نمایش قدرت با رنگ و لعاب چینی

روزبه آرش در وقایع اتفاقیه مقاله ای از فارن پالیسی را ترجمه کرده که در ادامه می خوانید: روز چهارم و پنجم سپتامبر، سران ۲۰ کشور ثروتمند جهان در جنوب چین و شهر هانگژو برای اجلاس سالانه «گروه ۲۰» جمع شدند. این نخستین‌بار بود که چین میزبانی یک رویداد سیاسی‌ـ‌ اقتصادی بین‌المللی را با این درجه از شکوه و جلال برعهده داشت؛ یک میزبانی پرزرق‌وبرق همانند جشن‌های المپیک ۲۰۰۸ پکن.

کارگردانی بصری اجرای این مراسم به عهده ژانگ ییمو بود، کارگردانی که پیش‌تر توانایی‌اش را در جشن افتتاحیه المپیک، با نمایشی کامل و زیبا در آب با حضور صدها رقصنده و هولوگرافی‌های پیچیده نشان داده بود. دولت همچنین اقدامات مشابه و گاهی اوقات شدیدی انجام داد تا اطمینان حاصل شود آخرین پرده این نمایش، بدون دردسر به اتمام برسد. برای چین، کشوری که روی دستگاه امنیت داخلی خود بیشتر از بودجه دفاعی خرج می‌کند، تمرکز اصلی، کنترل دولت عظیم و گسترده‌اش است و از همه مهم‌تر مردمش و نظرات آنها.

به گزارش نشریه آمریکایی فارن پالیسی، چهارم سپتامبر، شدیدترین سانسور اجتماعی رسانه‌های چین حداقل در ۱۲ ماه گذشته اعمال شد. بر‌اساس گفته‌های ویبواسکوپ، یک دستگاه سانسور و ردیابی به‌وسیله دانشگاه هنگ‌کنگ به راه افتاد که هرگونه دسترسی آنلاین به سرورها را در زمینه کوچک‌ترین پیام یا نظری درباره پنجاهمین سالگرد انقلاب فرهنگی در ماه می، سالگرد قتل‌عام تیان‌آن‌من در ۴ ژوئن و حکم دادگاه بین‌المللی در دریای چین جنوبی در ۱۲ جولای را مختل می‌کرد.

هرگونه نظر یا صحبتی در سایت اجتماعی ویبیو (شبکه‌ای اجتماعی که به فیسبوک چینی معروف است) سریعا پاک می‌شد و فقط تعداد انگشت‌شماری پاسخ و نظر مثبت باقی می‌ماند. (به عنوان مثال ۴ سپتامبر، پست شبکه دولتی تلویزیون مرکزی چین، بیش از ۲۰هزار بار به اشتراک گذاشته شد اما فقط ۶ نظر زیر آن وجود داشت که یکی از آنها این بود: «ببینید چگونه هانگژوی چین، جهان را شگفت‌زده کرده است!») برای بسیاری از پست‌های دیگر بخش نظردهی به‌کلی غیرفعال شده بود. چنین سانسوری پیش از این فقط درباره حساس‌ترین اخبار اعمال می‌شد.

سانسورها فقط به ویبیو محدود نمی‌شد. چین به‌سختی خروجی اخبار را کنترل می‌کرد، پوشش اخبار این رویداد به‌شدت در اختیار دولت بود، دستورالعمل‌ها و آموزش نحوه خبررسانی و پوشش خبری این رویداد به صورت مستقیم به‌وسیله مقامات دولتی ارسال می‌شد و آنچه نمی‌شود نادیده گرفت، اخبار حذف‌شده بسیاری از وبسایت‌های خبری است. برای روزها، دقیقه‌به‌دقیقه نقش پررنگ رئیس‌جمهوری، شی‌جین پینگ، در هدایت «گروه ۲۰» پوشش داده می‌شد؛ «شی پینگ در ملاقات با خبرنگاران»، «شی پینگ و سخنرانی افتتاحیه» سرخط و سرتیتر بودن شی پینگ حتی تا میکروسایت‌ها و وبلاگ‌های کوچک چینی هم دنبال می‌شد. مرورگر خود را که در چین باز می‌کردید، این مقاله را می‌دیدید: «آب‌های گوانژو، جهان را دربرگرفت.»

