خداحافظی رکود از بازار خودرو؟

روزنامه دنیای اقتصاد: کارشناسان معتقدند، هر چند افزایش مشکلات اقتصادی کشور و کاهش قدرت خرید مردم بر تقاضا اثر مستقیم دارد اما یکی از گزینه‌هایی که در دو سال آینده می‌توان نسبت به اثر آن در تقاضای موثر در بازار خودرو اطمینان داشت، تقاضای نهفته در جمعیت جوان کشور است.

«در حالی یکی از عوامل رکود بازار، عدم تقاضای موثر خوانده می‌شود که به اعتقاد برخی از کارشناسان، پایداری شرایط اقتصادی می‌تواند نقش مهمی در این زمینه ایفا کند.

از آنجا که رکود بازار موجب کاهش تولید در شرکت‌های خودروساز شده و بسیاری از کارشناسان مهمترین عامل اثرگذار در این خصوص را افت تقاضا در بازار می‌دانند، عوامل موثر بر تقاضا در بازار آینده خودرو توجه بسیاری را به خود جلب کرده است. این موضوع در حالی اهمیت دارد که صنعت خودروی کشور در شرایط پساتحریم با اشتیاق برخی از خودروسازان خارجی برای حضور در ایران روبه‌رو است. بنابراین در شرایطی خودروسازی ایران قصد دارد مسیر توسعه خود را دنبال کند که یکی از موضوعات مورد توجه‌اش بحث وضعیت تقاضای موثر بر بازار خودرو طی دو سال آینده است.

در این میان هر چند مقولاتی همچون فضای کسب‌ و کار و سیاست‌های کلان اقتصادی اثر گریزناپذیری در تقاضای بازار خودرو دارد اما کارشناسان معتقدند که چهار عامل مهم ترکیب جمعیتی، ضرورت جایگزینی خودروهای قدیمی، افزایش نرخ مالکیت خودرو و عرضه خودرو با قیمت مناسب اثر جدی در تقاضای موجود طی سال‌های آتی در بازار دارد. این کارشناسان همچنین تاکید دارند که ایجاد تقاضای موثر برای خرید خودرو طی سال‌های آتی به پایداری شرایط اقتصادی کشور یا به عبارتی خروج از دوران رکود و نیز فعال شدن شرایط فروش به منظور افزایش توان خرید مشتریان خودرو بستگی دارد.

به اعتقاد کارشناسان، ترکیب سنی متفاوت، تقاضاهای مختلفی را در اقتصاد کشور به‌وجود می‌آورد. بر این اساس از آنجا که ۷۰ درصد جمعیت کشور ایران جوان و زیر ۳۰ سال محسوب می‌شوند، بنابراین این موضوع می‌تواند طی دو سال آینده منجر به افزایش تقاضای موثر در بازار خودرو شود. در این زمینه می‌توان به افزایش تقاضا در دوران پیش از تشدید تحریم‌ها یعنی سال‌های ۸۴ تا ۹۰ اشاره کرد. آن گونه که به نظر می‌رسد عمده تقاضای ایجاد شده در آن سال‌ها ناشی از تقاضای جمعیت جوان کشور بود که توانست رقم تولید خودرو در سال ۱۳۹۰ را به یک میلیون و ۶۵۰ هزار دستگاه برساند.

همچنین کارشناسان معتقدند، هر چند افزایش مشکلات اقتصادی کشور و کاهش قدرت خرید مردم بر این تقاضا اثر مستقیم دارد اما یکی از گزینه‌هایی که در دو سال آینده می‌توان نسبت به اثر آن در تقاضای موثر در بازار خودرو اطمینان داشت، تقاضای نهفته در جمعیت جوان کشور است.

بهاره عریانی پژوهشگر صنعت خودرو در گفت‌وگو با «دنیای اقتصاد» می‌گوید: یکی از عواملی که می‌تواند در آینده نقش بسیاری در تقاضای موثر بازار خودرو داشته باشد ترکیب جمعیتی است. از آنجا که ایران جمعیتی جوان دارد و این بخش متقاضی اصلی خودرو در کشور به حساب می‌آیند بنابراین در صورت تغییر شرایط بازار خودرو شاهد افزایش تقاضای موثر خواهیم بود.

