اتفاقات خبرسازی که مرز عراق را روی ایران بست

برترین‌ها: بسته شدن موقت برخی گذرگاه‌های مرزی عراق با ایران، از جمله شلمچه و چذابه، در روزهای اخیر به یکی از موضوعات بحث‌برانگیز منطقه تبدیل شده است. این تصمیم که باعث توقف یا محدود شدن تردد مسافران و فعالیت‌های تجاری در برخی مسیرهای مرزی شد، پرسش‌های زیادی درباره علت واقعی آن ایجاد کرده است. اگرچه مقام‌های عراقی دلیل رسمی این اقدام را مسائل امنیتی و ضرورت کنترل شرایط اعلام کرده‌اند، اما هم‌زمان روایت‌ها و گمانه‌زنی‌های مختلفی درباره پشت پرده این تصمیم مطرح شده است.

یکی از مهم‌ترین فرضیه‌هایی که درباره بسته شدن مرزها مطرح شده، ارتباط آن با حمله پهپادی به تأسیسات نفتی و خط لوله راهبردی عربستان سعودی است. بر اساس برخی گزارش‌ها، عربستان اعلام کرده بود که پهپادهای مهاجم از خاک عراق به سمت خط لوله نفت شرق به غرب این کشور پرواز کرده‌اند. پس از این حادثه، دولت عراق اقداماتی امنیتی را برای شناسایی عوامل حمله و کنترل بیشتر مرزها آغاز کرد و در همین چارچوب، محدودیت‌هایی در برخی گذرگاه‌های مرزی اعمال شد.

برخی تحلیلگران معتقدند که بستن مرزهای مشترک با ایران ممکن است بخشی از تلاش بغداد برای نشان دادن کنترل بر قلمرو خود و جلوگیری از افزایش فشارهای منطقه‌ای باشد. عراق در سال‌های اخیر همواره تلاش کرده است میان روابط نزدیک خود با ایران و روابطش با کشورهای عربی منطقه و آمریکا تعادل برقرار کند. به همین دلیل، هرگونه حادثه امنیتی که از خاک عراق منشأ گرفته باشد، می‌تواند بغداد را برای اعمال کنترل‌های شدیدتر در مرزها تحت فشار قرار دهد.

در کنار این روایت، برخی منابع و تحلیل‌ها احتمال دیگری را نیز مطرح می‌کنند؛ اینکه این اقدام در چارچوب فشارهای گسترده‌تر سیاسی و اقتصادی علیه ایران، از جمله تحریم‌های جدید آمریکا و تلاش برای ایجاد محدودیت‌های منطقه‌ای انجام شده باشد. برخی معتقدند که شرایط فعلی منطقه و افزایش فشارهای اقتصادی و امنیتی می‌تواند بر تصمیم‌های کشورهای همسایه ایران تأثیر بگذارد و محدودیت‌های مرزی را به ابزاری برای مدیریت بحران یا اعمال فشار تبدیل کند.

با این حال، تاکنون دلیل رسمی اعلام‌شده از سوی عراق، موضوعات امنیتی عنوان شده است و نمی‌توان با قطعیت درباره سایر انگیزه‌های احتمالی اظهار نظر کرد. مرز ایران و عراق علاوه بر اهمیت امنیتی، یکی از مهم‌ترین مسیرهای اقتصادی منطقه است. سالانه حجم زیادی از کالا، خدمات و مسافر از این مسیر عبور می‌کند و هرگونه اختلال در فعالیت آن می‌تواند پیامدهای اقتصادی و اجتماعی قابل توجهی داشته باشد.

از سوی دیگر، این مرزها برای سفرهای زیارتی نیز اهمیت زیادی دارند و محدود شدن فعالیت آنها می‌تواند باعث ایجاد مشکلاتی برای مسافران و زائران شود. فعالان اقتصادی نیز نسبت به تأخیر در صادرات، افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل و مشکلات مربوط به انتقال کالاها نگرانی دارند. در نهایت، بسته شدن مرز عراق روی ایران را باید در چارچوب شرایط پیچیده امنیتی منطقه بررسی کرد. آنچه مشخص است، این اقدام پس از یک سلسله تحولات امنیتی انجام شده و احتمالاً ترکیبی از عوامل امنیتی، سیاسی و منطقه‌ای در آن نقش داشته‌اند. 

برخی واکنش‌ها به این اتفاق

مجتبی یوسفی، عضو کمیسیون عمران مجلس: انسداد امروز دو مرز شلمچه و چذابه پیش از هر چیز سفره برادران عراقی را تنگ می‌کند؛ با این وجود، بازگشایی فوری این دو مرز، باید اولویت شماره یک دستگاه دیپلماسی ما باشد. پیوند دو کشور ایران و عراق تاریخی، قومی و اعتقادی است. تاریخ سیاسی بین هر دو ملت ثبت کرده که در نبرد با داعش و تکفیری‌ها، خون شریکی داده‌ایم. خوزستان در صادرات رتبه دوم کشور را دارد و در جمع صادرات و واردات، یعنی حجم تجارت خارجی، رتبه سوم کشور است. صادرات ۵ میلیارد دلاری و بیش از ۲۰ میلیون و ۵۰۰ هزار تن کالا از شلمچه و چذابه در سال ۱۴۰۴، نشان می‌دهد این دو گذرگاه تنها مرز نیستند؛ شریان معیشت به شمار می‌روند.

شبح هم مدعی شد: بستن برخی از مرز های زمینی با عراق یواش یواش به سایر مرزهای زمینی هم سرایت میکنه و همه مرز ها به روی ایران بسته خواهد شد اگر ایران واکنش مناسبی به بستن مرز نداشته باشه سایر کشورها هم مرزهارو خواهند بست.

کوپر: دو مرز خوزستان، شلمچه و چذابه یک‌شبه بسته می‌شوند؛ زائران سرگردان و مردم دو سوی مرز متضرر. اگر تصمیم از بغداد است، چرا این‌قدر با فشارهای واشنگتن هم‌جهت است؟ سیاست خارجی عراق در بغداد نوشته می‌شود یا واشنگتن؟ از مسئولان انتظار می‌رود پیگیر رفع این مشکل در کوتاه‌ترین زمان باشند.

و یغما فشخامی: خبرگزاری رویترز به‌نقل از دو مقام عراقی نوشته نیروهای عراق توانسته‌‌اند دو سکوی پرتاب پهپادهایی که به‌‌ عربستان شلیک شدند، در نزدیکی مرز ایران و عراق (استان میسان عراق) پیدا کنند و تا اطلاع ثانوی گذرگاه‌های مرزی دو کشور بسته خواهد ماند.