از وازکتومی رایگان تا زایمان مجانی

روزنامه ایران: آمارهای سازمان ثبت احوال کشور نشان می‌دهد تعداد موالید از ابتدای سال ۹۳ تاکنون بیش از یک میلیون و ۲۷۰هزار و فوت شده‌ها نیز۳۸۰هزار نفر بوده است. اگر آمار چند سال گذشته را هم ببینید و سال به سالش را بسنجید با یک حساب سرانگشتی در‌می‌یابید که هر سال حدوداً یک میلیون نفر به جمعیت کشور افزوده شده و این روند به شکل طبیعی ادامه دارد.

اگر چه اعداد و ارقام می‌گویند آهنگ رشد جمعیت روند رو به افزایشی داشته اما با این همه اتفاقات یک دهه گذشته و سیاست‌های جمعیتی نیاز به بررسی دقیق‌تری دارد.

در دهه ۷۰ با توجه به اینکه در بین سال‌های ۶۰ تا ۶۵ شاهد انفجار موالید بودیم، حدود ۴۵درصد از جمعیت کشور را زیر ۱۵ساله‌ها تشکیل می‌دادند و ۵۰ درصد در سن فعالیت قرار داشتند. به همین دلیل سیاست کنترل جمعیت در پیش گرفته شد ولی نه به معنای واقعی. پلاکاردهای وازکتومی رایگان بر در و دیوار بیمارستان‌ها و مراکز درمانی نصب شد و برنامه‌های تبلیغی هم برای کاهش زاد و ولد در اولویت قرار گرفت.

اجرای این سیاست و مشکلات اقتصادی در طول دو دهه گذشته مردم را خواسته یا ناخواسته مجبور به کاهش موالید کرد. البته نباید از افزایش سواد و احساس نیاز به توسعه اقتصادی در میان خانواده‌ها هم غفلت کرد. با ادامه این روند اکنون دیگر زوج‌ها به کمیت و افزایش تعداد فرزندان فکر نمی‌کنند بلکه احتمالاً با هدف داشتن فرزندی با وضعیت بهداشتی بهتر، سواد به روزتر و فرهنگ و تربیتی غنی‌تر هستند که در ابعاد بزرگ جمعیتی از آن به کیفیت جمعیت یاد می‌شود.

دکتر محمد ناظمی اردکانی، رئیس سازمان ثبت احوال کشور ضمن اشاره به افزایش سن ازدواج و سایر عوامل در سال‌های گذشته گفته است: «سال ۱۳۹۲ شاهد میانگین سن ۲۸ سال برای ازدواج پسران و ۲۳ سال برای ازدواج دختران بوده‌ایم و این یکی از عوامل تشدید‌کننده کاهش باروری است.

در زمینه تأخیر ازدواج، سهم ازدواج پسران در بالای ۳۵ سالگی یعنی بالای سن متعارفی که در ثبت احوال ثبت می‌شود از ۷ /۶ با یک روند رو به افزایش به ۸/۸ رسیده است و در ازدواج زنان سهم ازدواج‌های بالای ۳۰ سالگی از ۳ /۶ طی کمتر از ۱۰ سال به ۲ /۱۱درصد یعنی نزدیک به ۲ برابر رسیده است و اینها باز هم باعث کم شدن باروری می‌شود.»

بررسی‌های آماری نشان می‌دهد ۱۴درصد خانواده‌های ایرانی بدون فرزند و ۱۹درصد فقط دارای یک فرزند هستند، یعنی در مجموع، ۳۳درصد به معنی یک سوم خانواده‌ها بدون فرزند یا حداکثر دارای یک فرزند هستند. اکنون این سؤال مطرح است که بالاخره مسأله اصلی چیست؟ آیا نرخ رشد جمعیت مطلوب است یا نگران کننده؟ گویی مجموع آمار و اظهار نظرها ما را به وضعیت روشنی سوق نمی‌دهد. اگر وضعیت وخیم باشد و نسبت درستی میان تولد و مرگ برقرار نشود و درنهایت جمعیت رو به پیری برود، آیا چرخ‌های اقتصاد و رشد و توسعه به کلی از گردش باز خواهد ایستاد؟

دکتر محمد میرزایی، رئیس انجمن جمعیت‌شناسی ایران و استاد جمعیت شناس دانشگاه تهران در گفت‌و‌گو با «ایران» معتقد است: