ارتش علیه اردوغان یا اردوغان علیه ارتش؟

صالح نیکبخت . حقوق‌دان و وکیل دادگستری در روزنامه شرق نوشت: کودتاهای نظامی که در صد سال گذشته در جهان و کشور ما (کودتای ٢٨ مرداد علیه دولت ملی دکتر محمد مصدق) اتفاق افتاده، همیشه همراه با خون‌ریزی و آشوب‌ بوده و کودتاچیان و حامیان آنها در بسیاری از موارد هرچه از کشتار و غارت از دستشان برآمده است، در برابر دولت حاکم و طرفداران آنها انجام داده‌‌اند.

کودتای نظامیان اندونزی علیه دولت دکتر حاج احمد سوکارنو که در خیابان‌های جارکارتا جوی خون به راه انداخت و کودتای پینوشه در شیلی که منجر به قتل ‌عام طرفداران دکتر سالوادور آلنده با حمایت آمریکا شد. بااین‌حال در کودتای اخیر ترکیه که مفسران سیاسی با توجه به نوع اقدامات کودتاچیان و واکنش رجب طیب اردوغان آن را کودتای مهندسی‌شده اعلام کرده‌‌اند، وضعیت تغییر کرده است و به جای عوامل کودتا، بخش ضدکودتا دست به کشتار زده‌اند. در کودتای ١٦ جولای ترکیه درحالی‌که کودتاچیان با بمباران ساختمان پارلمان ترکیه که یکی از سنگرهای احزاب مخالف اردوغان است، آن را ویران کردند، حتی یک تیر هم به کاخ تازه‌تأسیس و مجلل ریاست‌جمهوری در آنکارا یا ساختمان نخست‌وزیری ترکیه شلیک نشد.

تلویزیون دولتی ترکیه هم که تصرف آن معمولا نخستین هدف کودتاچیان است، حداقل سه ساعت پس از شروع کودتا همچنان برنامه‌های عادی خود را پخش می‌کرد و تعجب روزنامه‌نگاران را برانگیخته بود. غیر از فتح‌اله گولن، روحانی در تبعید خودخواسته ترک که اردوغان او را رقیب سرسخت خود می‌داند، بسیاری از ناظران سیاسی کودتا را هدایت‌شده از طرف اردوغان و حزب حاکم عدالت و توسعه ارزیابی کرده‌اند. قدر متیقن این است که اگر کودتا با هماهنگی با دولت هم انجام نشده باشد، میزان آمادگی و سرعت عمل اردوغان و طرفداران او برای سرکوب و تصفیه مخالفانش به‌مراتب بیشتر از آمادگی کودتاگران برای برکناری اردوغان بود!

معلوم نیست آنچه در ترکیه اتفاق افتاد، کودتای ارتش علیه اردوغان بود یا کودتای اردوغان علیه ارتش! آنچه این‌جانب از کودتاهای خونین در نیم‌قرن گذشته در چهار قاره جهان غیر از اقیانوسیه به یاد دارم، بیشتر کودتاها (ضربه به دولت) صرفا به منظور برآورده‌شدن خواست و منافع نظامیان کودتاچی و در بسیاري موارد با تأیید آمریکا یا با حمایت اتحاد شوروی سابق صورت می‌گرفت و در کمتر مواردی منافع ملی لحاظ می‌شد. در کودتای اخیر ترکیه هرچند بمباران پارلمان و بعضی درگیری‌های پراکنده در استانبول و آنکارا صورت گرفت؛ با این‌حال اقداماتی که در چهار روز گذشته طرفداران دولت با نظامیان، سربازان و درجه‌داران جزء ارتش به عنوان حامیان کودتا انجام دادند، غیرانسانی و مشمئزکننده بود.

سربریدن سربازان، بریدن گوش افسران دخیل در کودتا و شلاق‌زدن و جمع‌کردن آنها در جایی و تلنبارکردن آنها روی هم و همچنین دستگیری و برکناری گسترده نظامیان و قضات ترکیه به اتهام همکاری با «فتح‌اله گولن»، چنان با عجله و برنامه‌ریزی‌شده انجام شد، گویی «گولن» که متهم به رهبری کودتاست، هم‌زمان با شلیک نخستین گلوله در ترکیه فهرست همه همکاران خود و طرفداران کودتا را در اختیار اردوغان و دولت او قرار داده بود! رفتار وحشیانه‌ای که در این چند روز با افراد متهم به شرکت در کودتا صورت گرفت، نشان می‌دهد در ترکیه هیچ افق روشنی برای رعایت آزادی و موازین حقوق بشر وجود ندارد و اگر کورسویی هم باشد، اردوغان درصدد ریشه‌کن‌کردن آثار اندک آن است.

اگر اردوغان در برابر مخالفان ترک‌زبان خود به این‌صورت موازین حقوق بشر را زیر پا می‌گذارد، با سایر ملیت‌های مقیم ترکیه مانند ارامنه، کردها، اعراب و پیروان ادیان و مذاهب دیگر (شیعیان، بکتاشیان و علویان) چه رفتاری خواهد کرد؟ آنچه در چند روز گذشته در ترکیه صورت گرفت، در مقابل آنچه در شش ماه گذشته در مناطق جنوب و جنوب‌شرقی ترکیه انجام شده، قطره‌ای از دریاست.