برگِ ویژه ترامپ و پوتین در آستانه انتخابات

برترین‌ها: انتشار خبر توافق دونالد ترامپ و ولادیمیر پوتین بر سر عرضه گازوئیل روسیه به بازارهای جهانی، در کنار واکنش اوکراین، به بحثی داغ در فضای سیاسی و اقتصادی ایران تبدیل شده است؛ توافقی که برخی آن را نشانه‌ای از تغییر محاسبات مسکو در میانه تنش‌های تهران و واشنگتن می‌دانند و برخی دیگر، آن را فرصتی برای زیر سؤال بردن سیاست «نگاه به شرق» تلقی می‌کنند.

ماجرا از جایی آغاز شد که وزارت خزانه‌داری آمریکا اعلام کرد به دستور ترامپ، مجوزی موقت و فوری برای عرضه گازوئیل روسیه به بازارهای جهانی صادر می‌کند. پیش از این اعلام نیز ترامپ در شبکه اجتماعی تروث‌سوشال از گفت‌وگویی «بسیار موفقیت‌آمیز» با رئیس‌جمهور روسیه خبر داده و مدعی شده بود دو طرف درباره عرضه محموله‌های بزرگ گازوئیل به بازار آمریکا و بازار جهانی به توافق رسیده‌اند. بر اساس ارقام اعلام‌شده از سوی ترامپ، قرار است بیش از ۳۰۰ هزار تن گازوئیل بلافاصله عرضه شود؛ ۵۰۰ هزار تن دیگر در طول ماه نوامبر و یک میلیون تن نیز پس از آن به بازار برسد. او همچنین از تحویل سه میلیون تن گازوئیل دیگر در ادامه این روند خبر داده است.

این توافق با واکنش ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، نیز روبه‌رو شد. زلنسکی هشدار داد هرگونه تخفیف در تحریم‌های روسیه، بدون دستیابی به توافقی پایدار، نشانه ضعف خواهد بود.

کمک پوتین به ترامپ برای پیروزی در انتخابات؟

ماجرا وقتی حساس‌تر می‌شود که توافق ترامپ و پوتین را در بستر رقابت‌های سیاسی آمریکا و اهمیت قیمت سوخت برای رأی‌دهندگان این کشور ببینیم. پایین ماندن قیمت بنزین و گازوئیل می‌تواند برای دولت آمریکا یک امتیاز اقتصادی و تبلیغاتی باشد؛ به‌ویژه در آستانه انتخابات که هزینه‌های زندگی و قیمت انرژی از موضوعات مورد توجه افکار عمومی‌اند. از همین زاویه، برخی ممکن است عرضه سوخت روسیه را نوعی کمک غیرمستقیم به ترامپ تعبیر کنند. 

دفاع رسانه جبهه پایداری از توافق ترامپ و پوتین!

در ایران نیز این خبر واکنش‌های مختلفی به دنبال داشت. محمدجواد مولوی، سردبیر رجانیوز، با اشاره به احتمال استفاده منتقدان از این توافق برای زیر سؤال بردن سیاست «نگاه به شرق» نوشت: «خبر عرضه سوخت روسیه به بازار، حتماً از سوی غرب‌گراها ابزار تخریب "نگاه به شرق" خواهد شد؛ فقط پیش از هر تحلیلی فراموش نکنید که پزشکیان خیلی قبل از این اقدام پوتین گفت که تفاهم با آمریکا مرکز ثقل روابط خارجی ماست و همین دیشب به پوتین گفت که هرگز میز مذاکره با آمریکا را رها نمی‌کند!»

سردبیر وب‌سایت رسمی جبهه پایداری در واقع تلاش کرده توجه‌ها را از تصمیم روسیه به مواضع دولت ایران در قبال مذاکره با آمریکا معطوف کند؛ واکنشی که خود به بخشی از بحث‌های شکل‌گرفته درباره نسبت سیاست خارجی ایران با روابط تهران و مسکو تبدیل شده است.

پوتین پشت ایران نماند؟

در سوی دیگر، عبدالله رحیم‌لو، تحلیلگر اقتصادی، از زاویه‌ای متفاوت به ماجرا نگاه کرده است. او با انتقاد از توافق اعلام‌شده میان ترامپ و پوتین، آن را اقدامی دانست که می‌تواند بخشی از فشار اقتصادی ناشی از اختلال در تنگه هرمز را کاهش دهد. رحیم‌لو نوشت: «پوتین هیچ‌وقت پشت ایران نماند. امروز کارآمدترین سلاح ایران در تقابل با آمریکا را خنثی کرد. با توافق فوری عرضه صدها هزار تن گازوئیل روسی به بازار جهانی، فشار قیمتی ناشی از اختلال تنگه هرمز کم‌رنگ شد و قیمت سوخت در آمریکا پایین آمد. سلاحی که قرار بود هزینه تقابل را برای واشنگتن بالا ببرد، با یک تماس تلفنی و مجوز موقت خزانه آمریکا خنثی شد.»

این تحلیل بر این فرض استوار است که افزایش عرضه سوخت روسیه می‌تواند از فشار قیمتی بر بازار انرژی بکاهد و در نتیجه، بخشی از اهرم اقتصادی ناشی از اختلال در عرضه و عبور سوخت از تنگه هرمز را تضعیف کند. البته میزان اثرگذاری این تصمیم بر قیمت‌ها و بازار جهانی، به حجم واقعی عرضه، زمان‌بندی محموله‌ها و شرایط کلی بازار انرژی بستگی دارد.

وحید حاجی‌پور، روزنامه‌نگار، نیز با اشاره به تصمیم چین در زمینه صادرات سوخت نوشت:«در جریان باشید که چین، با لغو ممنوعیت صادرات سوخت خود، همان کاری را کرد که ترامپ می‌خواست.»

در مجموع، توافق اعلام‌شده میان ترامپ و پوتین، فراتر از یک خبر مرتبط با بازار سوخت، بحثی قدیمی را در فضای سیاسی ایران دوباره زنده کرده است: در شرایطی که تهران بر گسترش روابط با شرق تأکید دارد، مسکو و پکن تا چه اندازه حاضرند منافع اقتصادی خود را با ملاحظات راهبردی ایران هماهنگ کنند؟ پرسشی که پاسخ آن را نمی‌توان صرفاً از یک توافق سوختی استخراج کرد، اما واکنش‌های متفاوت به این خبر نشان می‌دهد همچنان یکی از محورهای مناقشه درباره سیاست خارجی ایران است.