چرا هلمند مهم است؟

پیر محمد ملازهی در فرهیختگان نوشت: گزارش‌های خبری حکایت از شدت درگیری‌ها بین گروه طالبان ونیروهای دولتی در بخش‌هایی از ولایت هلمند در جنوب افغانستان دارد و طبق اطلاعات ارائه شده طی روزهای اخیر۵۸۶ نفر در این ولایت کشته شده‌اند. بنا به ادعای رئیس شورای ولایت هلمند اغلب تلفات متوجه غیرنظامیان بوده است اما مقامات دولتی درباره کشته شدن این غیرنظامیان سکوت کرده ودر مقابل از کشته شدن اعضای طالبان اطلاعات و اخباری منتشر کرده‌اند. طبق این اطلاعات طالبان طی روزهای گذشته متحمل تلفات سنگینی شده ودر نادعلی ومارجه ۹۸ کشته و۵۶ مجروح داشته‌اند.

طالبان درمقابل ادعا کرده که مناطق جدیدی را درولایت هلمند به تصرف خود درآورده‌اند. جدا از این‌گونه ادعاهای طرفین درگیری، یک واقعیت مهم وجود دارد و آن این است که طالبان برای تصرف هلمند برنامه‌ریزی جدی کرده است. دو‌ دلیل را می‌توان به‌عنوان مهم‌ترین‌انگیزه‌ها برای عزم طالبان دربه دست‌گرفتن کنترل هلمند بیان کرد:

۱- ولایت هلمند مرکز اصلی کاشت، تولید وقاچاق مواد مخدر است.

۲- شهرستان سنگین هلمند خاستگاه جنبش طالبان است ونسبت به آن نوعی نوستالژی وجود دارد.

کافی است به‌یاد بیاوریم که ۹۰درصد مواد مخدر افغانستان از ولایت هلمند به دست می‌آید تا به اهمیت این ولایت هم‌مرز با ایران ودرنزدیکی با ایالت بلوچستان پاکستان یعنی دو منطقه اصلی ترانزیت مواد مخدر به بازارهای جهانی برای طالبان پی ببریم. گذشته ازاین، مدت‌هاست ولایت هلمند مورد توجه داعش قرار گرفته است.

درگیری بین طالبان وافرادی از طالبان که جذب داعش شده‌اند درولایت هلمند گزارش شده است. بنابراین قاعدتا نباید خیلی دور از انتظار باشد که طالبان به تلاش‌های خود برای تصرف سرزمین‌های بیشتری درولایت هلمند افزوده باشد. در واقع می‌توان گفت هلمند به میدان اصلی جنگ بین طالبان، داعش ونیروهای دولتی تبدیل شده است. به‌ویژه از این نظر‌که بعد ازعقب‌نشینی نیروهای ناتو ومشخصا نیروهای انگلیسی از هلمند فضا برای نفوذ طالبان مساعدتر شده است. درعین حال نشانه‌هایی وجود دارد که نشان می‌دهد تسلط برهلمند برای طالبان از اهمیت بیشتری نسبت به گذشته برخوردار شده است.

یکی از مناطق مستعدی برای استقرار احتمالی داعش در صورت شکست قطعی درخاورمیانه و از دست دادن سرزمین‌های عراق وسوریه درافغانستان همین ولایت هلمند در مرز ایران است. تردیدی نیست که در نگاه داعش عامل اصلی و تعیین‌کننده شکست و اخراج احتمالی‌اش از عراق وسوریه محورمقاومت است که ایران درآن نقش محوری دارد. داعش در چنین نگاهی از ‌انگیزه کافی برای حضور در نزدیکی مرزهای شرقی ایران برخوردار خواهد بود و در همان حال از این ظرفیت عملی برخوردار است که حتی اگر تصور شود از حمایت رقبای منطقه‌ای و بین‌المللی ایران برخوردار نشود حداقل انتظار دارد که در ایجاد مزاحمت برای ایران مورد حمله قرار نخواهد گرفت.

به نظر می‌رسد که طالبان برای تسلط بر هلمند عزم جدی دارد. تشدید جنگ در روزهای اخیر جدی بودن‌انگیزه طالبان را ثابت می‌کند. همچنان‌که حفظ هلمند برای نیروهای دولتی جنبه حیثیتی پیدا کرده است. اگر اطلاعات داده شده به‌وسیله رئیس شورای ولایتی هلمند درست باشد که او دولت را دربمباران مناطق در اختیار طالبان وکشته شدن مردم عادی مقصر می‌داند، درآن صورت می‌توان گفت جنگ برای تسلط بر هلمند جدی‌تر ازآن است که در ظاهر به‌نظر می‌رسد. هردو طرف از حداکثر امکانات خود استفاده می‌کنند تا طرف مقابل را تضعیف ودرنهایت از هلمند اخراج کنند.

دراین بین افزایش تلفات به‌طور طبیعی مختص نظامیان باقی نمی‌ماند وهزینه اصلی را غیر نظامیان خواهند پرداخت. با این حال دور ازذهن است که به طالبان اجازه داده شود ولایت حساس هلمند را به‌طور کامل تحت کنترل خود دربیاورد. واقع بینانه‌تر آن است که گفته شود جنگ در هلمند با فراز ونشیب همراه خواهد بود وهیچ طرفی در موقعیت مسلط قرار نخواهد گرفت وجنگ به‌گونه‌ای مدیریت خواهد شد که نه طالبان پیروز قطعی شود ونه ارتش افغانستان. هردو طرف از‌انگیزه بالایی برای ادامه جنگ برسر هلمند برخوردارند. این احتمال وجود دارد که ارتش افغانستان درصورت احساس خطر از نیروهای آمریکا که درهمان نزدیکی‌ها در پایگاه شورآبک مستقر هستند کمک بخواهد.

آنها در استراتژی جدید اوباما که اخیرا وعده‌های قبلی‌اش برای خروج از افغانستان را پس‌گرفت وبه نیروهای آمریکایی اجازه شرکت در عملیات نظامی را داد تا وارد جنگ شوند و اجازه تصرف کامل هلمند به طالبان را ندهند.

در هرحال تشدید جنگ در ولایت هلمند امر تازه‌ای نیست و بارها مناطقی نظیر نادعلی، سنگین و مارجه دست‌به‌دست گشته ‌است. نتیجه قابل تصور برای دور جدید جنگ نمی‌تواند چیزی فراتر ازدست به دست گشتن برخی از مناطق باشد. به‌ویژه آن‌که طالبان از هرطرف تحت فشار قرار دارد که به میز مذاکره باز شود. فشارهایی که نه‌تنها متوجه طالبان، بلکه متوجه پاکستان هم که حامی شبکه حقانی متحد طالبان تصور شده است نیز هست.

عینی‌ترین شاهد مثال قطع وعده کمک‌های مالی داده شده آمریکا به پاکستان است که طی روزهای اخیر مجددا به سطح خبری کشیده شده است. مجموعه این‌گونه واقعیت‌ها درهمان‌حال که به طالبان انگیزه تشدید عملیات در هلمند را می‌دهد، محدودیت‌های خاصی ایجاد می‌کند که قدرت مانور آنها را در صحنه نظامی محدود می‌کند. هلمند محل نزاع اصلی طالبان و ارتش افغانستان هست ولی قرار نیست به نقطه عطف مهمی در شکست یک طرف و پیروزی طرف دیگری دربیاید.