عامل دوم اما نرخ مالکیت خودرو در ایران است. بر اساس آمارها نرخ مالکیت خودرو در ایران نه تنها به نسبت کشورهای اروپایی بسیار پایین است بلکه در مقایسه با کشورهای حاشیه خلیج‌فارس نیز در رده‌های پایین‌تری قرار دارد. از آنجا که به ازای هر ۵ نفر یک خودرو در ایران وجود دارد، بنابراین افزایش نرخ مالکیت می‌تواند منجر به افزایش تقاضای موثر طی دو سال آتی شود. در این میان اما عامل سوم که می‌تواند موجب اثرگذاری بر تقاضای موثر در بازار خودرو طی سال‌های آتی شود بحث ضرورت جایگزینی خودروهای قدیمی است. در حال حاضر در ایران ۱.۶ میلیون دستگاه خودرو با بیش از ۲۰ سال سن وجود دارد که در صورت خروج تدریجی این تعداد خودرو، تقاضا برای خرید خودروهای نو افزایش خواهد یافت. از سوی دیگر بسیاری از مشتریان حاضر به خرید خودروهایی با پلت‌فرم قدیمی و بدون امکانات نیستند. این دسته از مشتریان منتظرند در شرایط کنونی که تحریم‌ها رفع شده و قرار است تولید خودروهای به روز آغاز شود، بتوانند خودرویی با کیفیت را خریداری کنند. بنابراین در صورتی که شرکت‌های خودروساز تمهیدات مناسبی برای تنوع محصولات خود در نظر نگیرند، بازار خودرو کشور با عدم فروش ناشی از نبود تقاضا مواجه خواهد شد.

یکی از کارشناسان صنعت خودرو در این باره می‌گوید: مشتری که نزدیک به ۲۰ سال است خودروهای قدیمی خودروسازی داخلی را مصرف می‌کند، مسلم است که نیازمند خودروی جدید با امکانات به روز و تکنولوژی بالا است. حسن کریمی سنجری، کارشناس خودرو نیز در گفت‌وگو با «دنیای اقتصاد» می‌گوید: به‌نظر می‌رسد به نتیجه رسیدن مذاکرات شرکت‌های خودروساز با طرف‌های خارجی و حضور مدل‌های جدید خودرو از برندهای معتبر دنیا در خط تولید این شرکت‌ها می‌تواند در تحریک تقاضای خودرو موثر باشد. او اما این موضوع را منوط به یک شرط می‌داند این که قیمت این محصولات در مقایسه با میزان مطلوبیت و سطح کیفیتی که به مشتری ارائه می‌شود، از توجیه اقتصادی برخوردار باشد. به عبارتی قیمت با محصولات مشابه موجود در بازار قابل رقابت بوده و نیز با توان پرداختی خریداران همخوانی داشته باشد.

او تاکید دارد قطعا با تخصیص اعتبار می‌توان به روند خروج خودروهای فرسوده و ایجاد تقاضای جدید امیدوار بود. همچنین فعال کردن لایه‌های زیرین هرم تقاضا که منجر به افزایش سطح مالکیت خودرو در ایران می‌شود نیز با توسل به همین دو عامل اساسی امکانپذیر خواهد بود. به رغم آن که کارشناسان معتقدند عوامل متعددی در افزایش تقاضای موثر تاثیر دارد اما در این میان برخی به عامل مهم دیگری چون قیمت و قدرت خرید مشتریان اشاره می‌کنند.

آن گونه که به نظر می‌رسد، بحث قیمت مناسب با توان مالی مشتریان طی سال‌های اخیر یکی از مهم‌ترین عوامل افت و خیز تقاضا در بازار خودرو کشور شناخته شده است. بنابراین تقاضا در صورتی می‌تواند طی دو سال آینده جهش جدی داشته باشد که خودروسازان بتوانند خودروهایی متناسب با توان مالی مشتریان به بازار عرضه کنند. در غیر این صورت تلاش‌های آنها بی‌فایده خواهد بود. در این خصوص کارشناسان به حجم ۲۵ تا ۳۰ میلیارد دلاری تقاضای فعال و غیرفعال در کشور اشاره می‌کنند و این که طی سال‌های اخیر به دلیل تنگناهای مالی مشتریان، تنها بخش کوچکی از این تقاضا فعال شده است و همین موضوع عامل مهمی در بروز مشکلات صنعت خودرو بوده است.

حسن کریمی سنجری با اشاره به این که مردم هنوز به پایداری شرایط در پسابرجام امیدوار نیستند، می‌گوید: بسیاری از مشتریان نمی‌دانند، نمودار قیمت خودرو به کدام سمت حرکت خواهد کرد به همین دلیل تقاضاهای غیرضروری خود را به تاخیر می‌اندازند.

او با بیان این که خریدهای با علت سرمایه‌گذاری در بازار خودرو به دلیل جذابیت سایر بازارهای موازی از جمله سپرده‌گذاری در موسسات اعتباری و نیز حذف فاصله قیمتی بین قیمت کارخانه و بازار خودروها نیز تقریبا در شرایط فعلی دیگر توجیه ندارد، عنوان می‌کند: یکی از مهم‌ترین‌ دلایل فعال نشدن تقاضای موثر، افت در قدرت پرداخت خریداران خودرو است که به‌ رغم روند نزولی تورم و بهبود نسبی شرایط اقتصادی، به‌ عنوان مهم‌ترین دلیل افت تقاضای خرید خودرو محسوب می‌شود.»