روز ۳۶ به نام خوزستان و ماهشهر؛ گنجی که بمباران شد

روزنامه شرق: ساعت از ۱۰:۴۰ ‌صبح روز شنبه ۱۵ فروردین (سی و ششمین روز جنگ)  گذشته بود که صدای انفجارهای پیاپی ماهشهر و بندر امام را لرزاند. آتش و دود که به آسمان زبانه کشید، خوزستان باز هم لرزید و این بار پایانه مرزی شلمچه بمباران شد. حالا جنگ مشترک آمریکا و اسرائیل با ایران وارد مرحله تازه‌ای شده است و این بار صنایع مادر ایران زیر آماج بمباران رفته‌اند. روزهای هفتم و یازدهم فروردین موشک‌ها یکی پس از دیگری بر پیکره فولاد خوزستان و فولاد مبارکه اصفهان فرود آمدند و خط تولید نزدیک به یک‌سوم فولاد خام ایران از کار افتاد. این بار اما قلب پتروشیمی ایران هدف حملات پیاپی قرار گرفته است؛ ماهشهر و بندر امام که دومین بندر بزرگ ایران است و نزدیک به ۴۰ درصد محصولات پتروشیمی کشور را تولید می‌کند.

بمباران صنایع مادر

جنگ مشترک آمریکا و اسرائیل با ایران در حالی وارد پنجمین هفته خود شده ‌که به نظر می‌رسد این بار اهداف جدیدی برای جنگ تعریف شده است؛ صنایع بزرگ ایران. در روزهای هفتم و یازدهم فروردین موشک‌ها یکی پس از دیگری بر پیکره فولاد خوزستان و فولاد مبارکه اصفهان فرود آمدند و خط تولید این کارخانه‌ها را از کار انداختند. در اطلاعیه‌های جنگی آمده بود که دلیل حمله به این دو کارخانه، تأمین مواد اولیه پهپادها و موشک‌های ایران است و پس از آن بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، با اشاره به حمله به زیرساخت‌ها و پل‌های ایران اعلام کرد‌ 70 درصد ظرفیت فولاد ایران را از کار انداخته‌اند. حمله به کارخانه‌های فولاد خوزستان و فولاد مبارکه اصفهان در شرایطی رخ داد که بنا بر اعلام انجمن جهانی فولاد، ایران با تولید 31.8 میلیون تن فولاد در سال، یکی از 10 تولیدکننده بزرگ فولاد است و فولاد مبارکه اصفهان و فولاد خوزستان در مجموع با تولید بالغ بر 10 میلیون تن فولاد خام، نزدیک به یک‌سوم فولاد خام کشور را تولید می‌کنند. درآمد ارزی ایران از صادرات فولاد به‌طور میانگین بین شش تا هفت میلیارد دلار در سال است و فولاد خوزستان بزرگ‌ترین صادرکننده فولاد کشور به شمار می‌آمد. این در حالی است که فولاد مبارکه اصفهان حدود نیمی از نیاز صنایع داخلی به فولاد را تأمین می‌کرد. حالا در ادامه این حملات، صبح روز شنبه 15 فروردین خبر آمد که جنگنده‌های اسرائیلی و آمریکایی این بار قلب پتروشیمی کشور را هدف قرار داده‌اند.

در همین زمینه، تسنیم خبر داد که پتروشیمی‌های ماهشهر و بندر امام آماج حملات قرار گرفته‌اند و مجتمع‌های پتروشیمی فجر ۱ و ۲، رجال، ابوعلی و امیرکبیر هدف حملات جنگنده‌ها بوده‌اند. علاوه بر این، گزارش‌هایی از حمله به مجتمع‌های کارون، مارون و تخت‌جمشید و پتروشیمی شهید تندگویان هم منتشر شد. در بین مجتمع‌های پتروشیمی مورد حمله، سه شرکت به هلدینگ شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس مربوط هستند؛ پتروشیمی بندر امام که حدود ۶۹ درصد از سهام آن متعلق به هلدینگ خلیج فارس است، پتروشیمی شهید تندگویان با اکثریت سهام در اختیار هلدینگ خلیج فارس ‌و پتروشیمی مارون هم یکی دیگر از زیرمجموعه‌های مهم پتروشیمی خلیج فارس به شمار می‌آید. به‌جز این، شرکت فجر انرژی خلیج فارس تقریبا به‌‌طور کامل وابسته به هلدینگ خلیج فارس و تأمین‌کننده برق، بخار و آب صنعتی برای پتروشیمی‌های منطقه است. گزارش‌ها حاکی از آن است که در پتروشیمی مارون نیز واحدهای مهمی مانند مخازن نیتریک اسید، واحد کلر و بخش برق فن‌آوران هدف قرار گرفته‌اند. همچنین در ساعت 11 صبح دیروز، پایانه تجاری مرزی شلمچه در خرمشهر مورد تهاجم هوایی قرار گرفت و آسیب‌های جدی به آن وارد شد. ولی‌الله حیاتی، معاون امنیتی و انتظامی استانداری خوزستان، درباره جزئیات حمله به شرکت‌های پتروشیمی ماهشهر و پایانه تجاری مرزی شلمچه به ایسنا گفته که «احتمال وجود تلفات انسانی و مجروحیت در این تهاجم بسیار زیاد است‌». به گفته این مقام مسئول، «تاکنون پنج مجروح در تهاجم به منطقه ویژه پتروشیمی ماهشهر و بندر امام گزارش شده است‌». در ادامه، سازمان منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی اعلام کرد که بر اساس تصمیم کمیته فرماندهی شرایط اضطراری منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی، نیروهای کلیه واحدهای صنعتی فعال در منطقه تخلیه شده‌اند.

