رودررو با جانشینان «جمشید بسم الله»

روزنامه هفت صبح:

رسمی ها یک طرف، غیررسمی ها طرف دیگر

حاضران در میدان منوچهری دو دسته هستند که در دو سمت میدان جمع می شوند. اشکان که یکی از قدیمی های بازار است می گویند: «گفته می شود در این سمت، نمایندگان برخی بانک ها که آن ها دادزن می گویند، حضور دارند... دادزن ها روی چهارپایه می نشینند و هرلحظه که از گوشی دستور بگیرند دلار را به نرخ لحظه ای اعلام می کنند» وقتی می گوید «صدتا نقد می دم ۵ تومان»، معدودی که در جیران نرخ های دقیق نیستند می پرسند چند و...؟ و فروشنده می گوید هفتاد و... یعنی صدهزاردلار به صورت نقدی با قیمت ۳۲۷۵ تومان فروخته میشود.» این قیمت برای روزی است که قیمت دلار در صرافی ها ۳۳۰۰ تومان و البته توسط بانک مرکزی ۳۲۵۵ تومان اعلام شده است. از همین قیمت ها می توان فهمید که دلال ها کجای بازار دلار جا دارند.

پورسانت هر دلال چقدر است؟

اولین بسته ها معمولا بیشتر مشتری دارند چون به نرخ بانک مرکزی نزدیک تر هستند. وقتی دادزن که بالای چهارپایه نشسته، اولین بسته ها را با قیمت ۳۲۶۵ تومان حراج می زند عده ای زیر پایش جمع شده اند تا دلار ارزان بخرند. کنار سعید که با ریش های انبوه و قد بلند هیبت ترسناکی دارد ایستاده ام، می گوید: «مرغوبیت اسکناس ها هم یکی از معیارهای فروش رفتن بسته هاست. بسته ای که فقط اسکناس ۱۰۰دلاری دارد از بسته ای که اسکناس ها ۵۰ و ۲۰ دلاری هم دارد، محبوب تر است. هربسته صد هزار دلاری که فروش می رود، ۱۰۰ هزار تومان سهم دادزن است.» گفته می شود معمولا خریداران چنین رقم هایی نمایندگان خود صرافی ها هستند و البته این سوال همیشه وجود دارد که چرا صرافی ها مستقیم با بانک معامله نمی کنند.

جوان لاغراندام و کم سنی که روی چهارپایه نشسته است وقتی دلارهایش فروش می روند داد می زند: «صدتای نقدی ۸۰ (یعنی ۳۲۸۰) معامله شد.» و منتظر دستور بعدی از «پشت خط» می ماند. کمی که می گذرد قیمت ها ناگهان ۱۰ تومان بالا می رود و جالب است که همه دادزن ها قیمت هایشان هماهنگ است. اینجا هر یک تومان جا به جایی میلیون ها تومان سود و ضرر متوجه خریداران یا فروشندگان می کند. یکی از دفترداران صراف که خود به میدان آمده و فکر می کند من نگران «مال» خودم هستم آرام می گوید: «حالا که ۱۰ تومن قیمت ها رو بردند بالا، یک تومن کمش می کنند.» و همینطور هم می شود. بعد از چند بار دادزدن و پیدانشدن مشتری، قیمت ها از ۸۰ تومان کم کم به ۷۲ و ۷۳ تومان می رسد. می بینید که همچنان با ۵۵ تومان بانک مرکزی فاصله زیادی دارد.

تحلیل اقتصادی در میان داد و فریاد و دود سیگار!

به سمت مقابل میدان می روم. داستان اصلی اینجا رقم می خورد بازار آزاد دلار. فکر نکنید گذرتان به اینجا نمی افتد و در صرافی ها نیازتان را برآورده می کنید. خیلی از روزها صرافی ها از فروش یا خرید دلار سر باز می زنند و شما مجبور هستید به سراغ دلار آزاد بروید. به علاوه خرید دلار بانکی دردسرهایی دارد و تازه بعد از خرید به احتمال زیاد برای شما مالیات هم خواهدآمد. بنابراین دلار آزاد به نوعی جذاب تر از دلار دولتی است.

