روایت رسانه‌های جهان از طرح جدید مذاکرات

دنیای اقتصاد: روابط ایران و آمریکا در روزهای اخیر شاهد تحرکاتی سریع و پیچیده است؛ پس از توقف پروژه آزادی توسط دونالد ترامپ، حالا اخبار جدید حاکی از احتمال نزدیک شدن دو کشور به یک یادداشت تفاهم برای رسیدن به چارچوب توافق است.

خبرگزاری‌های بین‌المللی از جمله رویترز و آکسیوس و همزمان سایت‌های عربی الجزیره، العربیه و المیادین گزارش داده‌اند که مذاکرات به مراحل «حساسی» رسیده و طرفین در تلاش برای نهایی کردن «چارچوب توافق» هستند. آکسیوس مدعی شده که این یادداشت تفاهم، پایان جنگ در منطقه و آغاز یک دوره ۳۰ روزه مذاکره برای دستیابی به توافقی دقیق جهت بازگشایی تنگه، بحث برنامه هسته‌ای ایران و لغو تحریم‌های آمریکا را اعلام می‌کند. 

اما همزمان خبرنگار الجزیره در تهران به نقل از منابع آگاه اعلام کرد که مذاکرات با آمریکا در این مرحله فقط روی تنگه هرمز متمرکز است و در حال حاضر بحثی درباره پرونده هسته‌ای وجود نخواهد داشت. منابع می‌گویند هر چیز دیگری صرفا جعل رسانه‌ای و گمراه‌کننده است.

به گزارش الجزیره، آن‌ها در این مرحله تایید نمی‌کنند که درباره برنامه هسته‌ای و سیاست‌های امنیتی منطقه‌ای مذاکره می‌کنند.

بلومبرگ هم در این خصوص نوشت: ایران در حال بررسی یادداشت تفاهم آمریکاست و انتظار می‌رود ظرف دو روز آینده از طریق میانجی (پاکستان) پاسخ خود را ارسال کند. در ادامه این مطلب آمده است: یادداشت تفاهم یک صفحه‌ای واشنگتن - در صورت پذیرش توسط ایران - منجر به بازگشایی تدریجی تنگه هرمز و لغو محاصره دریایی آمریکا بر بنادر ایران خواهد شد.

العربیه هم به نقل از منابع پاکستانی مدعی شده ما پیش‌نویس توافقی داریم که اکثر بندهای آن مورد موافقت دو طرف است و پیش‌نویس توافق، جدول زمانی برای دورهای مذاکرات آینده را تعیین می‌کند. با این حال سخنگوی وزارت خارجه ایران اعلام کرده که پیشنهاد آمریکا در حال بررسی است. 

اگر اخبار منتشره صحت داشته باشد و طرفین در حال گام برداشتن به سمت یک توافق باشند، این شتاب تحولات نشان‌دهنده فشارهای داخلی و خارجی بر هر دو طرف برای دستیابی به راه‌حلی دیپلماتیک است. از یک سو ایران با محدودیت‌های اقتصادی و نیاز به گشایش‌های مالی مواجه است و از سوی دیگر آمریکا با توجه به شرایط منطقه‌ای و اولویت‌های سیاست داخلی، به دنبال کاهش تنش‌هاست.

البته باید توجه داشت که پیش‌تر نیز بارها خبرگزاری آکسیوس گزارش‌هایی مبنی بر نزدیک شدن تهران و واشنگتن به توافق منتشر کرده بود و مشخص نیست که آیا این بار واقعا اتفاقی تازه در راه است یا خیر.

خبرگزاری‌های تسنیم و فارس هرگونه تحول در خصوص مذاکرات و توافق را اخبار کذب اعلام کردند. را سیدمحمد مرندی، تحلیلگر سیاسی می‌گوید آکسیوس ابزاری برای دستکاری بازار کاخ سفید است. جمهوری اسلامی قبل از سفر ترامپ به چین، کاملا برای یک حمله بزرگ احتمالی آماده شده است. 

