در دفاتر مشاوره ازدواج چه می گذرد؟

هفته نامه صدا - ریحانه یاسینی: سن زیادی ندارد، اما معلم موفقی است. آخرین سال دوره کارشناسی اش را در دانشگاه تهران می گذراند، علوم اجتماعی می خواند و در انجمن های دانشجویی حضور فعالی دارد. شبیه بیشتر دختران جوان دانشجو، کتانی پوشیده و کوله ای روی دوشش انداخته است. در حال بیرون آمدن از مطب روان شناس است که می گوید: «مسئله خیلی مهمی است. نمی شود راحت تصمیم گرفت. با عقل خودم و مشورت های خانواده ام نتوانستم راه به جایی ببرم. فقط برای این دکتر 400 هزار تومانی هزینه کرده ایم، تازه این جا ارزان حساب می کنند. روی هم رفته طی دو سه ماه حدود یک میلیون تومان شده است.»

کلینیک مشاوره ای در شرق تهران، سومین جایی است که این دختر 23 ساله برای تصمیم گیری در مسئله ازدواج با خواستگارش به آن جا مراجعه کرده است. دکتر هم به روال اکثر مشاوران، به آن ها گفته باید ابتدا تست شخصیت دهند. «240 سوال بود، برای هر کدام 50 هزار تومان شد، یعنی روی هم 100هزار تومان برای این تست دادیم.

نتیجه برای همه خنده دار بود، همه می دانند من چه قدر فعالیت های اجتماعی زیادی دارم اما دکتر گفت شخصیت منفعل، کم رو و افسرده ای هستم. خودش هم قبول داشت این نتیجه با رفتار و زندگی من هم خوانی ندارد. اما راه کارش فقط این بود که باید یک تست دیگر به عنوان شناخت متقابل دهیم. اما ما دیگر خودمان را درگیر این بازار نمی کنیم.» یک تست جدید با جلسه مشاوره بعد از آن برای تحلیل نتیجه، برای این دختر و خواستگارش 150 هزار تومان دیگر آب می خورد. آن چه او اسمش را بازار می گذارد، فضایی است که در مطب های مشاوره و روان شناسی در کنار تردید و سختی انتخاب برای دخترها و پسرهای جوان شکل گرفته است.

در بازار مشاوره چه فعالیت هایی جریان دارد؟

براساس گزارش های میدانی، بازار داغی در کنار رفت و آمدهای خواستگاری و انتخاب همسر شکل گرفته است. هزینه ها برای هر یک ساعت مشاوره از 50 هزار تومان شروع می شود و در بعضی مطب های خاص به 400 هزار تومان می رسد. روان شناسانی که عبارت «عضو هیئت علمی» در دانشگاه های معتبر پایین کارت ویزیت شان خورده باشند، ویزیت بالای دارند. یکی از آن ها، مطب شیکی در بالای میدان ونک، در شمال تهران دارد. روی کارت ویزیت اش نوشته شده است: «متخصص خانواده درمانی و زوج درمانی، فوق دکترای سلامت جنسی و درمان اختلالات جنسی» منشی او می گوید: «ویزیت دکتر ساعتی 150 هزار تومان است، برای ازدواج معمولا 7 جلسه 45 دقیقه ای لازم است و روی هم 770 هزار تومان می شود. زوجین چند تست هم باید بدهند که بسته کامل آن، 150 هزار تومان ست.»

صحبت های منشی که تمام می شود، دکتر در اتاق سبرزنگش را برای خداحافظی با یک زوج جوان باز می کند. به آن ها می گوید: «اگر هزینه این جلسات برایتان زیاد است، ناراحت نباشید. من دکتر گرانی هستم اما می توانم شما را به دانشجویانم معرفی کنم و درمان تان را با آن ها ادامه دهید.» اما جلسات مشاوره روان شناسان و روان پزشکان، تنها فعالیت های این حوزه نیست. برگزاری کارگاه ها و دوره های آموزشی نیز بازار داغی دارد. یکی از معروف ترین و باسوادترین اساتید روان شناسی، مرکز ویژه ای دارد و در آن به جای پذیرش مراجعان، تنها دوره های آموزش برگزار می کند. پست های فیس بوکی اش طرفداران زیادی دارد و مراجعانش را دانشجوی خود می داند.

