چرا هواپیماهای روسی به ایران برمی‌گردند؟

پایگاه خبری انتخاب: تردیدهایی در خصوص انگیزه‌های اولیه مسکو در استفاده از پایگاه هوایی همدان وجود دارد.

المانیتور در تحلیلی نوشته است:

اخبار مربوط به پرواز جنگنده های روس برای عملیات هوایی در سوریه از ایران در تاریخ ۱۵ آگوست منتشر شد. منبع خبری المصدر نیوز برای اولین بار حضور بمب افکن های TU-۲۲M۳ و سوخو-۳۴ روس را در ایران گزارش داد.

خیلی زود وزارت دفاع روسیه نیز پرواز جنگنده ها و بمب افکن های روس از ایران برای بمباران مواضع داعش در سوریه را تایید کرد.

علی شمخانی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران این عملیات ها را تایید کرده و گفته بود آنها به دستور شورا چنین اقدامی داشته اند و اینکه همکاری ایران و روسیه در سوریه علیه داعش تا نابودی کامل داعش ادامه خواهد داشت.

چند روز بعد رسانه های ایرانی و روسی به طور تعجب آوری خبر دادند که عملیات روسها از همدان فعلا به پایان رسیده و هواپیماهای روسیه ایران را ترک کرده اند. تردیدهایی در باره عواقب توسعه روابط ایران و روسیه در این رابطه وجود دارد. هنوز معلوم نیست چرا ایران در وهله اول قبول کرد که روس ها از پایگاه هوایی همدان استفاده کردند و چرا روس ها به این سرعت صحنه را ترک کردند.

نیروی هوایی روسیه قبلا از طریق پایگاه نظامی در قفقاز به مواضع داعش در سوریه حمله میکرد. برای دستیابی به اهداف در سوریه از طریق پایگاه موزدوک در قفقاز ۲۰۰۰ کیلومتر فاصله بوجود داشت. استفاده از پایگاه هوایی همدان این فاصله را به ۹۰۰ کیلومتر کاهش داد. روسیه همچنین از طریق پایگاه نظامی حمیمیم در سوریه نیز حملات نظامی اش را برنامه ریزی میکرد اما این پایگاه نیز برای TU-۲۲M۳ که بزرگترین بمب افکن های موجود در جهان است مناسب نبوده است.

ایران همواره از دولت بشار اسد حمایت کرده و همواره حمایت های استراتژیکش را برای آنها در نظر گرفته است. بنابراین می توان تصور کرد که دیدگاه ایران در همکاری هایش با روسیه در سوریه در راستای دستیابی این کشور به اهداف و منافع در سوریه است.

همکاری های استراتژیک با دولتهایی که منافع مشترک با ایران در سوریه دارند به راحتی قابل تغییر نیست. تصمیم در خصوص پذیرش روس ها در خاک ایران از سوی شورای عالی امنیت ملی گرفته شده که شامل نمایندگانی از همه گروه های قدرت در ایران است.

اینکه ۲۰ نماینده مجلس در ایران اعتراضشان را نسبت به این مساله اعلام کردند دلیل موجهی برای خروج ناگهانی روس ها از همدان نبوده است. تئوری های مختلفی در باره احتمالات پیرامون عقب نشینی روس ها از ایران وجود دارد.

تردیدهایی در خصوص انگیزه های اولیه مسکو در استفاده از پایگاه هوایی همدان وجود دارد. این ادعا مطرح است که از زمانی که پرواز هواپیماهای روس بر فراز سوریه توسط ماهواره های جاسوسی غرب رصد شد اپوزیسیون سوریه میتوانستند آمار مکان هایی که قرار بود بمباران شوند را دریافت کنند. بنابراین زمانی که مسکو از پایگاه هوایی ایران استفاده کرد زمینه های غافلگیری برطرف شد.

در مورد دلایل خروج روسیه از ایران این امکان وجود دارد که آنها پایگاه هوایی همدان را برای بمب افکن های TU-۲۲M۳ مناسب ندیده باشند. بعد از انجام چند پرواز به این نتیجه رسیدند که ارزیابی آنها از ظرفیت ها و کمبودهای این پایگاه باید کامل شده و لازم است که برای عملیات ها در آینده بهبود پیدا کند.

این امر هم محتمل است که روسها به سادگی تصمیم گرفته باشند که عملیات هایشان را از طریق پایگاه هوایی حمیمیم انجام دهند و از استقرار TU-۲۲M۳ ها خودداری کنند. و اگر لازم شد پرواز TU-۲۲M۳ ها را از قفقاز هدایت و برنامه ریزی کنند.

این تئوری هم وجود دارد که روسها هرگز هواپیماهایشان را از ایران خارج نکرده باشند و اعلام خروج آنها از ایران تنها یک فریب استراتژیک بوده که آنها را از غافل گیری مصون نگاه دارد. این فرضیه به واسطه اخبار و عکس های ماهواره ای به راحتی رد میشود.

باید دید این تحولات چه تاثیری بر روابط ایران و روسیه دارد. دو زوایه دید وجود دارد:

تاثیر همکاری های آنها بر بحران سوریه و امتیازات استراتژیکی برای کشورهایی که از اسد حمایت میکنند و همچنین همکاری های کلی در سطوح استراتژیک و تاکتیکی.

به دلیل برخی تیرگی ها در تاریخ روابط ایران و روسیه برخی نخبگان ایرانی نسبت به این همکاری ها با روسیه بدبین هستند. این نخبگان امروز رفتار روسیه را غیر قابل پیش بینی ارزیابی میکنند که با فقدان منافع مشترک استراتژیک در سطح بین المللی با ایران همراه شده است و این مساله به وضوح نشان میدهد که تهران و مسکو دوران سختی را در شکل گیری یک اتحاد استراتژیک با هم سپری میکنند

از این گذشته برخی ایرانی ها ایران را وارث امپراتوری های بزرگ میدانند و برخی ایران را رهبر جهان اسلام. در چشم هر دوی این گروه ها روابط تنگاتگ با روسیه تنها زمانی قابل قبول است که همکاری های استراتژیک بر اساس منافع برابر تنظیم شده باشد.

این مساله مشکل زاست چرا که روسیه به دنبال شراکت برابر نیست بلکه به دنبال یک متحد با قدرت کمتر است.

موانع متعددی در شکل گیری اتحاد ایران و روسیه وجود دارد. در میان این موانع ماده ۱۴۶ قانون اساسی ایران استقرار هر گونه پایگاه نظامی خارجی در ایران را ممنوع کرده است. یک اتحاد استراتژیک میتواند مستلزم حضور دائمی روسیه و تجهیزات این کشور در ایران باشد .

این شرایط برای روابط دو جانبه ایران و روسیه در سطح استراتژیک مطرح است نه سطح تاکتیکی. علی رغم همه این موانع منافع مشترک تاکتیکی دو کشور در سوریه میتواند نه تنها موجب استفاده مجدد روس ها از پایگاه هوایی همدان شود بلکه میتواند به استفاده ازسایر تاسیسات نظامی ایران نیز بیانجامد.