بر اولين شبكه‌ي ديجيتال ايران چه گذشت؟

ایسنا: شبكه مستند سيما به عنوان اولين شبكه‌ي تخصصي و ديجيتال در ايران، در مجموعه‌ي صداوسيما مديريت مي‌شود. اين شبكه ۲۶ اسفند ماه ۱۳۸۹ ـ ۱۱ ماه قبل ـ با هدف ارتقاي كمي و كيفي توليدات مستند، افزايش آگاهي و روحيه در جامعه و ترويج موضوعات ديني و اخلاقي به طور رسمي آغاز به كار كرد.

اعلام راه‌اندازي شبكه‌اي مستقل براي مستند ـ شبكه‌اي كه از مهر ماه 88 به صورت آزمايشي آغاز به كار كرد ـ مستندسازاني را كه از عدم توجه به اين ساختار به شدت گلايه‌مند بودند، اميدوار كرد.

تهيه‌كنندگان و كارگردانان حوزه‌ي مستند همچنين به اين اميد بودند ساختاري كه اغلب جدول پخشي بهتر از ساعات پاياني شب و حتي بامداد در تلويزيون پيدا نمي‌كند، حالا داراي شبكه‌اي مستقل شده و از اين پس مستند مي‌تواند به طور ۲۴ ساعته در تلويزيون عرض اندام كند.

شبكه مستند در بدو راه‌اندازي، كار خود را با پخش مستندهاي آرشيوي و كارهاي توليدي شبكه‌ها آغاز كرد.‌ دكتر رضا پورحسين ـ مدير شبكه مستند ـ دي ماه امسال به ايسنا اعلام كرد: به تدريج با پخش توليدات خودمان از ميزان اين آثار كم مي‌شود و توليدات خود شبكه و توليدات خريداري شده داخلي و خارجي بيشتر پخش خواهد شد.

اما همزمان با گفت‌وگوي مدير شبكه مستند با ايسنا، زمزمه‌هايي مبني بر مشكل كمبود بودجه در شبكه‌ي مستند به گوش رسيد و اين مشكلات تا جايي ادامه پيدا كرد كه به اعلام خبر لغو قراردادها و تعطيلي برخي پروژه‌ها، از سوي تهيه‌كنندگان و كارگردانان انجاميد.

در پي مشكلات به وجود آمده حتي دو صنف سينماي مستند ايران طي نامه‌اي مشترك ضمن اعتراض به توقف يا لغو تعداد زيادي از قراردادها، خواستار توجه بيشتر رييس سازمان صداوسيما به شبكه مستند شدند.

در همان روزها سيد عزت‌الله ضرغامي از سوي خبرنگار ايسنا درخصوص مشكلات پيش آمده براي شبكه مستند مورد پرسش قرار گرفت كه ضرغامي توضيح داد: اعتبارات همه چيز به طور متناسب با اولويت‌هاي مختلفي كه برنامه‌هاي سازمان صدا و سيما دارد، تخصيص پيدا مي‌كند؛ مثلا شبكه اسپانيولي زبان كه به شكل آزمايشي راه اندازي شد اعتبار مستقل خود را دارد؛ حدود ۲۰۰ ميليون دلار اعتبار مستقل شبكه اسپانيولي است كه خوشبختانه با موفقيت راه‌اندازي شده و چند وقت ديگر افتتاح رسمي مي‌شود. ما پول شبكه اسپانيولي را به بدهي‌هاي يك شبكه ديگر نمي‌دهيم.

ضرغامي البته با تاكيد بر اين كه «مشكلي نيست و خوشبختانه وضعيت خوب است»‌ ادامه داد:‌ كساني كه طلب دارند، حتما در فرصت‌هاي مختلف، تسويه مي‌شود.

اين خبرها و گفت‌وگوها تا جايي ادامه داشت كه مدير شبكه مستند طي گفت‌وگويي با ايسنا، اعلام كرد محدوديت بودجه شبكه مستند برطرف شد.

دكتر پورحسين تاكيد كرد: هيچ قراردادي در شبكه مستند لغو نشده و در حال حاضر مشكل محدوديت بودجه تا حد زيادي در اين شبكه رفع شده است.

او البته اين نكته را هم يادآور شد كه توجه مستندسازان به شبكه مستند را بايد به فال نيك گرفت.

***

اما آنچه در زير مي‌خوانيد گفت‌وگوي خبرنگار ايسنا با تعدادي از مستندسازان است كه از دغدغه‌ها و نگراني‌هايشان نسبت به شبكه‌ي مستند سخن گفته‌ و خواستار حل مشكلات در تلويزيون، به عنوان مهمترين متولي ساخت مستند در ايران شده‌ا‌ند.

فرهاد ورهرام در گفت‌وگويي كه با ايسنا داشت، علت طولاني شدن توليد برخي مستندها از مرحله‌ي برآورد بودجه تا مرحله‌ي بستن قرارداد در شبكه مستند را اين گونه واكاوي كرد: تلويزيون بايد هزينه‌هاي خيلي از بخش‌هاي ديگر را كاهش دهد؛ به عنوان مثال، حجم گل‌كاري در تلويزيون بالاتر از توليدات مستند است يا پول آژانسي كه تلويزيون در ماه مي‌دهد چند برابر اين بودجه است. همچنين در شبكه مستند قراردادها بدون برنامه‌ريزي بسته شده‌اند كه در آن بودجه شبكه مستند نسبت به پروژه‌هايي كه تصويب شد كمتر بود.

