واکنش کارگردان «ارغوان» به یک حاشیه

خبرگزاری مهر: امید بنکدار نویسنده و کارگردان سینما که به تازگی فیلم سینمایی «ارغوان» به کارگردانی مشترک وی و کیوان علیمحمدی در گروه سینمایی کوروش اکران شده است در پاسخ به برخی شبهات و انتقادات مبنی بر اینکه برای استفاده از نقاشی افشین پیرهاشمی برای طراحی پوستر فیلم «ارغوان» از او حق امتیاز خریداری نکرده اند، این متن را در اختیار خبرگزاری مهر قرار داده و درباره این شبهات توضیحاتی ارایه داده است.

در یادداشت بنکدار آمده است:

«کارنامه کاری من و کیوان علیمحمدی پس از حدود دو دهه حضور در حرفه فیلمسازی نشان داده است که همواره نفس سینما دغدغه اصلی مان بوده و برای مان جذابیت داشته نه حاشیه های آن. در دولت قبلی زمانی که یک سال برای دریافت پروانه ساخت فیلم مان راهروهای ارشاد را پیمودیم و موزاییک های آن را شمردیم یا زمانی که پس از ساخت فیلم دو سال از عمرمان برای دریافت پروانه نمایش و اکران فیلم گذشت، جز سکوت و فرار از حاشیه سالاری کاری نکردیم. اما انتشار پوستر فیلم «ارغوان» با طراحی احمد غلامی بر اساس نقاشی افشین پیرهاشمی حاشیه هایی ایجاد کرده که چون توهین به گرافیست فیلم تلقی می شود، ناگزیر به توضیح و پاسخ دادن هستم.

در آغاز باید عنوان کنم که پیشنهاد و مسئولیت استفاده از نقاشی دوست عزیزم افشین پیرهاشمی به عهده ما - کارگردانان فیلم - است و خوب است که هتاکان گرامی پیش از قضاوت و انگشت اتهام کمی تحقیق و تفحص کنند. اما برای روشن شدن ذهن تاریک و سیه اندیش این افراد باید کمی به عقب تر از انتشار این پوستر برگردیم. کمی عقب تر، یعنی حدود دوازده سال پیش، زمانی که من و کیوان علی محمدی فیلم کوتاه می ساختیم و افشین عزیز آن زمان نقاش بسیار جوانی بود با تکنیک و توانایی بی نظیر و آتیه ای روشن و درخشان.

ما سه کار طراحی او را بر دیوار خانه دوستی دیدیم و برای اولین بار او را (که آن زمان به اندازه ی امروز شهرت نداشت) از طریق این دوست شناختیم و شیفته فضای بی رنگ و پر کنتراست و اثیری کارهایش شدیم. چندی بعد که فیلم تجربی «هیچ کس با هیچ کس سخن نمی گوید» را ساختیم با او تماس گرفتیم و از او خواهش کردیم که اگر مایل است اجازه دهد تا ما از نقاشی های او تصویر بگیریم و از تصویر کارهایش در فیلم مان استفاده کنیم. اولین دیدار در گالری او که آن زمان در طبقه پایین خانه پدری اش در خیابان ایرانشهر واقع بود، اتفاق افتاد و این دیدار شد سرآغاز همکاری و دوستی ما در تمام این سال ها.

افشین پس از آماده شدن، فیلم را دید و بسیار دوست داشت و این لطف او تبدیل شد به اشتیاق دوطرفه برای همکاری های بعدی. چندی بعد قرار بود یک نمایشگاه گروهی از آثار هنرمندان جوان در گالری او برپا شود که قرار شد من و کیوان هم ویدیو آرتی برای نمایش اختصاصی در این رویداد بسازیم. ویدیوآرت بر اساس نقاشی های افشین پیرهاشمی که لحظاتی کوتاه در میان سیاهی مطلق به نمایش درمی آمد ساخته شد، با صدای شبنم طلوعی و سعید فروتن و انتخابی از کتاب «تمهیدات» عین القضات همدانی. تضاد فضای مدرن کارهای افشین و فضای کهن نثر عین القضات و خوانش حسی و تاثیرگذارِ خوانندگانِ گفتار، ترکیبی ایجاد کرد که افشین دوستش داشت و این ترکیب کمی بعد تبدیل شد به کتاب نقاشی های او با میان نوشته هایی از عین القضات. این رابطه دوسویه در تمام این سال ها استمرار داشته است.

همکاری بعدی ما فیلم سینمایی «شبانه روز» بود. ما در این فیلم دو شخصیت نقاش داشتیم. برای نقاشی های کاراکتر اول (سیاوش کسرایی با بازی حامد بهداد) از نقاشی های خود سیاوش کسرایی استفاده کردیم و برای نقاشی های کاراکتر دوم از افشین پیرهاشمی خواهش کردیم که از مهناز افشار پرتره ای بسازد. افشین با محبت همیشگی اش پذیرفت، از مهناز افشار در آتلیه اش عکس گرفت و مجموعه کارهای زیبای او از مهناز افشار یادگار همین دوران است. حتی سکانس هایی از فیلم هم در آتلیه شخصی او فیلمبرداری شده است و خوشبختانه و به لطف همکاری او فیلم «شبانه روز» توانست نمایشگاهی دائمی باشد از آثار او برای مخاطبین سینمای ایران.

