دو دستگی در جشنواره موسیقی فجر

روزنامه شهروند: پس از آن‌که در روزهای گذشته علی جعفری ‌پویان، نگار خارکن و شروین مهاجر از حضور در جشنواره فجر (به‌عنوان داور) استعفا کردند، پویا سرایی هم به جمع استعفادهندگان پیوست.

در این میان پویا سرایی و علی جعفری پویان مشغله کاری را به‌عنوان دلیل استعفای خود عنوان کرده‌اند، شروین مهاجر در متن استعفایش به فشار وارد شده از سوی منتقدان و همکارانش اشاره کرده و نگار خارکن نیز تنها با نوشتن جمله «من داور نیستم» در صفحه اینستاگرامش اعلام کرده داور جشنواره موسیقی فجر نیست. در سال‌های گذشته شیوه داوری اعمال شده در ادوار مختلف جشنواره موسیقی فجر به گواه سخنان موزیسین‌هایی که حاضر به شرکت در تنها جشنواره موسیقی جدی و ادامه‌دار ایران نبودند، مانع از حضور تمام طیف‌ها در این جشنواره می شد.

جشنواره سی‌‌ویکم موسیقی فجر اما سعی داشت دست‌کم روی کاغذ زمینه را برای حضور موزیسین‌های مختلف با طیف‌های سنی و سلیقه موسیقایی گوناگون فراهم کند و بنابراین تغییرات جدی در لیست هیأت داوران انجام داد. مدیران جشنواره درصدد بودند با این کار به جایزه اعطا شده از سوی جشنواره اعتبار ببخشند؛ آخر سال‌ها بود که بیشتر فعالان در حوزه موسیقی کم‌کیفیت بودن جشنواره، برخوردهای نامناسب مدیران فرهنگی و اعمال سلیقه‌های موزیسین‌هایی خاص را دلیل عدم حضورشان در جشنواره فجر می‌دانستند.

بنابراین می‌شد این‌طور نتیجه گرفت که با تغییرات اعمال شده در شیوه برنامه‌ریزی و اجرای جشنواره موسیقی فجر - که با حضور حمیدرضا نوربخش به‌عنوان مدیر جشنواره موسیقی رقم خورد- خیلی از موزیسین‌ها دوباره مایل باشند در این جشنواره شرکت کنند.

لیست نفرات دعوت شده در مقام داور و توجه به گونه‌های مختلف موسیقایی این امید را در دل دوستداران موسیقی ایجاد کرده بود که احتمالا مدیران جشنواره موسیقی تصمیم گرفته‌اند اقداماتی را در دستور کار قرار دهند که با اعمال آنها این جشنواره بتواند به جایگاه مناسبی در میان هنرمندان و هنردوستان دست یابد.

با این وجود برخی از فعالان موسیقی که بیشتر آنها یا در جبهه مخالفان خانه موسیقی بودند یا بدون خواست خودشان در لیست مخالفان جای گرفتند، اعلام کردند حضور خانه موسیقی در این رخداد اتفاق خوبی نیست. علی قمصری نخستین کسی بود که به این مسأله واکنش نشان داد. او از ماه‌ها قبل و پس از آن‌که مشخص شد حمیدرضا نوربخش مدیریت جشنواره امسال را به عهده دارد نامه‌ای نوشت و متن آن را در اختیار رسانه‌ها قرار داد.

او با بیان این‌که «اتاق فکر پشت جریان جشنواره موسیقی را معرفی کنید» نوشت: «دلیل اصرار آقای مرادخانی که کارنامه روشنی در معاونت هنری دارند، بر دادن امتیاز به تیم خانه موسیقی برای مدیریت جشنواره فجر، برای من نامشخص است. جامعه موسیقی به‌روشنی اعلام کرده که با شاکله فعلی خانه‌ موسیقی مشکلات جدی دارد و دلایل زیادی را تا امروز اعلام کرده که حتی خود آقای مرادخانی قادر به نفی آنها نبوده‌اند. او در بخشی از نامه سرگشاده‌اش با اشاره به سیاست‌گذاری های جانبدارانه علی مرادخانی، معاون هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نوشته بود: من به‌عنوان یک هنرمند در مواجهه با این سیاست‌گذاری‌ها دو حق انتخاب دارم؛ به مقربونی بپیوندم که از تسهیلات ویژه نورچشمی‌ها استفاده و به ضوابط وقت‌گیر و مشکل پشت کنم یا با علم به امکان بروز مشکلات بیشتر در مسیرم، حقوق صنفی جامعه موسیقی را در نظر بگیرم و حرف بزنم. انتخاب من راه دوم است و ترجیح می‌دهم، آزادگی‌ام را حفظ کنم و انتقادم را با اعلام تحریم جشنواره فجر خانه‌ موسیقی با صدای بلند اعلام کنم.

این نوازنده تار در بخش پایانی نامه‌اش به این موضوع اشاره کرد: جشنواره فجر خانه موسیقی، امسال برای من همین‌جا رسمیت و ارزشش را از دست می‌دهد و اعلام می‌کنم که ترجیح می‌دهم به آیین هنرم سرسپرده بمانم. بیلبوردی که حق داشتنش برای همه، اعم از هنرمند پاپیولار یا کلاسیک یا سنتی، مساوی نیست برای حضور عکس من حرام است».

