ترامپ با نقل‌قول‌های تند «عصر حجر» همراه بود، اما غیبت عمدی صحبت درباره تنگه هرمز و اورانیوم غنی‌شده نشان‌دهنده محاسبات دقیق او است.