ششم سپتامبر، روزنامه «روزهای مردم»، سخنگوی رسمی حزب کمونیست، برای خالی‌نبودن عریضه، انتقادی آبکی را در عنوانی خوشبینانه گنجاند: «آیا میزبانی گروه ۲۰ می‌ارزید؟ ۱۰ سودی که چین از این میزبانی برد! » شواهد اندکی وجود دارد که نشان دهد ۸,۹ میلیون جمعیت هانگژو دوست داشتند چه بگویند. حذف‌شدن نظرها در ویبیو، مردم را به سایتی موازی به نام فری ویبیو کشاند. یک کاربر نوشت: «جلسه‌ای فقط برای چند نفر، تجارت و کار را برای مردم هانگژو غیرممکن کرد. بازرسی‌ها و محدودیت‌های فراوانی برای حرکت مردم وجود داشت. هزینه‌های لجستیک سرسام‌آور بود.» یک نفر دیگر جواب می‌دهد: «آب‌های دریاچه غربی از اشک مردم است.»

گوا ایپینگ، یک کارمند دولت از استان زچیانگ، که هانگژو پایتخت آن است، مقاله‌ای می‌نویسد با عنوان «هانگژو، شرم بر تو» و در این مقاله از خرج منابع عظیم از سوی دولت برای برگزاری این مراسم انتقاد و به اختلال شدید در رفت‌وآمد و مشکلاتی که شهروندان هانگژو در زندگی روزانه با آن مواجه هستند، اشاره می‌کند. این مقاله آنلاین به‌سرعت از روی اینترنت برداشته شد. بر‌اساس گزارش مدافعان حقوق بشر چین، یک سازمان غیردولتی، گوا ایپینگ از کارش اخراج و به مدت ۱۰ روز بازداشت شد. پاکسازی میادین عمومی، تکرار آن چیزی بود که در خیابان‌های هانگژو اتفاق افتاد.

اقدامات رسمی سختی صورت گرفت، مانند یک روز تعطیل عمومی اجباری و مجبورکردن دو میلیون نفر از ساکنان به ترک شهر به‌ویژه کسانی که در آپارتمان‌های نزدیک به محل برگزاری اجلاس «گروه ۲۰» زندگی می‌کردند. هر روز فقط نیمی از خودروهای شخصی حق تردد در شهر را داشتند. کارگران مهاجر، شهر را پس از اینکه کارخانه‌ها به مدت یک هفته بسته شدند، ترک کردند.

تعطیلی کارخانه‌ها چند روز قبل از شروع اجلاس به‌منظور کاهش آلودگی هوا و اطمینان مقامات از آسمان آبی شهر آغاز شد. در یکی از رستوران‌های شهر، مقامات، آشپزها را به خاطر اینکه از قوم اویغور بودند (اقلیت قومی مسلمان چینی که پکن آنها را مسئول خشونت در منطقه شمال غربی چین می‌داند) اخراج کردند.

بزرگراه‌های معمولا شلوغ شهر، کاملا خالی بود و آنچه برای ناظران ساخته شده بود، می‌توانست لقب شهر ارواح را به خود بگیرد. تهیه گزارش برای رسانه‌ها و خبرنگاران خارجی که به اجلاس «گروه ۲۰» آمده بودند، خارج از محیط اجلاس بسیار سخت بود. شاید از ترس اینکه مصاحبه‌های خیابانی با مردم شهر، دشواری‌ها و محدودیت‌های مردم و ساکنان را برملا کند. جان سودوارت، خبرنگار بی‌بی‌سی، گزارش می‌دهد: مقامات چینی به او هشدار دادند که از شهروندان دور بماند و با آنها صحبت نکند. ترکیبی از محدودیت‌های آنلاین و آفلاین شهر را به صورت غیررسمی خاموش کرده بود. اهمیت اجلاس هانگژو برای مقامات پکن آن قدر زیاد بود که غلوکردن درباره‌اش سخت است.

این مهم‌ترین اتفاق در تاریخ چین بود که بسیاری از رهبران جهان را یک جا جمع می‌کرد. در سال‌های گذشته درخواست مکرر چین برای میزبانی «گروه ۲۰» رد شده بود، همچون درخواست مکرر دیگرش برای میزبانی اتفاقات چندجانبه‌ای مانند نشست صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی.

حالا چین به‌عنوان دومین اقتصاد بزرگ جهان با مؤسسات بین‌المللی خودش که قدرت و توانایی دستوردادن دارند، اهرم فشار خود را روی جنوب شرق آسیا، آفریقا و کشورهای خاورمیانه بیشتر خواهد کرد. هدف چین از برگزاری اجلاس «گروه ۲۰» در خاک خودش، به‌نمایش‌گذاشتن این قدرت بود؛ قدرتی که با هزینه‌های کلان برگزاری آن و استخدام صدها نفر از سراسر چین برای خدمت‌رسانی متنوع به مهمانان، یکی از پرخرج‌ترین نشست‌های تاریخ «گروه ۲۰» شد؛ پرخرج‌تر از میزبانی فرانسه و انگلیس که در سال‌های قبل برگزار شدند.