بازهم عقب‌نشینی ترامپ

«پروژه آزادی» دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا کمتر از دو روز دوام آورد و ترامپ سه‌شنبه شب از توقف عملیات دریایی تحت عنوان «پروژه آزادی» در تنگه هرمز خبر داد و نوشت: «با توجه به درخواست پاکستان و سایر کشورها، موفقیت نظامی عظیمی که در طول کارزار علیه کشور ایران به دست آوردیم و همچنین پیشرفت بزرگی که به سمت یک توافق کامل و نهایی با نمایندگان ایران حاصل شده است، به توافقی متقابل رسیده‌ایم درحالی‌که محاصره به قوت خود باقی خواهد ماند، «پروژه آزادی» (حرکت کشتی‌ها از طریق تنگه هرمز) برای مدت کوتاهی متوقف شود تا ببینیم آیا توافق می‌تواند نهایی و امضا شود یا خیر. »

در یک ماه اخیر این نخستین بار نیست که ترامپ به یک باره سیاست‌های خود را تغییر می‌دهد. همچنانکه در روز آخر جنگ ۳۹ روزه قرار بود به نیروگاه‌های برق ایران حمله کند اما فردای آن روز آتش‌بس اعلام کرد یا آتش‌بس دو هفته‌ای با ایران را در واپسین ساعات آن به مدت نامعلوم تمدید کرد. 

در همین حال، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران که به پکن سفر کرده است، با همتای چینی خود دیدار و گفت‌وگو کرد. پس از این دیدار، عراقچی گفت: «دوستان چینی ما هم اعتقاد دارند که ایران بعد از جنگ متفاوت از ایران قبل از جنگ است و وضعیت بین‌المللی‌اش ارتقا پیدا کرده، توانمندی و اقتدارش را به اثبات رسانده است، بنابراین دوره جدیدی از همکاری بین ایران و کشورهای دیگر در پیش است.» 

چرخش ناگهانی

روز گذشته شاهد چرخش ناگهانی از فضای تشدید تنش به سمت گمانه‌زنی درباره احتمال توافق بودیم. درحالی‌که وب‌سایت خبری اکسیوس به نقل از برخی منابع آگاه از نزدیک بودن توافق اولیه با ایران خبر داد، خبرگزاری رویترز نیز به نقل از یک منبع پاکستانی دخیل در تلاش‌های صلح گزارش داد که آمریکا و ایران به دستیابی به یک تفاهم‌نامه یک‌صفحه‌ای برای پایان دادن به جنگ نزدیک شده‌اند. این منبع در گفت‌وگو با خبرگزاری رویترز مدعی شد: «خیلی زود این موضوع را نهایی خواهیم کرد. داریم نزدیک می‌شویم.»

اکسیوس نیز به نقل از منابع خود نوشت، بر اساس گزارش دو مقام آمریکایی و دو منبع دیگر که در جریان موضوع قرار گرفته‌اند، کاخ سفید معتقد است به توافق با ایران درباره یک یادداشت تفاهم یک‌صفحه‌ای برای پایان دادن به جنگ و تعیین چارچوبی برای مذاکرات دقیق‌تر هسته‌ای نزدیک شده است. به گزارش پایگاه خبری «انتخاب»، در ادامه این مطلب آمده است، آمریکا انتظار دارد ظرف ۴۸ ساعت آینده پاسخ ایران را در مورد چند نقطه کلیدی دریافت کند. هنوز بر سر هیچ چیز توافق نشده، اما منابع گفتند که طرفین از زمان آغاز جنگ تاکنون به این اندازه به توافق نزدیک نشده بودند. 

مفاد توافق جدید

به گزارش آکسیوس، این توافق شامل تعهد ایران به تعلیق غنی‌سازی هسته‌ای، موافقت آمریکا با لغو تحریم‌ها و آزادسازی میلیاردها دلار از دارایی‌های مسدودشده ایران و همچنین لغو محدودیت‌های دو طرف بر ترانزیت از طریق تنگه هرمز خواهد بود. بسیاری از شرایط مندرج در این یادداشت، منوط به حصول توافق نهایی خواهند بود و این احتمال را باقی می‌گذارند که یا جنگ از سر گرفته شود، یا وضعیت بلاتکلیفی طولانی‌مدتی حاکم شود که در آن جنگ نظامی متوقف شده، اما هیچ چیز واقعا حل نشده است. مقامات آمریکایی در مقاطع متعددی در طول دورهای قبلی مذاکرات و نیز در جریان جنگ کنونی نسبت به توافق ابراز خوش‌بینی کرده‌اند، اما تاکنون موفق به حصول آن نشده‌اند.

