ثبت‌ هامون در یونسکو

روزنامه آرمان: پس از اظهار نظری مبنی بر اینکه‌هامون خشک شده است، روز گذشته مدیر ملی طرح حفاظت از تالاب های ایران گفت: منتظر تصویب طرح «مدیریت جامع تالاب‌هامون» توسط شورای برنامه‌ریزی استانداری سیستان و بلوچستان هستیم. خشک شدن رودخانه‌ها، دریاچه‌ها و تالاب‌ها در ایران به مرز هشدار رسیده است و هر چند در دو سه سال اخیر برنامه‌هایی برای بهبود وضعیت این سرمایه‌های ارزشمند اجرا شده، اما همچنان شاهد آثار مخرب سوء مدیریت‌های گذشته در این زمینه هستیم.

مشکل خشکسالی که در ایران با سوء مدیریت تبدیل به بحران شده و عنوان می‌شود در آینده‌ای نزدیک به فاجعه ختم می‌شود قربانیان زیادی گرفته است. خشک شدن دریاچه ارومیه، زاینده رود و تعداد قابل توجهی تالاب مهم در کشور اثرات مخرب سوء مدیریت‌هایی است که در زمینه استفاده از آب اتفاق افتاده است. مشکل آن‌قدر حاد شده است که مسئولان در دولت جدید دست به دامان سازمان‌های بین‌المللی برای کمک به ایران برای احیای دوباره تالاب‌ها، دریاچه‌ها و رود‌های از بین رفته شده اند.

دریاچه و تالاب بین‌المللی‌هامون سومین دریاچه بزرگ ایران پس از دریاچه خزر و دریاچه ارومیه، هفتمین تالاب بین‌المللی جهان و یکی از ذخیره‌گاه‌های زیست‌کره در ایران است. دریاچه و تالاب‌هامون در استان سیستان و بلوچستان واقع شده‌اند. این دریاچه از سه دریاچه کوچک به نام‌های‌هامون پوزک،‌هامون صابری و‌هامون هیرمند تشکیل شده‌است که در زمان فراوانی آب به هم می‌پیوندند و دریاچه‌هامون را تشکیل می‌دهند. رودخانه هیرمند شریان اصلی ورود به‌هامون و رودخانه‌های خاش‌رود، فراه،‌هاروت‌رود، شوررود، حسین‌آباد و نهبندان به‌هامون می‌ریزند. وسعت دریاچه‌هامون در زمان پرآبی ۵۶۶۰ کیلومتر مربع است که از این مقدار ۳۸۲۰ کیلومتر مربع متعلق به ایران و بقیه متعلق به افغانستان است. با این اوصاف، دریاچه‌هامون وابسته به رودخانه هیرمند است واین وابستگی باعث شده تا هرگونه نوسانات در میزان آب آن، مشکلاتی را برای کل سیستم به وجود آورد. در روز‌های اخیر اخبار نگران‌کننده‌ای از وضعیت تالاب‌هامون روی خروجی خبرگزاری‌ها قرار گرفته است.

پژوهشکده تالاب بین‌المللی‌هامون اخیرا با انتشار نتایج بررسی خود از آخرین وضعیت تالاب‌هامون اعلام کرد که این تالاب به‌طور کامل خشک شده است. با وجود این، مسئولان عنوان می‌کنند این تالاب هنوز زنده است، چنانکه روز دوشنبه مدیرکل حفاظت محیط‌زیست سیستان و بلوچستان درباره وضعیت این تالاب در سال های اخیر گفت: در سال جاری سیلاب ورودی به منطقه سیستان استثنائی و در ۱۷ سال گذشته بی سابقه بود، ورودی آب به تالاب ‌هامون نیز باعث شد قسمت های زیادی از تالاب آبگیری شود.

سعید محمودی افزود: در همین راستا اقدامات اصلاحی سازمان حفاظت محیط‌زیست از قبیل لایروبی محورها و کانال های اصلی و انتقال آب به نقاط حساس و بحرانی و برداشتن دایک و دیواره مرزی و پخش آب و تلاش در جهت اینکه بیشترین آب در کمترین زمان به حساس ترین نقاط منتقل شود، همچنین اخذ حقابه تالاب از چاه نیمه ها با همکاری وزارت نیرو برای اولین بار به طور کامل، باعث شد که در سال جاری علاوه بر احیای بخش های زیادی از تالاب ‌هامون از جمله احیای وسعت زیادی از مراتع تالاب، تولید پوشش گیاهی و نیزار و چرخش اکولوژیکی تالاب نیز از سر گرفته شد.

امید به سیلاب‌ها

روز گذشته نیز مدیر ملی طرح حفاظت از تالاب های ایران گفت: منتظر تصویب طرح «مدیریت جامع تالاب‌هامون» توسط شورای برنامه‌ریزی استانداری سیستان و بلوچستان هستیم. به گزارش ایسنا، محسن سلیمانی روزبهانی افزود: تالاب‌هامون واقع در استان سیستان و بلوچستان در رده تالاب‌هایی قرار می‌گیرد که آب خود را به وسیله سیلاب های فصلی تامین می‌کند. مدیر ملی طرح حفاظت از تالاب‌های ایران در سازمان حفاظت محیط‌زیست اظهار کرد: امسال نیز با توجه به بارندگی بسیار خوب فصول زمستان و بهار، شاهد آبگیری قابل توجه این تالاب بودیم.او با اشاره به اینکه این تالاب هم اکنون ۳۰ درصد آبگیری شده است، گفت: با توجه به وسعت بسیار زیاد این تالاب، این میزان آبگیری نسبت به سالهای گذشته از رشد خوبی برخوردار بوده است.