در بازار آزاد دلار، یاد ورزش «بوکس- شطرنج» می افتید. مردانی که درعین تحلیل لحظه به لحظه قیمت ها و کشیدن نمودارهای تخصصی در ذهنشان، باید توان شرکت در درگیری های لفظی و گاهی زد و خوردها را داشته باشند و بنابراین اندام اکثرشان ورزیده است. البته اینجا همه یکدیگر را می شناسند. مانند استاد همه شان، جمشید بسم الله، بیشتر این جوانان هم برای خود نام های مستعاری دارند. از «پاتایا» و «کوبا» گرفته تا «کشتی گیر» و «بچه» و «گولاخ». همه در آن واحد در کف بازار حضور دارند و با گوشی هایشان اخبار لحظه به لحظه را هم چک می کنند. عده ای برای گرفتن «مظنه» بازار آمده اند و زیاد اهل ریسک خرید و فروش هر روزه نیستند. بقیه اما هر روز به انواع روش ها در این بازار معامله می کنند.

دنیای واژه های تخصصی دلارفروشی

این طرف میدانی ها قوانین خاص خودشان را دارند که با آن طرفی ها متفاوت است. این ها در بین خودشان انواعی از معامله دارند که گاهی غیرقانونی هم می شود. یکی از مهم ترین شیوه های معامله به «کاغذی» یا «خالی فروشی» مشهور است. برای سر در آوردن از اینمعاملات از چند نفر می پرسم اما بیشتر آن ها پیشنهاد می کنند که اصلا وارد این معاملات نشوم چون عاقبت خوبی ندارد. با اصرار و پیگیری های زیاد اما چند نفری حاضر می شوند در حد حوصله شان برای من توضیح دهند. جوانی که در حال استراحت و خوردن ناهارش است را پیدا می کنم که توضیح می دهد: «وقتی که می گویند «امروز می دم. فردا می گیرم.» یا «امروز فردا می کنم.» در حقیقت نوعی قمار انجام می شود.

خریدار دلار را به نرخی از فروشنده می خرد و فقط یک کاغذ بین این دو رد وبدل می شود. تا ساعت مقرر فردا، خریدار به دنبال مشتری با قیمت بالاتر می گردد. اگر مشتری پیدا کرد فروشنده اصلی را با او رو به رو می کند و تفاوت قیمت رابرای خود بر می دارد. نکته اینجاست که اگر قیمت دلار در این یک روز پایین بیاید، فردی که نقش واسطه را داشته ضرر می کند.» وقتی اعتبار چندین معاملاتی را می پرسم، یکی از جوان تر ها با قاطعیت می گوید: «بچه های بازار حرفشون اعتباره.»

دعواهای صوری و هماهنگ شده!

اگر برای اولن بار در این جمع باشید شاید بحث و دعوا زیاد ببینید اما دقت کنید که خیلی از این بگومگوها صوری و از قبل هماهنگ شده است. در راست دلارفروش ها پیرمرد به معنای واقعی نیست اما باسابقه ترهای جمع با پادرمیانی دعواها را خاتمه می دهند. کسی که نظر مشتری را جلب کرده می گوید «مال شما شد؟» و با موافقت مشتری، کارت ها در POSهای همراه کشیده می شود و دلارها از داخل کاپشن ها بیرون می آید.

خیلی از معامله ها البته بعد از توافق در میانه میدان، در فضای خلوت پاساژ افشار انجام می شود. پاساژی که تقریبا همه مغازه های آن در کنار کار خود، بنگاه معاملات ارز هم هستند. در نزدیکی این پاساژ هم دست فروش هایی هستند که ارزهایی غیر از دلار را بی سر و صدا و آرام معامله می کنند و البته فروشنده هایی که با فروش چای یا ساندویچ از کنار این جمعیت نان حلال می خورند.میدان منوچهری، «کف بازار دلار»، همچنان پرهمهمه است.