منشی مرکز تحت مدیریت او می گوید برای ازدواج هم لازم است ابتدا دوره های شخصیت شناسی را گذراند و مرحله به مرحله پیش رفت. به گفته ای او اگر کسی بخواهد دوره کامل را بگذراند مدت دانشجویی اش 18 ماه طول می کشد: «دوره ها از مقدماتی شروع می شود و مرحله به مرحله پیشرفته می شود. معمولا هم تمام افراد ادامه می دهند. اما هزینه کل یک دوره کامل را نمی توانم بگویم. چون کلاس ها و قیمت ها متنوع است و در هر دوره جدید تغییر می کنند و چیز ثابتی وجود ندارد.»

در هر دوره کارگاهی این مرکز حدود 50 نفر شرکت می کنند. شخصیت شناسی یکی از جذاب ترین دوره های آن هاست و در دو جلسه 4 ساعته برگزار می شود، 380 هزار تومان تنها هزینه این کلاس است. یعنی حدود 20 میلیون فقط برای 8 ساعت برگزاری یکی از این دوره های مختلف، دسترنج دکتر و مرکز او می شود.

چرا جوانان پیش از ازدواج نزد مشاور نمی روند؟

گزارش های میدانی نشان می دهد برای تصمیم گیری منطقی درخصوص ازدواج، با تبعیت از اصول روان شناسی، دخترها و پسرهای جوان باید حدود یک میلیون تومانی پیش از ازدواج بپردازند. به اعتقاد بسیاری از کارشناسان در حوزه روان شناسی و علوم اجتماعی، انتخاب نادرست و عدم انجام مشاوره های علمی پیش از ازدواج، از عوامل اصلی طلاق هاست.

بنابر گزارش های سازمان ثبت احوال، در سال 93، نرخ ازدواج 6.5 درصد کاهش و نرخ طلاق 5.3 درصد افزایش یافته، نسبت ازدواج به طلاق نیز از رقم 5 به 4.4 رسیده است. در کل در سال گذشته، 724 هزار و 324 ازدواج، و 163هزار و 569 طلاق در سازمان ثبت احوال کشور به ثبت رسیده است. آمارهای این سازمان هم چنین نشان می دهد که سال گذشته در هر ساعت 19 خانواده ایرانی از هم فروپاشیده است.

در حالی که کارشناسان عدم وجود فرهنگ مراجعه به مشاور را از مشکلات ازدواج در ایران ذکر می کنند، که هزینه جلسات مشاوره بالای 500 هزار تومان می شود و مشمول بیمه نیز نیست. البته براساس ابلاغیه اسحاق جهانگیری، معاون اول رئیس جمهور در 23 تیرماه امسال ویرایش دوم کتاب ارزش نسبی خدمات سلامت در دستور کار قرار گرفته و در ابتدای مردادماه، به تصویب هیئت وزیران رسیده است.

براساس این مصوبه، خدمات درمانی جدید مشمول بیمه می شوند و بعضی از حوزه های درمانی و روان شناسی نیز تحت پوشش بیمه قرار می گیرند. خانواده درمانی و زوج درمانی، یکی از آن هاست. اما مشاوره های پیش از ازدواج، هنوز مورد بحث قرار نگرفته است. تنها یک ماه پیش، معاون وزارت ورزش و جوانان گفته است: «بیمه مشاوره ازدواج موضوعی پیچیده است و نیاز به سازوکار دارد. البته ما می توانیم از طریق دفتر ازدواج معاونت امور ساماندهی وزارت ورزش و جوانان این موضوع را پیگیری کنیم.»