تهدیدهای ۷ گانه ایران، که باید فرصت شوند!

مجله همشهری دیپلماتیک:

دکتر سیدحسین موسویان، استاد دانشگاه پریستون آمریکا: از اظهارات برخی از صاحب نظران سیاسی داخلی و خارجی این گونه استنباط می شود که معتقدند تحولات سال های اخیر در خاورمیانه و جهان، ایران را در موقعیت تفوق استراتژیک قرار داده است؛ به گونه ای که در تاریخ سیاسی ۲۰۰ ساله اخیر هیچ گاه ایران از چنین جایگاه و قدرت منطقه ای و جهانی برخوردار نبوده است.

فروپاشی امپراتوری شرق یعنی شوروی، شکست استراتژی یک جانبه گرایی دیگر امپراتور جهان یعنی آمریکا، سقوط طالبان در افغانستان، سقوط صدام در عراق، شکست آمریکا در جنگ های افغانستان و عراق، بیداری عربی و سقوط متحدین سنتی غرب در منطقه همچون مبارک در مصر و بن علی در تونس، توسعه نفوذ و قدرت منطقه ای ایران در کشورهای عربی همچون سوریه، لبنان، عراق و یمن، گرایش قدرت های جهانی برای تعامل با ایران بعد از برجام، ثبات و امنیت و اقتدار داخلی ایران از جمله مولفه های چنین استنباط و تئوری سیاسی است.

نگرانی اینجاست که چنین باور سیاسی موجب ایجاد یک «خود بزرگ بینی سیاسی» غیرواقع بینانه ای شود که تهدیدات بی سابقه جاری علیه امنیت ملی و جایگاه سیاسی ایران یا نادیده یا دست کم گرفته شود. واقعیت این است که تحولات تاریخ اخیر خاورمیانه، ایران را هم با فرصت ها و هم با تهدیدهای بی سابقه یا کم سابقه ای مواجه کرده که ناتوانی در بهره برداری از فرصت ها موجب تفوق تهدیدها خواهدشد. در این نوشتار صرفا به برخی از تحولات اشاره می شود که باید ما را بیش از همیشه هوشیار کند.

۱- تحولات اخیر، خاورمیانه را دچار یک هرج و مرج بی سابقه سیاسی- امنیتی- اقتصادی و فرهنگی کرده است. به نحوی که هیچ قدرت جهانی یا منطقه ای هم وان مدیریت هیچ یک از آنها را ندارد. کشورهای همسایه ایران عموما دچار بحران شده اند. برخی همچون عراق و افغانستان در منجلابی بزرگ گرفتار شده اند که برون رفتی در آینده نزدیک مشاهده نمی شود. پاکستان دچار بدترین بی ثباتی داخلی شده است. کشورهای عرب همسایه ایران به رهبری عربستان وارد فاز جنگ سرد با ایران شده اند. صداهای انفجارهای تروریستی در ترکیه مرتب به گوش می سد. استمرار چنین روندی به این معنی است که بحران بی ثباتی و هرج و مرج، مرزهای ایران را فراخواهدگرفت.


۲- ظهور و گسترش جریان های تروریستی تکفیری همچون داعش، القاعده، جبهه النصره، احرار الشام و بوکوحرام آتش فتنه ای را در خاورمیانه روشن کرده که عوارض خانمان سوزی همچون بی ثباتی، جنگ، ترور، خونریزی، تقابل شیعه و سنی و تقابل ایرانی و عرب را مشاهده می کنیم. این هم روندی است که با سیاست های جاری قدرت های جهانی و منطقه ای مهارشدنی نیست. ایران هم از تبعات منفی گسترش این فتنه درامان نخواهدبود.


۳- تل آویوی و ریاض یک اتحاد نامیمون با برنامه های عملیاتی بی سابقه ای علیه ایران تشکیل داده اند. سیستم های اطلاعاتی دو کشور وارد فاز فعالیت های هماهنگ و مشترک شده اند. تجهیز و تقویت گروه های تروریستی شامل گروه های ایرانی همچون منافقین و گروه های تکفیری برای عملیات در داخل و خارج گرفته، بسیج جهان عرب و جهان اسلام علیه ایران، احیای پروژه ایران- شیعه ستیزی و شکست استراتژی ایران در عادی سازی روابط خارجی خود، بخشی از این مشارکت شوم است.