گنج ماهشهر

‌این حملات در شرایطی رخ داد که ماهشهر قطب پتروشیمی ایران است. صنعت پتروشیمی ایران سالانه بیش از 72 میلیون تن محصول تولید می‌کند و در سال‌های گذشته توانسته بود پس از نفت بیشترین ارز را وارد کشور کند؛ رقمی حدود 15 میلیارد دلار در سال که نزدیک به یک‌چهارم صادرات غیرنفتی کشور را تشکیل می‌دهد و البته مطابق با آمارهای وزارت کار، صنعت پتروشیمی بیشتر از 300 هزار شغل مستقیم برای مردم ایران ایجاد کرده است. در این میان، ماهشهر با ۲۱ مجتمع تولیدی که ظرفیت اسمی ۲۶ میلیون تن محصول پتروشیمیایی دارند، قلب پتروشیمی ایران به حساب می‌آید. این منطقه صنعتی سهمی نزدیک به 30 تا 40 درصد تولید پتروشیمی ایران را به خود اختصاص می‌دهد و بنا بود با ساخت هشت پتروشیمی دیگر، سهم خود را در اقتصاد ایران باز هم بیشتر و بیشتر کند که هدف حملات موشک قرار گرفت. در میان مجتمع‌های ماهشهر، شرکت‌هایی مانند پتروشیمی خلیج فارس و پتروشیمی مارون به‌عنوان بازیگران اصلی پتروشیمی ایران در بازارهای جهانی شناخته می‌شوند. پتروشیمی خلیج فارس بزرگ‌ترین و مهم‌ترین شرکت پتروشیمی ایران است که در استان بوشهر قرار دارد، اما زیرمجموعه‌های مهمی از این پتروشیمی در بندر ماهشهر فعالیت می‌کرد. پتروشیمی خلیج فارس سالانه بیشتر از 10 میلیون تن محصول تولید می‌کند که در واقع این پتروشیمی به‌تنهایی یک‌هفتم محصولات پتروشیمی کشور را تولید کرده است. گزارش‌های سالانه پتروشیمی خلیج فارس نشان می‌دهند ‌این شرکت توانسته است در سال ۲۰۲۲ میلادی بیش‌ از شش میلیون تن محصولات پتروشیمی را به کشورهای مختلف صادر کند و به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان متانول و پلی‌اتیلن در جهان شناخته می‌شود. پتروشیمی مارون نیز به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان پلی‌پروپیلن و آمونیاک در کشور شناخته می‌شود. البته بندر امام هم دومین بندر بزرگ ایران است که عمده عملیاتی که در آن انجام می‌شود، واردات کالاهای اساسی و مواد غذایی و صادرات محصولات پتروشیمی است.

حالا اما بمباران ماهشهر نه‌تنها قلب پتروشیمی ایران را هدف قرار داده، بلکه با حملات از پیش برنامه‌ریزی‌شده به شرکت فجر انرژی، در واقع زیرساخت‌های حیاتی شرکت‌های پتروشیمی در این منطقه را از کار انداخته است؛ زیرساخت‌هایی مانند برق، آب و بخار که برای فعالیت واحدهای پتروشیمی بسیار حیاتی هستند. حمله به پتروشیمی ایران در شرایطی رخ می‌دهد که ماهشهر منطقه‌ای محروم است و جنگ نه‌تنها می‌تواند بیکاری را در این منطقه گسترش دهد بلکه از اساس بسیاری از زیرساخت‌های حیاتی را در این منطقه مورد تهدید قرار می‌دهد؛ از‌جمله دسترسی به برق و آب بهداشتی که از سوی شرکت‌های پتروشیمی منطقه و در قالب مسئولیت اجتماعی در اختیار بومی‌ها گذاشته شده بود. احمد مهدوی‌ابهری، دبیرکل انجمن صنفی کارفرمایی پتروشیمی، به «شرق» می‌گوید که برآوردها از میزان خسارت به پتروشیمی‌های ماهشهر چندان روشن نیست، اما بخش زیادی از این پتروشیمی‌ها تولیدکننده کود اوره برای کشاورزی و مواد اولیه تجهیزات پزشکی بوده‌اند که با بمباران این منطقه و از کار افتادن خط تولید، بخش درخور توجهی از زندگی مردم عادی تحت تأثیر قرار می‌گیرد.