اما دو مقام آمریکایی گفتند که تصمیم ترامپ برای عقب‌نشینی از عملیات تازه‌اعلام‌شده خود در تنگه هرمز و جلوگیری از فروپاشی آتش‌بس شکننده، بر اساس پیشرفت حاصل‌شده در مذاکرات بوده است. در واقع یادداشت تفاهم یک‌صفحه‌ای با ۱۴ بند، در حال مذاکره میان فرستادگان ترامپ، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، و چند مقام ایرانی، چه به طور مستقیم و چه از طریق واسطه‌ها است. 

در شکل فعلی خود، این یادداشت تفاهم، پایان جنگ در منطقه و آغاز یک دوره ۳۰ روزه مذاکره برای دستیابی به توافقی دقیق جهت بازگشایی تنگه، بحث برنامه هسته‌ای ایران و لغو تحریم‌های آمریکا را اعلام می‌کند. دو منبع گفتند که این مذاکرات می‌تواند در اسلام‌آباد یا ژنو برگزار شود. به گفته یک مقام آمریکایی، محدودیت‌های ایران بر کشتیرانی از طریق تنگه و محاصره دریایی آمریکا طی آن دوره ۳۰ روزه به تدریج لغو خواهد شد. این مقام آمریکایی افزود که در صورت شکست مذاکرات، نیروهای آمریکایی قادر به بازگرداندن محاصره یا ازسرگیری اقدامات نظامی خواهند بود.

مدت زمان تعلیق غنی‌سازی اورانیوم به طور فعال در حال مذاکره است و سه منبع گفتند که حداقل ۱۲ سال خواهد بود و یک منبع نیز ۱۵ سال را به عنوان نقطه توافق محتمل ذکر کرد. ایران تعلیق ۵ساله غنی‌سازی را پیشنهاد داده و آمریکا ۲۰ سال را خواستار شده است. منبع مذکور گفت که آمریکا می‌خواهد شرطی گنجانده شود که بر اساس آن، هرگونه نقض تعهد غنی‌سازی توسط ایران، منجر به تمدید دوره تعلیق شود. ایران پس از انقضای این دوره قادر به غنی‌سازی تا سطح پایین ۳.۶۷ درصد خواهد بود. 

آکسیوس مدعی شد که ایران در این یادداشت تفاهم متعهد می‌شود که هرگز به دنبال سلاح هسته‌ای نرود و فعالیت‌های مرتبط با تسلیحاتی را انجام ندهد. به گفته یک مقام آمریکایی، طرفین در حال مذاکره بر سربندی هستند که در آن ایران متعهد شود تاسیسات هسته‌ای زیرزمینی را اداره نکند. به گفته همین مقام آمریکایی، ایران همچنین متعهد به پذیرش رژیم بازرسی تقویت‌شده، خواهد شد. آمریکا نیز به عنوان بخشی از یادداشت تفاهم، متعهد به لغو تدریجی تحریم‌های اعمال شده علیه ایران و آزادسازی تدریجی‌میلیاردها دلار از دارایی‌های مسدودشده ایران در سراسر جهان می‌شود. 

طی روزهای اخیر ایران یک پیشنهاد ۱۴بندی به آمریکا ارائه داد که روند دو مرحله‌ای را مطرح می‌کند. در مرحله نخست، موضوع تنگه هرمز و مدیریت نهایی آن همزمان با شروط پایان جنگ و تعهدات آمریکا برای پایان دادن به حملات بررسی می‌شود. مرحله دوم نیز به گفت‌وگو درباره محدودیت‌های برنامه هسته‌ای ایران در ازای کاهش تحریم‌ها اختصاص دارد.

این طرح از طریق پاکستان به آمریکا منتقل شد ولی ترامپ باز هم اعلام کرد که نسبت به این طرح ایران رضایت ندارد. در آخرین تحول نیز ایران چند روز پیش اعلام کرد که طرف آمریکایی نظرات خود را درباره طرح پیشنهادی ایران ارائه داده که در حال بررسی است. گفتنی است که پیشنهاد ۱۴ ماده‌ای ایران در پاسخ به طرح ۹ ماده‌ای آمریکا ارائه شده و برخلاف گزارش الجزیره، شامل پذیرش توقف ۱۵ساله غنی‌سازی یا آزادسازی تنگه هرمز نمی‌شود.