پس از «شبانه روز» ایده های تازه افشین موجب شد تا من به خواسته او از مهتاب کرامتی دعوت کنم به آتلیه افشین بیاید و مقابل دوربینش بایستد. این عکس ها آثار بعدی افشین بودند. کم کم رنگ به آن ها افزوده شد و مجموعه نقاشی های او تحت عنوان «ب.ام.دبلیو» ادامه همان مسیر است. این همجواری در اینجا پایان نیافت. من و کیوان دست به ساخت مجموعه تلویزیونی «حیرانی» زدیم. همه می دانیم که اکثر نقاشی های افشین پیرهاشمی از تلویزیون قابل پخش نیست اما ما باز هم به لطف او در آتلیه اش صحنه هایی را تصویربرداری کردیم و سری تازه کارهای او را از آیه نگاری های قرآنی و خط نگاری های مولانا برای مخاطبین رسانه ملی نمایش دادیم.

من بیست سال است که به شکل پیوسته و ناپیوسته نقاشی می کنم و خودم را بیشتر نقاش می دانم تا فیلمساز. علائق مشترکم با کیوان به هنرهای تجسمی موجب شده تا احساس ضرورت و وظیفه کنیم برای معرفی هنرمندان توانمند و نقاشان جوان کشورمان به مخاطبین عام تری که کمتر به نمایشگاه های نقاشی و بیشتر به سینماها می روند. همین امر موجب شده که ما همواره در فیلم های مان همکاری های مثبتی با هنرمندان تجسمی داشته باشیم و به یمن حضورشان به غنای بصری فیلم های مان بیفزاییم. احساس می کنیم مردمی که نقاشی و عکس و تصویر خوب و با کیفیت نمی بینند گرفتار فقر سلیقه بصری می شوند و در مواجهه با زیبایی آشفته و خشمگین می شوند. به همین خاطر فکر می کنیم نمایش نقاشی روی پرده سینما گام کوچکی است برای فرهنگ سازی.

همکاری با شادی قدیریان در فیلم «شبانه» و نمایش عکس های او در فیلم، همکاری با سیاوش کسرایی، ایران درودی، مهرداد محب علی، مهدی احمدی، علی سلطانی و فرزاد هدایت نه به خاطر دزدی از آثار آنان که به دلیل نمایش و معرفی خود و آثار ارزشمندشان روی پرده سینما بوده است.

بله دوستان عزیز ما متهم هستیم! متهم هستیم که برای استفاده از نقاشی افشین پیرهاشمی برای پوستر فیلم «ارغوان» از او حق امتیاز خریداری نکرده ایم چون روزی که عکس این اثر در آتلیه او گرفته می شد، کنارش حضور داشته ایم و مدل او را به همکاری دعوت کرده ایم و فکر می کردیم کارمان مشارکت در یک فرآیند خلاقه هنری است نه دزدی! چون در تمام این سال ها جز اندیشه و سلیقه و احساس نه چیزی به او فروخته و نه چیزی از او خریده ایم. چون کارهای هم را تماشا کرده ایم و زوایای متفاوتش را با هم مرور کرده ایم. چون چیزهایی که به هم داده و از هم گرفته ایم ارزشی بیشتر از امتیاز و حق و خرید و فروش داشته است.

اصلا برای فیلمی که پنج طرح مختلف برای پوسترش طراحی شده، چه دلیلی برای این طراحی وجود داشت، مگر نمایش یک نقاشی خوب از یک هنرمند ایرانی به مخاطبین سینما؟ و اگر قصد، سرقت ایده بود چرا نام افشین پیرهاشمی در زمان رونمایی پوستر و در تمام مصاحبه های ما ذکر شده است؟ و چرا خود صاحب اثر که اولین بیننده پوستر بلافاصله بعد از طراحی و مدت ها پیش از انتشار آن بوده، اعتراضی نکرده است؟

تصویر استفاده شده نه از اینترنت گرفته شده و نه از کتابی اسکن شده، تصویر از سی دی مجموعه نقاشی های افشین پیرهاشمی که توسط خودش عکاسی شده و توسط خودش آماده شده و برای استفاده ما در اختیار ما قرار گرفته، انتخاب شده است و به همین خاطر تا زمانی که این توافق میان ما سه نفر وجود دارد، برای عزیزانی که به ظاهر سنگ حقوق مولف را به سینه می زنند و در باطن کار دگر می کنند، متاسفم.

بسیار متاسفم برای کسانی که برای کسب شهرت و اعتبار به جای زحمت کشیدن و صبوری و دانش اندوزی و تولید آثار هنری از راه میانبرِ توهین کردن و در بوق بلند دمیدن و گل اندود کردن نام دیگران استفاده می کنند.»

پوستر این فیلم توسط احمد غلامی بر اساس نقاشی افشین پیرهاشمی از چهره مهتاب کرامتی طراحی شده است و روابط عمومی این فیلم در خبر قبلی مربوط به رونمایی این پوستر نام نقاش را ذکر کرده بود.