۴- مصر در امر رهبری جهان عرب به حاشیه رانده شده و عربستان زمان آن را به دست گرفته است. ریاض استراتژی بسیج جهان عرب و جهان اسلام علیه ایران، احیاء پروژه ایران شیعه ستیزی و شکست برنامه های ایران در عادی سازی روابط خارجی خود را در اولویت قرار داده است.

۵- در دوران ریاست جمهوری اوباما شکافی در روابط آمریکا با تل آویو و ریاض به وجود آمد که اصل چنین شکافی به نفع ایران بود. تل آویو و ریاض از تمام قدرت و نفوذ خود استفاده کردند تا آمریکا را به بهانه موضوع هسته ای وارد جنگ با ایران کنند که شکست خوردند. تل آویو و ریاض از اوباما ناامید شدند و او را سرزنش و تحقیر کردند. تهران هم به برنامه «تعامل با ایران» او اعتماد نکرد و او را محکوم کرد. در چنین وضعیتی، طبیعی است که اوباما در ماه های آخر ریاست جمهوری تحرک ویژه ای نداشته باشید. اما در این وضعیت تل آویو از سرخوردگی عربستان و کشورهای عرب متحد آمریکا استفاده کرده و آنها را در آغوش گرفت.


امروز تل آویو بسیار قدرتمندتر و بانفوذتر از واشنگتن، ریاض را مدیریت می کند. تز اوباما این است که ایران و عربستان در مدیریت منطقه مشارکت کنند و تز تل آویو هم حذف نقش منطقه ای ایران است. تل آویو برای پیشبرد استراتژی خود سیاست مهار دوگانه «فشل کردن اوباما در خانه» و «فشل کردن ایران در منطقه» را به اجرا گذاشته و این بار میلیاردها دلار سرمایه کشورهای عربی همسایه ایران را برای اجرای این سیاست، به استخدام درآورده است.

تل آویو از تقابل ایران و عربستان از یک طرف و تقابل ایران و آمریکا از طرف دیگر، با دم خود گردو می شکند، به دنبال تقویت این روند است و مطمئن است که در آینده ای نزدیک آمریکا رییس جمهوری با نام «حسین» به خود نخواهددید.

۶- تل آویو توانسته با بهره برداری از تحولات جاری خاورمیانه، از یک طرف قضیه فلسطین را به گورستان سیاست بفرستد و از طرف دیگر زمینه برقراری روابط سیاسی اسراییل با جهان عرب را با کمترین هزینه فراهم کند؛ به گونه ای که با استمرار چنین روندی، زمینه به رسمت شناختن اسراییل فراهم خواهدشد؛ آن هم بدون حل مساله فلسطین.


۷- ریاض و تل آویو با مشارکت فعال نئومحافظه کاران آمریکا، پروژه «فلج کردن» اجرای برجام را در دستور کار دارند. ریاض و تل آویو از دولت اوباما متنفرند و می دانند که او به دنبال اجرای برجام است. فعل و انفعالات عجیبی در پرده پنهان سیاست داخلی آمریکا به راه انداخته اند.

طراحی آنها این است که اجرای برجام را تا انتخابات بعدی رییس جمهور آمریکا به هر شکل و بهانه ای به تاخیر بیندازند، همزمان طرح های تخریبی موازی مثل بلوکه کردن دو میلیارد دلار ایران و تحریم های کنگره به بهانه تروریسم و حقوق بشر را به اجرا در آورند، تهران و واشنگتن را سرگرم «سرزنش متقابل» کنند تا اینکه کار را به جایی برسانند که ایران از اجرای برجام منصرف شود. قصد دارند تا با چنین تحولی زمینه های لازم برای شروع «دوره تقابلی جدید آمریکا و ایران» به دست رییس جمهور بعدی آمریکا را فراهم کنند.


قصد برشمردن تهدیدات بیشتر را ندارم. وظیفه دانستم که با برشمردن هفت مورد، توجه جناح های سیاسی کشور را به مسائل حیاتی منطقه ای و بین المللی ایران جلب کنم. متاسفانه اصحاب سیاسی ایران در یک سال گذشته هم و غم شان را صرف مسائلی همچون انتخابات کردند. از مشاهده اوضاع داخلی هم این گونه استنباط می شود که در یک سال آینده هم این تقابل فرسایشی داخلی برای پیروزی انتخابات ریاست جمهوری بعدی ادامه خواهدیافت. امیدوارم که استراتژیست های تصمیم ساز و تصمیم گیر ایران تدابیر لازم برای دفع تهدیدات بزرگ و تاریخی فعلی علیه امنیت و منافع ملی ایران را اتخاذ کنند.