سلیمانی عنوان کرد: آبگیری ۳۰ درصدی تالاب‌هامون در سال جاری ناشی از بارندگی های فصلی به منظور احیای این تالاب کافی نیست و احیای این تالاب راهی طولانی پیش رو دارد. به گفته او، با گرم شدن هوا بخش قابل توجهی از این میزان آب جمع شده در تالاب، تبخیر و آبگیری تالاب ناچیز شده است. سلیمانی روزبهانی به تهیه طرح مدیریت چهار تالاب کشور اشاره کرد و گفت: طرح مدیریت تالاب های‌هامون نیز تهیه شده است و جهت تصویب نهایی در شورای برنامه‌ریزی استان سیستان و بلوچستان به استانداری تقدیم می‌شود.

به گفته مدیر ملی طرح حفاظت از تالاب های ایران با تصویب نهایی طرح مدیریت جامع، اجرایی شدن آن به تمام دستگاه های اجرایی استان سیستان و بلوچستان در راستای حفاظت از تالاب‌هامون ابلاغ خواهد شد که از آن زمان، این طرح لازم الاجرا خواهد بود. او تاکید کرد: باید شرایط به گونه ای در استان سیستان و بلوچستان فراهم شود که تمام ذی‌نفعان برای احیا و حفاظت تالاب های‌هامون اقدام کنند. سلیمانی روزبهانی یادآور شد: بدون شک در آینده نزدیک شاهد تحولات اساسی در مدیریت و احیای تالاب های‌هامون توسط دستگاه های مختلف اجرایی استان سیستان و بلوچستان خواهیم بود.او با تاکید بر اینکه طرح حفاظت و مدیریت جامع تالاب‌هامون با حضور ذی‌نفعان این تالاب تهیه و تقدیم استاندار شده است، بیان کرد: نقش و حضور ذی‌نفعان در اجرایی شدن این طرح حفاظت، بسیار حائز اهمیت است.

مدیر ملی طرح حفاظت از تالاب های ایران در ادامه اظهار داشت: هم‌اکنون منتظر تصویب طرح مدیریت جامع تالاب‌هامون توسط شورای برنامه‌ریزی استانداری سیستان و بلوچستان هستیم.او در ادامه سخنان خود به ثبت تالاب‌هامون به عنوان ذخیره‌گاه زیست کره در فهرست یونسکو اشاره کرد و گفت: این امر مهم با جلب حمایت های بین‌المللی تاثیر بسزایی در احیا و حفاظت از تالاب های‌هامون در آینده ای نه چندان دور خواهد داشت. مدیر ملی طرح حفاظت از تالاب های ایران در سازمان حفاظت محیط‌زیست اضافه کرد: مدیریت منابع آب، مدیریت منابع کشاورزی، چگونگی معیشت مردم و تنوع زیستی منطقه در قالب برنامه مدیریت جامع تالاب های‌هامون لحاظ خواهد شد.

او با اشاره به اینکه با حمایت بخش جهاد کشاورزی روند بهبودی تالاب های کشور در دست انجام است، گفت: مدیریت کشاورزی تاثیر بسزایی در احیای تالاب های کشور خواهد داشت. سلیمانی روزبهانی، آبگیری خوب تالاب‌هامون در سال جاری را به هیچ وجه در راستای احیای این تالاب کافی ندانست و اذعان داشت: تا رسیدن به شرایط مطلوب در تالاب‌هامون راه طولانی در پیش داریم. او همچنین از تلاش های مقامات کشور در سازمان حفاظت محیط‌زیست و وزارت امورخارجه در راستای همکاریهای مشترک با کشور افغانستان در راستای احیا و حفاظت از تالاب های‌هامون خبر داد و اظهار امیدواری کرد که این تلاش ها و رایزنی‌های بین‌المللی در جهت احیای‌هامون موثر واقع شود.

فعالان محیط‌زیست عنوان می‌کنند خشک شدن تالاب‌ها تبعات مخربی دارد که از جمله آن می‌توان به از بین رفتن گونه‌های خاص تالابی اشاره کرد. از طرف دیگر، تالاب‌های ایران مقصد پرندگان مهاجری است که در زمستان از شمال به سمت ایران می آیند. این پرندگان علاوه بر خاصیت زیست‌محیطی جاذبه گردشگری دارند، به گونه‌ای که در سال‌های اخیر از این ظرفیت برای جذب گردشگر استفاده شده است. احتمال می‌رود در صورت خشک شدن تالاب‌های ایران پرندگان مهاجر مقاصد خود را تغییر دهند. این موضوع از طرفی به زیان محیط‌زیست و گردشگری ایران است و از طرف دیگر، حیات پرندگان مهاجری را که در مواردی از گونه‌های نادر حیوانی به شمار می روند به خطر می‌اندازد.