نه به دخانیات، نه به زشتی‌ ها

بابک زمانی . متخصص مغز و اعصاب در روزنامه شرق نوشت: براساس اعلام وزارت بهداشت، مقرر شده از ابتدای مهرماه جاری، قانون ممنوعیت استعمال دخانیات در مکان‌های عمومی بالاخره اجرائی شود؛ البته مشخص است که در چنین موضوعاتی، دولت و وزارت بهداشت حداکثر می‌توانند اعلام‌کننده باشند، نه به‌انجام‌رساننده نهایی آن.

سال‌هاست مصرف دخانیات در تمام دنیا ممنوع و نه‌تنها ممنوع که «بد» یعنی غیراخلاقی، زشت در برابر زیبا و گناه در برابر ثواب اعلام شده است و می‌رود تا در کشورهای زیادی به‌تدریج جرمی سنگین هم محسوب شود. اگر اولی و آخری در ید اختیار دولت‌هاست، بقیه در توان ساير بخش‌های جامعه به‌ویژه هنرمندان و دیگر گروه‌های مرجع است؛ گروه‌هایی که بیش از نصایح، رفتارهایشان در این مهم مؤثر می‌افتد. واقعیت آن است که قانون ممنوعیت دخانیات در فضاهای بسته در دهه گذشته در تمام دنیا تنها به‌عنوان یک دستور و تنها با داغ‌ودرفش و بگیروببندهای انتظامی موفق نشده است؛ بلکه پیش و بیش از یک دستور دولتی، یک کمپین اجتماعی با شرکت هنرمندان و روشنفکران و دیگر گروه‌های مرجع بوده است؛ کمپینی که در جریان آن کارگردانان از خیر ژست خیره‌کننده فلان هنرپیشه معروف در فلان حالت دراماتیک با سیگار می‌گذرند یا آن هنرپیشه معروف از ایفای آن نقش سر باز می‌زند. روزنامه‌ها و رسانه‌ها از انتشار عکس‌های دراماتیک افراد مشهور با سیگار و قلیان سر باز می‌زنند.

گروه‌هایی که صاحب تریبون‌های گوناگون و مورد توجه مردم هستند، از هر منبر و عرصه‌ای که دارند بر ضد دخانیات تبلیغ می‌کنند. اگر آدم معروفی همچنان درگیر وابستگی ذهنی به سیگار و قلیان است، در یک جمع عمومی دست به پاکت سیگار می‌برد، بلافاصله صمیمانه عذر خواسته و خود به میل خود به‌عنوان جریمه مبلغی درخور‌توجه به کمپین ضد سکته یا سرطان که عوارض بلافصل این اعتیاد هستند، می‌پردازد. به‌علاوه در جریان این کمپین روشنفکران، مردم و کسانی که می‌خواهند وفاداران به این میثاق باشند و می‌خواهند کار را هم بر دولت و هم شاغلان رستوران‌های قلیانی آسان کنند، می‌توانند با مراجعه به رستوران‌های قلیانی به شکلی نمادین بعد از اطلاع از سرو قلیان از حضور در آن رستوران پشیمان شده، بیرون بیایند. گسترش این برخورد بی‌تردید در صورت جدی‌گرفته‌شدن از طرف گروه‌های مرجع باعث کاهش تقاضا و در نتیجه باعث ممنوعیت مصرف دخانیات در مناطق دربسته و درنهایت پیوستن ایران به کاروان بین‌المللی مبارزه با دخانیات خواهد شد.

راه ما در سال‌های پیش به‌ویژه درباره قلیان در مسیری اشتباه بوده است. واقعیت آن است که دخانیات وابستگی جسمی ندارد و تنها نوعی رغبت و تمایل ذهنی و روحی است که عوامل ذهنی برشمرده از ژستی سینمایی تا ناچیزشمردن نمایش دخانیات در برابر مفاهیم عمیق و عارفانه که آن شاعر بزرگ در فلان عکس با سیگار به آنها می‌اندیشیده، همه‌و‌همه به گسترش هرچه بیشتر آن‌که آستانه ورود به بسیاری اعتیادهاي کشیدنی دیگر هم هست، می‌انجامد. همین!