زمینه‌های داخلی و خارجی کودتا در ترکیه

یوسف مولایی در ایران نوشت: بحران در سیستم سیاسی ترکیه هم در حوزه سیاست خارجی و هم در حوزه سیاست داخلی عامل اصلی کودتای جمعه شب در این کشور است. در حوزه سیاست خارجی، ترکیه در چارچوب نظریات آقای داووداوغلو، وزیر خارجه پیشن این کشور، می‌خواست با کاهش اختلافات، حداکثر همزیستی را با همسایگان داشته باشد اما در حال حاضر سیاست این کشور در عراق و سوریه با مشکلات بزرگی مواجه شده است.

ترکیه به دلیل شرایط منطقه‌ای نمی‌تواند مواضع روشنی در این باره داشته باشد و در نتیجه پیش‌بینی‌ها این است که آینده روشنی در انتظار سیاست خارجی این کشور نیست.

ترکیه همچنین در جریان جنگ سوریه، با روسیه نیز اختلافاتی پیدا کرد و در نتیجه اختلافات و مشکلات پیش آمده پس از ساقط کردن جنگنده روس‌ها، برای توقف ضررهای سیاسی و اقتصادی این اقدام که بیش از همه موجب بحران در صنعت گردشگری این کشور شد، ناچار شد از روسیه عذرخواهی کند.

نزدیکی به اسرائیل دیگر عامل بحران ساز در سیاست خارجی ترکیه است. آنکارا قبلاً تلاش می‌کرد موضع متوازنی در قضیه فلسطین داشته باشد اما پس از بحران‌های منطقه‌ای ترکیه بار دیگر به سمت رژیم اسرائیل گرایش پیدا کرده و همزمان تلاش می‌کند اختلاف‌ها با عربستان در مورد مسائل خاورمیانه را نیز کنار بگذارد.

مجموعه این موارد حاکی از آن است که در نبود سیاست روشنی که منافع درازمدت ترکیه را تأمین کند، این کشور هنوز در یک سردرگمی مزمن در اتخاذ سیاست‌های منطقه‌ای به سر
می‌برد.

از سوی دیگر، در سیاست داخلی هم به نظر می‌رسد آقای اردوغان تصمیم دارد به نوعی دوستان و همکاران سابق خود را که در به قدرت رسیدن حزب عدالت و توسعه و اونقش اساسی داشتند به بازی نگیرد و مسیر مستقل تری را پیش بگیرد.

اردوغان همچنین به‌دنبال این است که از طریق کاهش قدرت پارلمان و به نوعی منتقل کردن قدرت به ریاست جمهوری نظام پارلمانی کشورش را به مدل دلخواه خود یعنی مدل ریاستی تبدیل
کند.

در کنار این مسأله تنش آفرین، رابطه اردوغان با مخالفانش بخصوص در پارلمان در وضعیتی بغرنج قرار دارد و اردوغان تلاش کرده با استفاده حداکثری از ظرفیت‌های خود راه را بر افزایش انتقادها
ببندد.

نگرانی ازکودتای ارتش از ابتدای به قدرت رسیدن اردوغان یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های او بوده است. اردوغان در تمام 13 سال قدرت نمایی در ترکیه تلاش کرده قدرت ارتش را به حداقل برساند.

این رقابت و اختلاف گسترده موجب تنش‌هایی شده است که در کنار انفجارها در استانبول و ناامنی‌ها در مناطق کردنشین عامل عیان‌کننده ناآمادگی این کشور برای مقابله با بحران‌های منطقه‌ای باشد.

کودتای ارتش ترکیه درست در چنین شرایطی صورت می‌گیرد و هر چند اردوغان تلاش خواهد کرد که از کودتای شکست خورده بخشی از ارتش برای تحکیم مدل شخصی خود استفاده کند و با وجود آنکه به نظر می‌رسد در کوتاه مدت این امر نتیجه مناسبی داشته باشد اما در بلند مدت اردوغان و دولتش بدون هدف مشخص برای حل بحران‌های کشور به مشکلات عمده‌ای برخورد
خواهند کرد.