اين در حالي است كه سعيد نبي درباره مطالب مطرح شده اظهار كرد: پس از افتتاح شبكه مستند كه خيلي سريع در نظر داشت از ميان ۸۷۶۰ ساعت آنتن ساليانه خود ميزان ۲۹۲۰ ساعت در طول سال اول به توليد داخلي اختصاص دهد، ناگزير شد تا از تمامي مستندسازان حرفه‌يي و آماتور و ساير تهيه‌كنندگان حتي برنامه‌هاي گزارشي و تركيبي سازمان دعوت كند كه براي پوشش اين امر طرح ارائه كنند؛ البته در اين مسير به سرعت تشكيلاتي شكل گرفت و به بررسي تصويب اين طرح‌ها كه اغلب نيز اينترنتي و بسياري از آنها در قالب يك، دو يا سه صفحه خلاصه و نوشته شده بودند، اقدام كرد سپس تشكيلات ديگري درست شد و اقدام به عقد قرارداد با توليد اين طرح‌هاي بي‌شمار مصوب كند كه در اينجا كميت توليد مورد توجه قرار گرفت. در صورتي كه در همان زمان بسياري از بزرگان سينماي مستند ايران هشدار مي‌دادند كه پيشبرد اين روند آينده بسيار تيره و تاري در بلند مدت نه براي شبكه مستند سيما بلكه براي سينماي مستند ايران رقم خواهد خورد.

وي ابراز اميدواري كرد: قابل اثبات است كه خيرتي بلند مدت در كار بوده كه اين اتفاق اين گونه و در اين سطح رقم خورده است؛ چرا كه اين موضوع را با نگاهي منطقي‌تر و از زواياي اصلاحات در شيوه تصويب طرح‌هاي مستند براي اجرا و چرخه مالي شكل گرفته، پيرامون آن بررسي كنيم. اين باور بيشتر و بيشتر تقويت خواهد شد.

در بخش ديگري از دغدغه‌ها و نگراني‌هاي مستندسازان سعيد رشتيان ـ مستندساز به لغو قراردادها در اين شبكه و همزمان بودن آن با جشنوار جام جم اشاره كرد و گفت: ‌ما جشنواره‌ي جام‌جم را زماني برگزار كرديم كه اخبار نه چندان خوشايندي از عدم استقبال پروژه‌هاي مستند تلويزيوني و به خصوص در شبكه مستند به گوش مي‌رسد؛ يعني در حال حاضر شنيديم بسياري از قراردادهاي توليد فيلم مستند در همين شبكه لغو يا متوقف شده است كه دليل آن را كمبود اعتبارات مالي ذكر كرده‌اند؛ در نتيجه اين يك مقدار با اهدافي كه برگزاري جشنواره‌ها را ترغيب مي‌كرد مغايرت داشت.

سعيد ابوطالب ـ مستندساز ديگر ـ در گفت‌وگويي كه با ايسنا داشت، درباره‌ي لغو قراردادها در شبكه مستند اظهار كرد: خود شبكه مستند با هدف رو به جلو بسياري از طرح‌ها را پيشنهاد مي‌دهد و يا خيلي از پيشنهادهاي تهيه‌كنندگان مستند را مي‌پذيرد و عقد قرارداد مي‌كند ولي متاسفانه اين شرايط پيش مي‌آيد كه در پرداخت‌ها تاخير صورت مي‌گيرد اما اين نبايد مانع از انجام توليدات شود. به اين دليل كه توليدات شبكه مستند به‌روز است؛ يعني اينكه ما در حوزه موضوعات اجتماعي، علمي، سياسي توليداتمان به‌روز است و نمي‌توانيم از محصولات قديمي استفاده كنيم.

وي در بخشي از گفت‌وگوي خود با ايسنا با بيان اينكه تنها محل نمايش كارهاي مستند، تلويزيون است، اظهار كرد: به جز تلويزيون رسانه ديگري وجود ندارد كه بتوان مستندها را از طريق آن به نمايش گذاشت؛ بنابراين مي‌توان گفت پخش آثار مستند به صورت انحصاري در اختيار تلويزيون است. اگر تلويزيون مستندها را نمايش ندهد و حمايت نكند مستندسازهاي ما آسيب مي‌بينند.

اما محمد اينانلو درباره‌ي مشكلات اخير شبكه مستند خاطرنشان كرد: از زمان افتتاح شبكه مستند تمام هم و غم خود را براي تقويت شبكه مستند گذاشته‌ايم تا مردم بدانند در ايران هم مي‌توان مستند ساخت اما در اين شرايط كه شبكه مستند از لحاظ بودجه در مضيقه است، وظيفه ما كمك كردن به شبكه است. تا آنجايي كه مي‌توانيم و دستمان مي‌رسد با بودجه شخصي كارها را انجام دهيم كه به راه‌اندازي شبكه مستند در ايران كمكي كرده باشيم.

وي افزود: مستندسازها وظيفه دارند حال كه شبكه مستند به هر دليلي بودجه ندارد تا آنجايي كه از دستشان بر مي‌آيد به اين شبكه كمك كنند تا مسايل آن برطرف شود.