ابعاد مختلف سفر روحانی به باکو

شعیب بهمن در فرهیختگان نوشت: برگزاری نشست‌هایی همچون نشست سه‌جانبه ایران، روسیه و آذربایجان که بار دیگر اما این بار در سطح روسای جمهوری در باکو برگزار شد، میان مقامات عالی‌رتبه در منطقه از جهات بسیاری حائز اهمیت است؛ در وهله اول باید به این مساله اشاره کنیم که چنین اجلاس‌هایی تا حد زیادی می‌تواند روابط‌ فی‌مابین کشورها را بیشتر کند و به پیشرفت همکاری‌های منطقه‌ای دامن زند.

در حال حاضر ایران، روسیه و جمهوری آذربایجان دارای پتانسیل‌ها و ظرفیت‌های بالقوه بسیاری برای توسعه همکاری‌ها و مناسبات خود اعم از سیاسی، اقتصادی و امنیتی هستند که به یقین زمینه‌ساز همکاری‌هایی برای حل بحران‌ها و ایجاد ثبات در منطقه است. در ابعاد اقتصادی نیز اگر بخواهیم به آن بپردازیم، باید گفت که همکاری‌ها میان این سه کشور تجارت و سرمایه‌گذاری در کشورهای طرف دیگر را به همراه خواهد داشت؛ ایجاد یک مسیر ترانزیتی که بتواند کریدوری را از روسیه و جمهوری آذربایجان و نهایت به ایران متصل کند، نمونه‌ای از این تعاملات است و قطعا شکل‌گیری چنین کریدوری نه‌تنها منجر به نقل و انتقال کالا میان سه کشور می‌شود، بلکه می‌تواند کشورهای اروپایی را نیز به آب‌های آزاد خلیج فارس متصل کند؛ در واقع یک کریدور بین‌المللی با اهمیت جهانی.

در ابعاد امنیتی نیز چنین دیدارهایی می‌تواند همکاری‌ها در منطقه را گسترش دهد، به‌خصوص اینکه در حال حاضر مبارزه با افراط‌گرایی و تروریسم به بحثی حیاتی برای هر سه کشور بدل شده است و هرکدام به نحوی در معرض تهدیداتی قرار دارند؛ مجموع این عوامل نشان می‌دهد که برگزاری این نشست‌ها با در نظر گرفتن گسترش مناسبات در عرصه‌های اقتصادی، سیاسی و امنیتی، می‌تواند تا حدود زیادی ثبات و امنیت را به منطقه خاورمیانه بازگرداند.

از سوی دیگر پیش از برگزاری نشست سه‌جانبه ایران، روسیه و آذربایجان در باکو خبرهایی حاکی از احتمال مذاکره میان حسن روحانی، رئیس‌جمهوری کشورمان و ولادیمیر پوتین، همتای روسی خود مبنی‌بر همکاری‌های مشترک دو کشور در تربیت نیروهای نظامی و همچنین آزمایش توان موشکی منتشر شد. در این خصوص لازم به ذکر است که همکاری‌های نظامی ایران و روسیه به سال‌های گذشته شاید حدود دهه ۹۰ برمی‌گردد؛ روابط نظامی بسیار مناسب و کارآمد. روسیه از آن زمان همواره ایران را بازاری برای فروش تسلیحات نظامی خود در نظر گرفته است و ایران نیز در شرایطی که از سوی کشورهای غربی مورد تحریم قرار گرفته بود، به روسیه به چشم کشوری نگاه می‌کرد که بتواند بخشی از ملزومات جمهوری اسلامی به‌ویژه در حوزه نظامی را تامین کند.

اما آنچه در سال‌های اخیر شاهد هستیم، این است که گسترش همکاری‌های دفاعی به مساله‌ای فراتر از خرید و فروش تسلیحات نظامی بدل شده است؛ مبارزه با تروریسم یا افراط‌گرایی باعث شده تا جمهوری اسلامی ایران و روسیه درخصوص تحولات منطقه‌ای نقش مهم و پررنگی را ایفا کنند که مصداق و نمونه عملی آن در سوریه را شاهد هستیم و در حال حاضر باید گفت که این سطح روابط در بخش نظامی و اطلاعاتی ارتقا پیدا کرده است. با این حال اهمیت اصلی نشست سه‌جانبه ایران، روسیه و آذربایجان در باکو در کنار اینکه قطعا مسائل مهمی از بحران‌های منطقه‌ای گرفته تا مناقشه قره‌باغ مطرح خواهد شد، مسائل اقتصادی و همان‌طور که قبلا گفته شد، پیگیری و راه‌اندازی کریدور شمال جنوب است.