گشت ارشاد در بزرگراه‌ ها

روزنامه شرق: از صبح روز گذشته فصل جدیدی از فعالیت گشت‌های امنیت اخلاقی پلیس پایتخت شروع شد. تفاوت محسوس این دوره حضور نیروهای این گشت در بزرگراه‌ها و خیابان‌های پرتردد علاوه بر حضور در مراکز خرید و میادین اصلی است که طبق اعلام رسمی قرار است با بدپوششان و بدحجابان به‌خصوص آن‌دسته از سرنشینان زن خودروها که به تعبیر پلیس در وسیله نقلیه خود حجاب را رعایت نمی‌کنند، برخورد شود.

طبق گزارش خبرگزاری‌ها، مرکز فرماندهی انتظامی تهران بزرگ با ادغام طرح‌های نوروزی پلیس در سال ۹۵ اولین دوره از طرح‌های امنیت اخلاقی را صبح روز گذشته به صورت هم‌زمان با حضور مأموران پلیس امنیت عمومی در محل‌های پرتردد، بزرگراه‌ها و خیابان‌های پررفت‌وآمد، همچنین مراکز فروش و تجاری آغاز کرده است.

در این رابطه سردار ساجدی‌نیا، فرمانده انتظامی تهران بزرگ گفت: برخورد با جرائم مشهود و توقیف خودروهایی که سرنشینان آن اقدام به کشف حجاب کرده‌اند، یکی از اهداف این طرح ذکر شده که در این رابطه هماهنگی‌های لازم با مراجع قضائی به عمل آمده است. وی افزود: از آنجا که ۲۶ دستگاه در حوزه عفاف و حجاب مسئولیت رسیدگی، کنترل، نظارت و حتی برخورد دارند، هنگامی که دستگاه‌های متخلف در این حوزه به مسئولیت خود عمل نمی‌کنند، ناجا مجبور می‌شود باز هم این مهم را به تنهایی به دوش بکشد.

ساجدی‌نیا ادامه داد: گشت‌های امنیت اخلاقی اعم از خودرویی و موتوری در خیابان‌ها و بزرگراه‌های تهران مستقر شدند و مأموران پایتخت با اقتدار، ادب، مهربانی و رأفت اسلامی به هنجارشکنان تذکر دادند. فرمانده انتظامی تهران بزرگ اظهار کرد: برهم‌زنندگان امنیت روانی جامعه و جریحه‌دارکنندگان عفت عمومی افرادی بودند که امروز از پلیس پایتخت تذکر گرفتند. پلیس تهران بزرگ باز هم نشان داد که با برهم‌زنندگان آرامش روانی و احساس امنیت شهروندان و به طور کلی کسانی که قصد دارند عفت عمومی را جریحه‌دار کنند، برخورد می‌کنند.

اردیبهشت دو سال قبل یادتان هست، هوا که گرم شد، مثل همیشه ماجرای پوشش‌ها و برخی از رفتارهایی که حساسیت اجتماعی داشت، شروع شد و بعد هم گشت امنیت اخلاقی راه افتاد. پلیس برای کم‌کردن برخی واکنش‌های منفی به طرح اقدام به اهدای گل به خانم‌ها به‌خصوص خانم‌های محجبه در سطح شهر کرد و در کنار آن کار اصلی خود یعنی برخورد با بدپوششان را نیز انجام داد. این روند هر سال با اندکی پس و پیش زمانی و تغییراتی اندک ادامه دارد و امسال هم از روز گذشته و با حضور نیروهای سبزپوش پلیس و برای برخورد با مصادیق بدپوششی، کشف حجاب در خودرو، مزاحمت برای نوامیس، سگ‌گردانی و... آغاز شده است.

مأموران پلیس در قالب گشت‌های مختلف خودرویی و موتوری که در خیابان‌های اصلی، ورودی و خروجی بزرگراه‌ها و مراکز خرید انبوه مستقر شده بودند به گشت‌زنی و پیگیری مواردی که طبق قانون هنجارشکن محسوب می‌شود، پرداختند. روال هم این‌گونه است که مأموران، خودرو این افراد را با دلایل ذکرشده توقیف کرده و به آنها تذکر می‌دهند و مدارک آنها را چک و در پاره‌ای مواقع ضبط می‌کنند. این برخوردها در مورد بدپوششی تنها مربوط به خانم‌ها نشده و برخی سرنشینان مرد خودروها را نیز شامل می‌شد.

