ایجاد نرخ‌ غیررسمی در پس کاهش نرخ سود

خبرگزاری میزان: نرخ سود سپرده و تسهیلات بانکی از سوی بانک‌ها در میانه خردادماه به صورت رسمی کاهش یافت، این کاهش نرخ سود همچون مراتب گذشته تنها با تکیه بر روند کاهشی نرخ تورمی صورت گرفته است.

ولی الله سیف در قامت رئیس کل بانک مرکزی از این کاهش نرخ به شدت استقبال کرده و بر این عقیده است که قدرت رقابت بانک‌ها در بازار پولی و مالی کشور با نرخ سود سپرده ۱۵ درصد به مراتب بیشتر از زمانی است که نرخ سود سپرده ۱۸ درصد بوده است.

حال جای سؤال دارد که رقابت اصلی در بازار پولی و بانکی در میدان نرخ سود سپرده بانکی یا در میدان کارمزد محوری انجام می‌شود؟ در کنار این موضوع سؤالات متعددی مبنی بر آن که آیا کاهش نرخ سود سپرده و تسهیلات در شرایط فعلی منطقی بوده است و آیا نظام بانکی کشور تنها نیاز به کاهش نرخ سود بانکی دارد یا باید اتفاقات دیگری انجام شود؟

در این رابطه کاظم دوست‌حسینی، کارشناس بازار پولی و بانکی در گفت‌وگو با میزان،اظهار کرد: متغیرهای متعددی در اقتصاد ایران وجود داشته و دارد که نشان می‌دهد نرخ سود بانکی بالا منطقی نیست و توجیه ندارد و کاهش آن تا میزان بازدهی در بخش مولد اقتصاد ضروری است.

وی ادامه داد: تجربه سی و چند سال گذشته نشان داده که مشکلات اقتصادی و بخصوص تورم بیشتر در نتیجه جو روانی و هیجانات اجتماعی و سیاسی رخ داده است و اعمال سیاست‌های پولی نظیر تغییر نرخ سود بانکی تأثیر کمتری داشته است. نکته دوم آن است که نرخ سود بانکی تعیین کننده اصلی هزینه تأمین سرمایه برای وام گیرندگان است. بنابراین با وجود یک رابطه متقابل و دوطرفه بین تورم و سود بانکی، در شرایط آرامش و ثبات اقتصادی کاهش سود بانکی می‌تواند منجر به کاهش تورم شود.

این کارشناس بازار پولی و بانکی، یادآور شد: به هر میزان که نرخ سود بانکی در بازار پول و نرخ سرمایه گذاری و مشارکت در بازار سرمایه بالاتر از نرخ بازده متعارف در بخش‌های تولیدی و خدمات مفید اقتصادی باشد، منابع پولی بیشتر به سمت فعالیت‌های کاذب، غبرمولد و مضر اقتصادی هدایت می‌شود.

وی تصریح کرد: البته باید توجه داشت که صرفاً با تعیین دائمی نرخ سود بانکی به‌صورت دستوری که مختص اقتصادهای بسته و دولتی است، لزوماً توسعه اقتصادی حاصل نمی‌شود.

دوست‌حسینی گفت: سیاست‌های پولی باید به سمتی حرکت کند که شاهد یک بازار رقابت کامل در حوزه پولی و بانکی بوده و لذا به‌طور کلی تعیین نرخ سود بانکی چه کاهشی شود و چه افزایشی به فضای رقابتی بین بانک‌ها و سایر تأمین کنندگان سرمایه کمکی نمی‌کند.

تسهیلات دهندگان در فضای غیر شفاف به دنبال وام گیرندگان

وی خاطرنشان کرد: آنچه که بانک مرکزی تحت عنوان ایجاد فضای رقابتی بهتر برای بانک‌ها با کاهش نرخ سود مطرح می‌کند با این فرض مطرح شده است که تقاضای پول در کشور از میزان عرضه آن کمتر است و سیستم بانکی و سایر تسهیلات دهنده‌ها در بخش‌های خصوصی و غیردولتی خارج از نظارت بانک مرکزی در رقابت با یکدیگر به دنبال متقاضیان وام هستند تا منابعی را با نرخ‌های تعیین شده یا کمتر به آن‌ها اعطا کنند.

این کارشناس بازار پولی و بانکی بیان کرد: در شرایط اقتصادی فعلی کشور همزمان با کاهش نرخ سود بانکی سیستم‌های کنترلی و زیر ساخت‌های اقتصادی دیگری نیز باید تقویت شوند که با تغییر نرخ سود بانکی در وهله نخست تعادل بین عرضه و تقاضای پول به هم نخورد تا احیاناً موجب ایجاد نرخ‌های غیررسمی شود و همچنین انگیزه مشارکت در توسعه اقتصادی از طریق سرمایه گذاری‌های میان و بلند مدت از بین نرود.

دوست‌حسینی در پایان خاطرنشان کرد: بنابراین به نظر می‌رسد جهت گیری سیاست گذار پولی در کاهش سود بانکی فی نفسه درست بوده اما شاید سرعت کاهش آن یعنی ۵ درصد در مدت ۳ ماه و نیز کاهش سود بانکی بدون توجه به سایر مؤلفه‌های اقتصادی بخصوص میزان عرضه و تقاضای پول و عدم توجه به ساختارهای کنترلی و مشوق‌های جذب و هدایت منابع پولی قابل نقد است.