اداره مراسم حج در دست چه کسانی است؟

هفته نامه صدا: مکه شهری است که در ماه های حج بیش از سه میلیون زائر را در خود جای می دهد. زائرانی که خود را از سراسر جهان به خانه خدا می رسانند تا علاوه بر زیارت کعبه، اعمال حج را به جای آورند و «حاجی» شوند. اما مدیریت این زائران میلیونی و اداره خانه خدا چگونه صورت می گیرد؟ چگونه برای آنها غذا، محل استراحت، امکانات بهداشتی و خدمات اورژانسی (اضطراری) فراهم می کنند؟ در کشور عربستان وزارتخانه ای به نام «وزارت حج» وجود دارد که وظیفه اش خدمت رسانی به حجاج است. این وزارتخانه در سال 1381 هجری قمری (قریب به 50 سال پیش) تحت عنوان «وزارت حج و موقوفات» برای نظارت بر امورات حج، موقوفات، دو مسجد مقدس و دیگر مساجد تاسیس شد.

در سال 1414هجری قمری بخش موقوفات از این وزارتخانه جدا شد و به بخش مستقلی با عنوان «وزارت امور اسلامی، موقوفات و راهنمایی» تبدیل شد. علاوه بر آن امورات دو مسجد مقدس نیز از این وزارتخانه جدا شد و به موسسه مستقلی تبدل شد که به آن «ریاست کل دو مسجد مقدس و مسجد پیامبر» می گویند.

آنچه از این وزارتخانه باقی ماند «وزارت حج» نام گرفت که وظیفه آن اجرای سیاست های حاکمیت در زمینه میهمانان خدا از جمله زائران، فراهم آوردن خدمات درمانی، اقداماتی برای جلوگیری از شکایت های زائران، استفاده از تکنولوژی های روز دنیا، اقدامات توسعه ای برای حج، فراهم کردن امنیت و آرامش برای زائران و هم چنین بخش های مالی همه جزو شرح وظایف این وزارتخانه است.

یافته ها از سایت رسمی این وزارتخانه نشان می دهد وزارت حج سالانه باید به 3 میلیون زائر داخلی و خارجی رسیدگی کند. علاوه بر آن قریب به 7 میلیون «دیدارکننده» نیز وجود دارد که همه اینها در کنار بیش از 100هزار نفر از شهروندان، ساکنان، کارکنان و خدمت رسانان مکه هستند برای مدیریت مراسم حج در طول سال وزارت حج عربستان با بیش از پنج هزار شرکت از بخش خصوصی نیز همکاری می کند. برخی از این شرکت ها داخلی هستند و برخی نیز شرکت های بین المللی اند.

همچنین این وزارتخانه با 15 بخش دولتی نظیر وزارت امور خارجه وزارت بهداشت و وزارت خدمات شهری و... در ارتباط است.

امیر مکه

البته اگرچه که امروز این وزارت حج است که همه مسئولیت را در عربستان برعهده دارد اما پیش از این اداره مسائل مربوط به حج به وسیله امیری اداره می شد که از سوی پادشاه عربستان انتخاب می شد. اعراب در اصطلاح رایج خود به آن «شریف مکه» می گفتند.

شریف مکه از قدیم انتخاب می شد تا امنیت زائران را در زمان حج تامین کند. اما با روی کار آمدن آل سعود از سال 1925 میلادی تا کنون این خاندان بر این شهر و امورات حج حکمرانی می کنند. دولت سعودی شورایی 14 نفره به ریاست شهرداری که «الامین» نامیده می شود برای اداره شهر برمی گزیند. این 14 نفر با برگزاری انتخابات برگزیده می شوند که تا ماه می سال 2015 این مسئولیت بر عهده دکتر اسامه ابن فاضل البشر بود.

کلیددار کعبه

اما مدیریت مکه و حج ارتباطی با مقدس ترین مکان مکه یعنی کعبه ندارد، زیرا خانه خدا مسئول و سرپرستی دارد که به امورات این بنای مقدس رسیدگی می کند و آن «کلیددار کعبه» است. «بنی شیبه» یکی از طایفه های عرب هستند که کلید کعبه را در اختیار دارند. اعضای این طایفه در هنگام مراسم پاک سازی کعبه با کسانی که وارد آن می شوند دیدار می کنند و همراه با ملاقات کنندگان درون کعبه را پاک می کنند.

شیخ عبدالعزیز الشیبه که در نوامبر 2010 درگذشت، برای 18 سال کلید کعبه را در دست داشت. برادر او عبدالقادر الشیبه نیز پس از او کلیددار کعبه شد که در 23 اکتبر سال 2014 درگذشت. شواهد تاریخی نشان می دهد کلید کعبه از ابتدا در اختیار یکی از قبایل پیش از قریش بوده و دست به دست در همان طایفه چرخیده تا اکنون که در دست قبیله شیبه قرار گرفته و به صورت موروثی به نفر بعد داده می شود. آنها ادعا می کنند که پیامبر اسلام در سال پیروزی مکه، کلید را به بین شیبه داد و تاکید کرد این کلید باید همیشه در اختیار آنها باشد مگر اینکه شخص ظالم و زورگویی این کلید را از آنها بگیرد. کلیدی که هنوز هم کسی آن را از آن ها نگرفته است.