کلید روسی در قفل خاورمیانه

روزنامه شرق: بیش از دو سال از توقف مذاکرات صلح بین اسرائیل و فلسطین می‌گذرد و جان کری، وزیر خارجه آمریکا، هم در طول این سال‌ها نتوانسته مسیر سنگلاخ این مذاکرات را اندکی هموار کند.

اما حالا «ولادیمیر پوتین»، رئیس‌جمهوری روسیه فرمان را در دست گرفته و می‌خواهد شانس خود را امتحان کند. وزارت خارجه روسیه روز پنجشنبه اعلام کرد رهبران اسرائیل و فلسطین در تلاشی تازه برای ازسرگیری مذاکرات صلح پس از بیش از دو سال تعلیق، توافق کرده‌اند با یکدیگر در مسکو دیدار کنند. اگر مسکو موفق شود میزبان مذاکرات صلح شود، پوتین درواقع جا پای دولت «باراک اوباما»، رئیس‌جمهوری آمریکا می‌گذارد که در طول چند سال اخیر در پیشبرد این مذاکرات شکست خورده است.

با این حال، شکاف گسترده میان «بنیامین نتانیاهو»، نخست‌وزیر اسرائیل و «محمود عباس»، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین، زمان این جلسه را نامعلوم گذاشته و موجب شک‌وتردیدهایی درباره کارآمدی این دیدار شده است. هرچند برخی از تحلیلگران بر این باورند که روسیه احتمالا میانجی بهتری نسبت به آمریکا‌ست، چراکه واشنگتن به دلیل منافع سیاسی و تجاری‌اش با تل‌آویو، در طول مذاکرات صلح با اسرائیل بیشتر از فلسطین مدارا می‌کرد.

روسیه پس از سال‌ها یکه‌تازی ایالات متحده در روند صلح و دیپلماسی خاورمیانه، حالا بیش‌از‌پیش به دنبال ایفای نقش رهبری در منطقه است و واشنگتن نیز در ظاهر با این امر موافق است. در پی اعلام خبر میزبانی روسیه، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا گفت این کشور تلاش‌های روسیه را از نزدیک دنبال می‌کند و از هرگونه تلاشی برای نزدیک‌کردن دو طرف حمایت خواهد کرد.

خبر روز پنجشنبه نشان داد مسکو بر آن است به میانجیگر صلح در خاورمیانه بدل شود، هرچند این تلاش اوایل هفته گذشته شکست خورده بود و آن‌طور که محمود عباس گفته، دیداری که برای هفته گذشته در مسکو برنامه‌ریزی شده بود، به درخواست طرف اسرائیلی به تعویق افتاده است. اگرچه آوردن دو طرف پای میز مذاکره، دستاورد بزرگی برای مسکو و پوتین خواهد بود، اما اختلافات ریشه‌ای طرف اسرائیلی و فلسطینی نشان می‌دهد احتمال توافقی دیپلماتیک دست‌کم در آینده‌ای نزدیک بعید به نظر می‌رسد. عباس و نتانیاهو همچنان درباره مسائل کلیدی با یکدیگر اختلاف نظر دارند و همین تفاوت‌ها برقراری مذاکراتی معنادار میان دو طرف را از زمان روی کارآمدن نتانیاهو در سال ٢٠٠٩ غیرممکن کرده است.

حدود دو سال پیش، رشته مذاکرات صلح خاورمیانه در چارچوب گروه موسوم به چهارجانبه یا (کوارتت) متشکل از سازمان ملل، اتحادیه اروپا، آمریکا و روسیه بدون نتیجه تعلیق شد. حالا مسکو امیدوار است با هدایت مذاکرات صلح، نقش خود در منازعات خاورمیانه را پررنگ کند. به گفته «ماریا زاخارووا»، سخنگوی وزارت خارجه روسیه، عباس و نتانیاهو دعوت مسکو برای دیدار در پایتخت روسیه را پذیرفته‌اند، اما تاریخ دقیق این دیدار هنوز تعیین نشده است. عباس و نتانیاهو سال گذشته و در کنفرانس تغییرات آب‌وهوایی در پاریس با یکدیگر دست دادند، اما از سال ٢٠١٠ به این‌سو هیچ جلسه کاری با یکدیگر نداشته‌اند.

قبل از بازگشت به مذاکرات، رهبر فلسطین از اسرائیل خواسته شهرک‌سازی در اراضی اشغالی را متوقف و به وعده خود در آخرین دور مذاکرات مبنی بر آزادی زندانیان عمل کند. بااین‌حال، نتانیاهو با رد این شرایط، گفته است دیدار دو طرف باید بدون هیچ قیدوشرطی باشد.

روسیه در حالی از میزبانی رهبران فلسطین و اسرائیل خبر داده که در هفته‌های اخیر چندین طرح بین‌المللی برای ازسرگیری مذاکرات صلح مطرح شده و دراین‌میان فرانسه و مصر مشخصا پیشنهادهایی را در همین زمینه مطرح کرده‌اند. با این حال، تلاش‌های فرانسه برای میزبانی نشستی مشابه در پاریس بی‌نتیجه ماند. پوتین پیش‌تر و در ماه مارس و در نشست اتحادیه عرب گفته بود برای تشکیل دولت مستقل فلسطینی خواهد جنگید، اما به نظر می‌رسد اکنون بیشتر به مذاکره برای رسیدن به صلح علاقه‌مند شده است.

روسیه اولین کشوری بود که در سال ١٩٨٨ کشور مستقل فلسطین را به رسمیت شناخت و محمود عباس نیز در سال‌های اخیر اغلب برای گفت‌وگو درباره ایجاد دولت مستقل فلسطینی به مسکو سفر کرده است. این درحالی است که ولادیمیر پوتین در ماه ژوئن برای چهارمین بار در طول یک سال با بنیامین نتانیاهو دیدار کرد و دو طرف در این دیدار از راه‌حلی جامع و منصفانه برای رسیدن به صلح اسرائیل و فلسطین حمایت کردند. نتانیاهو درحالی در دیدارهای مختلف خود از رسیدن به راه‌حلی صلح‌آمیز استقبال می‌کند که از آن‌سو بدون توجه به کنوانسیون‌های حقوق‌بشری و توافق‌های گذشته، به شهرک‌سازی در سرزمین‌های اشغالی ادامه می‌دهد و به غیر از مواردی معدود، مانع دسترسی کاروان‌های بشردوستانه به غزه شده است.