در ادامه و با توجه به حضور برخی از چهره‌های موسیقی به‌عنوان مشاور حمیدرضا نوربخش، به نظر می‌رسد خواسته یا ناخواسته دو جزیره در میان هنرمندان این شاخه هنری تشکیل شد که یکی از آنها طرفدار خانه موسیقی بود و دیگری طرفدار منتقدان خانه موسیقی؛ غافل از این‌که حمیدرضا نوربخش به‌عنوان یک شخص حقوقی حتی بدون آن‌که مدیرعامل خانه موسیقی باشد دارای توانایی‌ها و روابطی است که می‌تواند مدیریت جشنواره موسیقی فجر را بر عهده بگیرد. حالا دیگر فضایی پیش آمده بود که ظاهرا حضور داوران جشنواره موسیقی فجر به نظر برخی از منتقدان خانه موسیقی به معنای آن بود که خودشان را به‌ازای مبلغ یک و نیم‌ میلیون تومانی که بناست به خاطر داوری در جشنواره فجر دریافت کنند، فروخته‌اند.

این نکته را می‌شود در متن نامه‌ای که شروین مهاجر به‌منظور اعلام استعفایش از داوری جشنواره موسیقی نوشته بود، سراغ گرفت: دوستان، دشمنان و همکاران عزیز، بدین وسیله اینجانب شروین مهاجر انصراف خودم را از داورى سى‌ویکمین جشنواره موسیقى فجر اعلام می‌دارم، لازم به توضیح است که هیچ قراردادى را با خانه موسیقى و برگزارکنندگان جشنواره امضا نکرده‌ام و در ابتدا فقط به خاطر احترام به اساتید خودم آن را پذیرفتم».

این نوازنده کمانچه در بخش دیگری از نامه مزبور به فشارهای منتقدان و همکارانش اشاره کرد: «اکنون که برخى منتقدان و همکارانم، من را مورد عنایت و لطف قرار داده‌اند در حالى که بعضى از آنان خود در سا‌ل‌هاى گذشته در جشنواره و خانه موسیقى حضورى پررنگ داشته‌اند یادآورى می‌کنم که سال‌هاست به پول‌هایى به مراتب درشت‌تر از یک و نیم‌ میلیون تومان، نه گفته‌ام و هیچ‌گاه سازم را براى جناح یا دسته خاصى کوک نکرده‌ام. البته اگر هم به داورى ادامه می‌دادم ریالى را قبول نمی‌کردم. نیت من فقط خدمت و احترام به تولیدات موسیقى بوده نه شرکت در یارگیرى و درگیرى‌هاى اخیر. همیشه اگر بخواهى جزو دسته‌اى خاص نباشى و مستقل کار کنى باید هزینه بپردازى و با بى‌مهرى قضاوت شوید.»

علی جعفری ‌پویان هم ازجمله داوران جشنواره موسیقی فجر بود که تنها در صفحه اینستاگرامش از کناره‌گیری سخن گفت. او با بیان این‌که به دلیل مشغله کاری فراوانی که دارد نمی‌تواند در بخش داوری آلبوم‌ها شرکت کند، برای برگزارکنندگان جشنواره موسیقی فجر آرزوی موفقیت کرد. از سوی دیگر نگار خارکن که نام او هم در میان داوران بخش موسیقی ایرانی به چشم می‌خورد به نوشتن یک جمله در صفحه اینستاگرامش بسنده کرد: من داور نیستم!».

نفر آخر این لیست هم در متن استعفایش از عباراتی استفاده کرده که می‌توان براساس آنها بر اعمال فشار گروهی از هنرمندان به او صحه گذاشت. پویا سرایی، نوازنده موسیقی ایرانی و استاد دانشگاه در بخشی از گفت‌و‌گوی خود با امید ایرانیان گفت: «یک جمله از عرایض من، فرا‌تر از نقد و ارزیابی‌های محتوایی نبوده است؛ کس یا جناح یا گروهی را بزرگ یا کوچک نکرده‌ام. این میان، متقابلا، انتظار داشتم چیزی بیشتر از طلبگیِ هنر و دانش به من نسبت داده نشود...». بنابراین ظاهرا غیر از طلبگی هنر موارد دیگری به پویا سرایی نسبت داده شده است. با این وجود او در ادامه آن گفت و‌گو اعلام کرده: «حال به دلیل مشغله‌های فراوانم در حوزه‌های نظری و عملیِ موسیقی، از داوری جشنواره موسیقی فجر کناره‌گیری می‌کنم. تصور می‌کنم آن میزان اثرگذاری که می‌بایست حضور و نظر حقیر در ارزیابی و داوری‌ها می‌داشت را با ذکر چندباره‌‌ همان نکات بالا به گوش سیاست‌گذاران جشنواره رسانیده‌ام...».

حالا جشنواره‌ای که با توجه به امکانات موجود سعی در معتبر کردن فستیوال موسیقی فجر داشت درست چند روز پیش از آغاز این اتفاق، به شدت تحت فشار قرار گرفته است. ظاهرا این جمله قدیمی که می‌گویند: تغییر عادت‌های تثبیت شده کار سختی است، در این‌جا هم دارد خودش را نشان می‌دهد. ساده‌ترین سوال اینجاست که آیا این انصراف‌ها همچنان ادامه دارد؟ از سوی دیگر مسأله اصلی این است که جعفری پویان و پویا سرایی که قبل از پذیرفتن سمت داوری در جشنواره امسال هم از میزان فعالیت‌هایی که درگیر آنها هستند خبر داشتند، چرا بعد از پذیرفتن این مسئولیت، میدان را خالی کرده‌اند؟ آیا حاشیه‌هایی که قبل از برگزاری جشنواره شاهد آن هستیم تلاشی است برای کم‌فروغ نشان دادن متن جشنواره؟ باید منتظر ماند. اما با توجه به این‌که علی جعفری ‌پویان، نگار خارکن، شروین مهاجر و پویا سرایی در سال‌های اخیر با برخی از چهره‌های منتقد خانه موسیقی همکاری دامنه‌داری داشته‌اند این شائبه وجود دارد که فشارها از همان سمت و سو به این ٤ نفر اعمال شده باشد.