شایعاتی که بعد از زلزله آذربایجان خبرساز شد

مجله مهر: سه هفته قبل وقتی آذربایجان لرزید، کمتر کسی انتظار داشت که این زلزله ۶.۳ ریشتری شایعه های بین المللی پیدا کند؛ شایعاتی که بلافاصله بعد از زلزله سر زبان ها افتادند و تا همین چند روز قبل ادامه داشتند. از آزمایش های اتمی گرفته تا امدادرسانی هالیوودی ها در اهر و ورزقان!

اولین شایعه درباره زلزله آذربایجان چند ساعت بعد از وقوع زلزله سر زبان ها افتاد. شایعه ها حاکی از آن بود که احتمال وقوع زمین لرزه ای بزرگ در مدت ۴۸ ساعت بعد از زلزله آذربایجان وجود دارد.

منبع این شایعه که در دنیای مجازی و شبکه های اجتماعی دست به دست می چرخید، اطلاعاتی بود که روی سایت world-earthquakes منتشر شده بود. world-earthquakes یک سایت غیررسمی اطلاع رسانی درباره زلزله های جهان است که ادعا دارد بر اساس استفاده از الگوریتمهای پیچیده ریاضی و آماری داده های USGS و ترکیب آن با آمار زمین لرزه های بزرگ مقیاس ۳۰ سال گذشته (بزرگتر از ۶.۵) جهان، وقوع فعالیت های لرزه ای را در اقصی نقاط جهان تخمین می زند.


با این حال، اطلاعات این سایت هیچ وقت به عنوان یک منبع پیش بینی در مجامع علمی مورد استفاده قرار نمی گیرد و نام هیچ نویسنده یا محققی هم در آن به چشم نمی خورد.

اما دکتر گاوین هیز، محقق ارشد در مرکز ملی زلزله شناسی آمریکا در کلرادو با اشاره به اینکه استان آذربایجان شرقی روی یک گسل فعال زلزله است اعلام کرد: «در ۴۰ سال گذشته ۷ زلزله شدید در این منطقه به وقوع پیوسته است و احتمالا پس لرزه هایی با حدود ۴ ریشتر دست کم در هفته پس از زلزله ادامه خواهد یافت.»

او گفته بود که احتمال وقوع زلزله ای در حدود ۷ ریشتر یا بیشتر در این منطقه وجود ندارد و زلزله های بزرگ در این منطقه زیر ۷ ریشتر هستند.

اول زلزله بعد سیل

بعد از وقوع زلزله، یکی از خبرگزاری های داخلی از ایجاد ترک در سد ستارخان خبر داد و نوشت که خطر شکستن سد و جاری شدن سیلاب روستاهای بسیاری را تهدید می‌کند. ایلنا نوشت: «ترک خوردگی دیواره سد مذکور جدی است و در صورت عدم اقدامات تامینی احتمال شکسته شدن سد وجود دارد. پس از سد ستارخان ۲۰ روستا قرار دارد که در صورت شکست سد این روستا‌ها که از زلزله نیز آسیب دیده‌اند به طور کامل از بین خواهند رفت.»

اما همان روز، ارسلان هاشمی، مدیرعامل آب منطقه‌ای آذربایجان شرقی این خبر را تکذیب کرد و گفت: «هیچ‌گونه خسارت و آسیبی در سد، گالری و تمام تأسیسات وابسته مشاهده نشده و سد ستارخان بدون وقفه در حال بهره برداری است.»

آزمایش اتمی بود!

دامنه این شایعات اما از مرزهای کشور هم فراتر رفت و پایگاه خبری YeniMusavat که در جمهوری آذربایجان فعالیت دارد، اعلام کرد: «علت واقعی زلزله اخیر ایران حوادث طبیعی نبوده، بلکه دولت ایران در این منطقه بمب اتمی آزمایش کرده است.» این پایگاه البته در مورد منشأ پس لرزه های این آزمایش اتمی توضیحی نداده بود.

یکی از فعالان فرقه جدایی طلب پان ترکیسم که خود را رهبر آذربایجان ایران می داند هم مدعی شده بود که زلزله اخیر در اهر و شهرهای مجاور نزدیک به پنچ هزار کشته داشته است.


آنجلینا جولی هم آمد

اما شایعه بعدی وقتی شکل گرفت که بعضی از سایت ها تصویری از آنجلینا جولی و بردپیت را منتشر کردند که مشغول امدادرسانی در مناطق زلزله زده بودند. این سایت ها اعلام کرده بودند که این زوج هالیوودی به محض اطلاع از زلزله آذربایجان با هواپیمای ترکیه به ایران سفر کرده و کمک هایشان را شخصا به مردم زلزله زده رسانده اند.

اما واقعیت این بود که تصویر منتشر شده، مربوط به امدادرسانی آنها در زلزله سال ۲۰۰۵ پاکستان می شد که شدت آن ۷.۶ ریشتر برآورد شد.