البته این حضور به دلیل توقف خودروهای پلیس و خودروهای متوقف‌شده معمولا با ترافیک و ازدحامی در خیابان یا ورودی بزرگراه‌ها هم همراه می‌شود. گشت‌های امنیت اخلاقی در سال‌های اول اجرا تنها در جلوی برخی مراکز خاص و نقاط مشخصی از شهر اجرا می‌شد اما از یکی، دو سال گذشته دامنه این طرح به داخل خودروها و فضاهای تجاری و تفریحی هم کشیده شده است. پیش از این سردار حسین اشتری، فرمانده نیروی انتظامی از وضعیت حجاب برخی رانندگان و سرنشینان خودروها گلایه کرده و دستور برخورد با این خودروها را داده بود.

طرحی که سال ٨٤ به نام طرح جامع عفاف یا ارتقای امنیت اجتماعی در شورای‌عالی انقلاب فرهنگی دولت نهم به تصویب رسید به دنبال اهداف مهم‌تر و جامع‌تری بود که اقدام پلیس در خیابان و برخورد فیزیکی تنها یکی از این روش‌ها یا شاید آخرین روش آن بود. اما واقعیت این است که در این یک دهه از اجرای این طرح‌ها مردم فقط شاهد اجرای همین بخش بوده‌اند و اگر در بخش‌های دیگر اقدامی هم صورت گرفته باشد هیچ‌گاه به اندازه فعالیت و حضور گشت ارشاد در خیابان‌ها و میادین ملموس نبوده است.

آنچه در این سال‌ها مردم به نام «گشت ارشاد» شناخته‌اند و حتی فیلم‌های سینمایی و طنزها و برنامه‌های مختلفی هم برای آن ساخته شده، تنها به پوشش زنان و البته گاهی هم مردان اشکال وارد کرده است. همین عملکرد باعث شده تا مردم حضور پلیس به‌خصوص پلیس زن در خیابان را تنها به منزله همین یک دلیل بدانند و نه مورد دیگر. این طرح در ١٠ سال اجرای خود تاکنون دو دولت را پشت‌سر گذاشته و مطابق با نظرات دیروز و امروز مسئولان دیگر تغییر کرده است.

یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های مسئولان فرهنگی و اجرائی کشور در هر دوره برگزاری این گشت‌های ارشاد در پایتخت و سایر شهرهای بزرگ، نوع نگاه و برخورد عامه مردم نسبت به این طرح بوده است. اینکه مردم نسبت به این اقدامات چه قضاوت و برداشتی دارند و آیا از اجرای این کار و نحوه انجام آن رضایت دارند؟ و این پرسش که آیا با اجرای این طرح‌ها آن چیزی که از آن با عنوان هنجارشکنی یاد می‌شود بیشتر می‌شود یا کمتر؟ واقعیت این است که حداقل طبق آمار و اخبار موجود به این پرسش، پاسخ مشخص و قابل اثباتی نمی‌توان داد.

بر همین اساس نیز به صورت قطعی نمی‌توان حکم داد که متوقف‌کردن این فعالیت درست‌تر است یا ادامه‌دادن آن، با این حال از گفته‌های مسئولان مرتبط این‌گونه به نظر می‌رسد که برنامه‌ای برای جایگزینی و توقف این راه دست‌کم در شرایط کنونی وجود ندارد، چراکه بیشتر مسئولان در این حوزه گشت ارشاد را لازم می‌دانند و معتقد هستند وضعیت کنونی در صورت عدم فعالیت گشت‌های ارشاد از این نامناسب‌تر می‌شد.

با این حال به نظر می‌رسد خلأ برنامه‌ها و اقدامات فرهنگی و داوطلبانه برای اقشار مختلف به‌خصوص نسل جدید در این عرصه بیشتر احساس می‌شود و پس از یک دهه اجرای گشت ارشاد همه به خوبی درک کرده‌اند که چیزی که از آن با عنوان بدحجابی یا هنجارشکنی یاد می‌شود موضوعی تک‌بعدی نیست که صرفا با برخورد فیزیکی حل شود و باید زمینه‌های اجتماعی آن را نیز در نظر آورد.

حتما یادتان هست، سال‌های اولی که گشت ارشاد در سطح شهر فعال شده بود، همه از آن می‌ترسیدند و اگر این گشت‌ها خانمی را متوقف کرده و او را نگه می‌داشتند و پرونده‌ای تشکیل می‌شد، برای او ترسی بزرگ به همراه داشت و همه از اینکه از سوی این مراجع با خانواده‌های آنها تماسی گرفته شود واهمه داشتند. اما به مرور اگرچه این ترس هنوز تا حدی وجود دارد اما حداقل می‌توان گفت به میزان روزهای اول نیست. به عبارتی شاید بتوان گفت بخشی از اقشار جامعه نسبت به گشت‌های ارشاد و برخوردشان نوعی بی‌تفاوتی را در پیش گرفته‌اند، تصوری شبیه به این: مشکلی که برای ساعاتی یا لحظاتی پیش می‌آید و باید تحمل کرد تا تمام شود، نه بیشتر.