لزوم نگاه تضامنی ۱+۵ به برجام

صباح زنگنه؛ تحلیلگر مسائل بین الملل در روزنامه آرمان نشوت: نشست وزراي ايران و گروه ۱+۵ حول محور نحوه اجراي برجام در بخش مربوط به برداشته شدن تحريم‌هاي مالي و بانكي در حاشيه مجمع عمومي سازمان ملل متحد در نيويورك برگزار خواهد شد.

اين نشست مي‌تواند فرصتي براي بررسي همه آنچه در رابطه با اجراي برجام گذشت، باشد و ابعاد انجام هر يك از تعهدات ازسوي هر يك از طرف‌هاي توافق مورد كنكاش قرار بگيرد. آنچه روشن است، زمان براي بخشي از انجام تعهدات سپري شده و آن توافق از مراحل قانوني خود در كشورهاي ۱+۵ و جمهوري اسلامي ايران هم گذشته است.

بنابراين بيش از اين زماني براي تعلل و تاخير در مواردي مانند رفع تحريم‌هاي مالي- بانكي وجود ندارد و بايد همه جزئيات به منصه ظهور و اجرا گذاشته شود. اما اينكه آيا همه كشورهاي ۱+۵ مانند يكديگر و در يك سطح به اجراي اين تعهدات پرداختند، جاي پرسش دارد! به هر حال روشن است كه در اين ميان آمريكا نسبت به كشورهاي ديگر همواره اجراي تعهداتش با تاخير روبه‌رو بوده است، در مواردي نيز به آن عمل نكرده و يا برخلاف روح و مضمون برجام رفتار كرده است.

از اين رو قطعا همه كشورهاي ۱+۵ بايد به عنوان يك مجموعه تضامني عمل كنند و تضمين ساير كشورها را نيز با خود داشته باشند، در غير اين صورت نيازي نبود كه ايران با همه كشورهاي ۱+۵ توافق كند. بنابراين يكي از مفاهيم اصلي كه به لحاظ حقوقي هم جايگاه دارد اين است كه كشورهاي شش گانه ميان خود يك رابطه تضامني با يكديگر داشته باشند، زيرا آنها پذيرفتند كه همه بندهاي برجام را مورد اجرا قرار دهند. بنابراين در اين نشست ساير كشورها در برابر كشوري كه كمتر به تعهدات خود عمل كرده و يا بدعهدي و كارشكني كرده است، قرار دارند و بايد بر آن كشور فشارهاي ديپلماتيك لازم را بياورند.

اين موارد خود نيز شرايطي براي سنجش وضعيت برجام در اختيار جمهوري اسلامي قرار خواهد داد كه تا چه حد اين كشورها به تنهايي و يا با همراهي يكديگر مي‌توانند با پايبندي به برجام و اجراي كامل تعهدات آن در سطح بين الملل ظاهر شوند. قطعا در پي بررسي وضعيت برجام ايران و ساير كشورهاي جهان مي‌توانند جايگاه، رفتار و روش خود را نسبت به يكديگر تعيين كنند.

در صورتي كه در آن فرصت ۱۵ روزي كه براي فيصله دادن به مشكلات برجام به وزرا داده شده است، تغييري در روند موجود حاصل نشود، دستگاه ديپلماسي ايران مي‌تواند سناريوهاي متعددي داشته باشد، وزرات خارجه به طبع بايد از گزينه‌هايي استفاده كند كه به پيشبرد منافع ملي ايران و حذف چالش‌ها بيانجامد. عبور از مرحله برجام به مرحله پسابرجام مقتضي شرايط ديگري حتي در رابطه با تحولات منطقه و جهان است.

اما بازگشت به شرايط قبل از برجام به هيچ روي امكانپذير نخواهد بود و اساسا به صلاح ايران، آمريكا و ساير كشورها نيست. فضاي موجود نشان مي‌دهد كه همه كشورهاي ۱+۵ و به‌ويژه ايران و آمريكا از فضاي قبل از برجام عبور كرده‌اند و در فضاي تازه‌اي قرار گرفته‌اند. بنابراين همه كشورها بايد آگاهانه و متعهدانه قدم در راهي بگذارند كه به اجراي كامل برجام به‌ويژه رفع موانع بانكي- مالي بيانجامد. در نهايت ايران نيز بايد با اعتماد به نفس، اطمينان به آينده و انسجام ملي و داخلي گام‌هاي خود را بردارد.