شوخی موسسات ورشکسته با اقتصاد!

روزنامه آرمان: به دنبال توافق بانک‌ها، شبکه بانکی در چند روز آینده شاهد کاهش مجدد نرخ سود سپرده‌های بانکی خواهد بود. با این تفاوت که این بار با نبردن موضوع به شورای پول واعتبار و ظاهرا عدم دخالت مستقیم بانک مرکزی، بر این تاکید شده که تعیین سود بانکی دستوری نیست و قرار است با تمهیدات در نظر گرفته شده و بر اساس جریان بازار، سود طبق عملکرد بازار بین بانکی تعیین شده و بانک‌ها خود در این مورد به توافق برسند.

این در حالی است که روال اخیر کاهش نرخ سود بانکی چندان از سوی کارشناسان بانکی و اقتصادی پذیرفته‌شده نیست و تاکید دارند که اقتصادی ایران نمی تواند فضایی را برای تعیین نرخ سود بر اساس بازار آزاد ایجاد کند.

یک کارشناس امور بانکی ضمن ارائه تحلیلی از نحوه روند کاهش نرخ سود بانکی، از نگاه بانک مرکزی برای واگذاری تعیین نرخ سود به بازار انتقاد کرد و گفت: متاسفانه این نوع از افکار حاکم، موجب شده که اکنون ۱۰ موسسه مالی و بانک کوچک برای فرار از ورشکستگی، سایر بانک‌ها را به دنبال خود کشانده و اقتصاد را به مزاح بگیرند.

محمد حسین ادیب در تشریح شرایط موجود تاکید کرد: موضوع صادرات انرژی، موضوع یارانه انرژی، میزان وصولی بانک‌ها از محل تسهیلات پرداخت شده و موضوع آب قابل استحصال در بخش کشاورزی چهار عامل تعیین کننده قدرت خرید هستند. این اقتصاددان معتقد است: عوامل چهارگانه موثر بر قدرت خرید در اقتصاد ایران که کاهش منابع و تسهیلات بانکی از جمله آنهاست، به کاهش شدید تقاضا و در نهایت مهار تورم انجامیده است.

به گفته این استاد اقتصاد در شرایطی که منابع بانکی به شدت کاهش یافته، تداوم پرداخت سودهای سپرده موجود غیرممکن است. او در عین حال دیدگاه بانک مرکزی برای تعیین نرخ سود بر اساس بازار را مورد انتقاد قرار داده و نسبت به نتایج آن هشدار داد.

این کارشناس اقتصاد، با اشاره به اینکه ۸۰ درصد از منابع سیستم بانکی در چهارقسمت هزینه شده که بازگشت چندانی ندارد، این چهار بخش را اینگونه برشمرد: تخصیص منابع بانک‌ها به صورت تسهیلات به اشخاص و شرکت‌های زیر مجموعه بانک‌ها و موسسات مالی و ورود به بخش مسکن، پرداخت تسهیلات به بخش انرژی، پرداخت تسهیلات به صنایعی که ماشین‌آلات آنها به روز نیست و همچنین ارائه تسهیلات به شرکت‌های بزرگ حدود ۸۰ درصد منابع بانک‌ها را شامل می شود. این در حالی است که بانک‌ها وصولی واقعی ندارند و حداکثر این است که اصل و فرع وام تمدید می شود، از این رو بانک‌ها در عمل با ۲۰ درصد ظرفیت خود فعال هستند.

دنباله‌روی بانک‌ها

محمد حسین ادیب با بیان اینکه بانک‌ها در عمل باید سود سپرده را از محل ۲۰ درصد از سپرده ها که به تسهیلات قابل وصول تبدیل می شود پرداخت کنند افزود: واقعیت این است که در عمل سود سپرده چهار برابر مقدار اعلامی است‌ و تداوم این وضع غیرممکن است، سودی که بانک‌ها اعلام می کنند به سپرده پرداخت می کنند یک مطایبه است و هرگز قابل پرداخت نبوده و هیچ بانکی قادر به پرداخت این سطح از سود سپرده نیست.

او به نقش ۱۰ موسسه مالی و بانک کوچک در ایجاد رقابت مخرب در جذب سپرده های بانکی و دنباله‌روی بانک‌های بزرگ در پرداخت سود سپرده اشاره کرد و گفت: اما موضوع این است که ده موسسه مالی و بانک کوچک ورشکسته با پرداخت سود بالا به سپرده ورشکستگی خود را به تعویق می اندازند و همه بانک‌های دیگر را به دنبال خود می کشند. آنها اگر در این مسابقه شرکت نکنند ورشکست می شوند چون منابع آنها به سمت آن ۱۰ بانک کشیده می شود.

انتقاد به بانک مرکزی

محمد حسین ادیب در این رابطه به دیدگاه بانک مرکزی برای تعیین نرخ سود مبنی بر اینکه نرخ بهره را باید بازار تعیین کرده و خود نباید در این حوزه دخالت کند اشاره کرد و گفت: در حالی که در همه کشورهای سرمایه داری و معتقد به عدم دخالت دولت در بازار، نرخ بهره بین بانکی را بانک مرکزی تعیین می کند، تفکر حاکم بر بانک مرکزی ایران دست طرفداران اقتصاد بازار را از پشت بسته است و بر بنیاد این اعتقاد، بانک مرکزی معتقد است که شورای پول و اعتبار نباید در این حوزه دخالت کند، این در حالی است که درهیچ کشور سرمایه داری نرخ بهره را بازار تعیین نمی کند.

او افزود: اما طرفداران افراطی بازار آزاد در ایران پشت این مطلب پنهان شده‌اند و مدام در تریبون های خود اعلام می کنند که اگر اداره امور بیابان‌های جهان به دولت‌ها واگذار می‌شد جهان با کمبود شن مواجه بود و با پنهان شدن پشت این تئوری، اجازه داده اند تا ۱۰ موسسه مالی و بانک کوچک ورشکسته « مسکن محور» که سپرده های مردم را به شرکت های زیر مجموعه خود وام داده و وارد بخش مسکن شده اند، همه را به دنبال خود بکشند.

ادیب افزود: اقتصاد ایران دارد قربانی قرائتی از بازار می شود که حتی افراطی ترین طرفداران اقتصاد بازار آن را تحمل نمی‌کنند. در خوش بینانه ترین حالت، ۱۰ موسسه و بانک کوچک ورشکسته پشت درک غیر معمول از اقتصاد بازار پنهان شده تا ورشکستگی خود را توجیه کنند، قرائت بانک مرکزی از اقتصاد بازار این است که اگر به رهبری این ۱۰ موسسه و بانک در اقتصاد خاتمه داده شود از قواعد اقتصاد بازار عدول شده است. ولی مسبب مشکلات بانکی، دولت یا بانک مرکزی نیست، مشکل اصلی اقتصاد ایران نداشتن آنهاست.