سحرخیز باشید تا در ترافیک نباشید!

‌محسن طباطبایی‌مزدآبادی دبیر انجمن علمی اقتصاد شهری ایران در فرهیختگان نوشت: مدیریت زمان امروز در زندگی شهری به یک امر حساس و ویژه تبدیل شده است. وقتی چندین میلیون انسان در کنار هم زندگی می‌کنند بالطبع با وجود بسط و گسترش زیرساخت‌ها نیز، اگر قرار باشد همه در یک زمان مشخص از یک امکانات به‌خصوص استفاده کنند محدودیت، اختلال، نارضایتی و... پیش می‌آید. دانش اقتصاد شهری امروز برای حل مشکلات در زندگی کلانشهرها موضوع مدیریت زمان را مطرح کرده است. برای مثال در حوزه حمل‌ونقل درون‌شهری با اختصاص ساعت جداگانه به هر صنف تلاش شده همزمانی عبور و مرور‌ها کاهش پیدا کند و در نتیجه از ترافیک کاسته شود.

ترافیک چند روز اخیر صبحگاهی در کلانشهر تهران با آغاز ماه مهر، نشان داد که ما بجد نیازمند بازنگری در نحوه مدیریت حمل‌ونقل شهری هستیم. کلانشهر هشت میلیونی تهران با بیش از چهار میلیون خودرو و دو میلیون دستگاه موتورسیکلت، بیش از چهار برابر ظرفیت واقعی خود پذیرای خودروها شده و سالانه نیز بیش از ۴۰۰ هزار دستگاه بر این میزان افزوده می‌شود. این مقدار خودرو سالانه بیش از پنج میلیارد لیتر بنزین مصرف می‌کنند. در واقع کلانشهر تهران تقریبا یک پنجم کل بنزین مصرفی کشور را به خود اختصاص می‌دهد.

اما بخش عمده‌ای از موضوع مدیریت حمل‌ونقل شهری در تهران و دیگر کلانشهرهای کشور منوط به بازنگری در سبک زندگی شهری ایرانی‌هاست. کلانشهرنشینی به خودی خود عامل ایجاد برخی ناهنجاری‌ها در نوع سبک زندگی است. اما به نظر می‌رسد با تکیه بر فرهنگ اصیل اسلامی - ایرانی، که متاسفانه روزبه‌روز در حال کم‌رنگ‌تر شدن است، می‌توان تا حدود زیادی موجب برطرف شدن این ناهنجاری‌ها شد.

سحرخیزی یک عادت پسندیده دینی و اخلاقی است که از دیرباز در فرهنگ ایرانی نیز مورد تاکید قرار گرفته است. احادیث و روایات متعددی در دین مبین اسلام وجود دارد که تاکید می‌کند داشتن یک روز خوب، پرنشاط و پر از رزق و روزی منوط به بیداری در صبح زود است. اما واقعیت آن است که زندگی شهرنشینی عملا تهرانی‌ها و دیگر شهروندان کلانشهرها را به سمت غفلت از این موضوع سوق داده است. متاسفانه اغلب خریدها، تفریح‌ها و حتی انجام برخی امور روزمره نیز به شب‌ها موکول شده که خود این مساله تاثیرات عمیقی بر تشدید ناهنجاری‌ها و به‌ویژه افزایش ترافیک در شهرها دارد. در حالی که با سحرخیزی و استفاده موثرتر از فرصت‌های زمانی این امکان وجود دارد که بخش عمده‌ای از حجم سفرهای درون‌شهری پیش از شروع آغاز ساعت کاری انجام شود.

البته آثار و تبعات این سحرخیزی صرفا در موضوع حل و نقل شهری خلاصه نمی‌شود؛ بلکه از منظر روانشناسی، سلامت و... این مقوله دارای اثر مفید است. اما از سوی دیگر باید به این مهم نیز دقت نظر داشته باشیم که این سحرخیزی شهری تنها با اقدامات فرهنگی به دست نخواهد آمد؛ بلکه بخش عمده‌ای از آن نیز منوط به تغییراتی است که از سوی مدیریت کشور باید صورت گیرد. برای مثال تغییر در ساعات کاری برخی از بخش‌های دولتی، افزایش زمان برای اوقات فراغت مردم، بهبود سطح دستمزدها، مدیریت برنامه‌های رسانه ملی و... همه از جمله اقداماتی است که باید در یک بسته جامع مورد توجه قرار گیرد تا بتوان سحرخیزی شهری در پایتخت را نهادینه کرد. تجربه نشان داده است بسیاری از شهرهای پیشرو با تکیه بر سرمایه اجتماعی و مشارکت مردمی توانسته‌اند بر مشکلات جدی خود فائق آیند. بالطبع در کشور ما نیز که دارای یک بافت فرهنگی قوی و غنی است می‌توان با همین رویکرد فرهنگی اقدامات موثری در مدیریت شهری انجام داد که ثمرات اقتصادی گسترده‌ای داشته باشد.