محصولی جدید از آسیب‌های تهران!

روزنامه وقایع اتفاقیه نوشت: بوی تند زباله‌ها که از خانه متروکه بیرون می‌زند، زن دستمال سیاه دور گردنش را بیشتر به دهانش نزدیک می‌کند که بوی تعفن حالش را به‌هم نزند.

کيسه زباله را بعد از اندکي چانه‌زدن تحويل سرکارگر مي‌دهد و منتظر دستمزدش مي‌ماند. صداي بلند پيرمرد ضايعاتي در کوچه مي‌پيچد: «جنس ميخواي يا پول؟».

معتاد نيستم خرجيمو درميارم پولشو بده برم... اينجا دروازه‌غار است؛ قلب تپنده آسيب‌هاي اجتماعي شهر تهران. شب‌ها گذر هيچ رهگذر بالانشيني به اين حوالي نمي‌افتد. خاموشي، ويژگي هولناک بسياري از خيابان‌هاي اين منطقه است. انگار قرار نيست روشنايي، چهره عريان واقعيت را نشانتان دهد.

اگر صداي هلهله و شادي کولي‌ها نباشد که آخرشب‌ها دور هم جمع مي‌شوند، مي‌زنند و مي‌رقصند، حتي صدايي هم از اين حوالي شنيده نمي‌شود. از حلقه‌هاي ۲۰ تا ۳۰ نفره در حال استعمال مواد در حاشيه پياده‌روها که عبور کنيد، در کوچه‌پس‌کوچه‌ها به مردماني برميخوريد که نانشان را در سطل‌هاي زباله جست‌وجو مي‌کنند. گاهي خوب که نگاه کنيد، زني سرش را از ميان سطل زباله بيرون مي‌کشد و نگاهش را از شما مي‌دزدد. مردم محلي مي‌گويند در اين سال‌ها تعداد زنان زباله‌گرد بيشتر از قبل شده است. بيکاري، فقر و اعتياد، عمده‌ترين دلايل زيادشدن تعداد زنان زباله‌گرد در مناطق جنوبي شهر تهران است. اگر حقوق شهروندي براي طبقه متوسط و بالاتر با شعارهايي چون عدالت جنسيتي، حق دسترسی به کار و مزد برابر، حق برخورداري از آزادي‌هاي فردي و هرچيزي شبيه به آن تعريف مي‌شود، اينجا فقر بدون هيچ‌گونه تفکيک جنسيتي بين همه قسمت مي‌شود

زينب مي‌گويد کار زباله‌جمع‌کني براي زن‌ها و بچه‌ها خطرناک است. خِفت‌گيري و تجاوز، مهم‌ترين مشکل زنان کارگري است که زباله‌جمع‌کن هستند. آنها يک معضل اساسي ديگر هم دارند؛ خريد زباله‌ها به کمترين قيمت: «چون شهرداري از زن‌ها مستقيما زباله نمي‌خره، ما مجبوريم بفروشيم به ضايعاتيا، اونام آن‌قدر ازش ميزنن که هيچي تهش نميمونه، واسه يه کيلو آلومينيوم، هزار تا دو هزار تومن ميدن. همينم اگه مردا بهمون نگفته بودن کمتر باهامون حساب مي‌کردن.»

او اضافه مي‌کند که ضايعاتي‌ها که به گفته او در نهايت همان واسطه‌هاي شهرداري هستند، آنها را تشويق مي‌کنند که اگر مي‌خواهند درآمد بهتري از اين کار داشته باشند، به مکان‌هاي بالاي شهر بروند و جنس بهتري جمع کنند. زينب به بعضي از مکان‌هايي که خودش براي جمع‌کردن زباله به آنها مراجعه مي‌کند، اشاره مي‌کند و مي‌گويد: «از لويزان به بالا جاهاي خوبين و آخراي تهرانپارس که دپوي زباله است؛ اينا جاهاييه که همه‌جور زباله‌اي پيدا ميشه.»

پارک شهر، شوش، دروازه‌غار، مولوي، سه‌راه آذري، فرحزاد، پارک لويزان، اينها فقط برخي از مناطق شهر تهران هستند که در آنها علاوه‌بر کودکان و مردان، شايد گاهي با زنان زباله‌گرد هم مواجه شويد. زرد زخم، تاول‌هاي پوستي و ساير حساسيت‌هايي که از راه تماس مستقيم دست با اشيای آلوده به انسان منتقل مي‌شود در کمين تمام زباله‌گردهاست.

اگرچه همچنان مردان و کودکان با اختلاف زيادي اصلي‌ترين کارگران زباله‌جمع‌کن مراکز رسمي و غيررسمي هستند، بااين‌حال از صحبت‌هاي زنان زباله‌جمع‌کن چنين برمي‌آيد که مقصد فروش زباله‌هاي آنها عمدتا مراکز غيررسمي است. زن‌ها معمولا شب‌ها حوالي ۱۰،۹ شب به سمت مراکز غيررسمي بازيافت (خانه‌هاي متروکي که مرکز دپوي زباله هستند) حرکت مي‌کنند و زباله‌هايشان را براي فروش به افرادي که به آنها سرکارگر مي‌گويند، تحويل مي‌دهند. زباله‌گردها معمولا به اين مراکز، ضايعاتي مي‌گويند.

پولي که بابت هر کيلو زباله به اين افراد پرداخت مي‌شود. رقمي حدود هزار تا دوهزار تومان است. فرشته، يکي ديگر از زنان زباله‌گرد دروازه غار مي‌گويد: «گاهي به‌جاي پول به بچه‌ها جنس ميدن. مثلا ميگن شيشه ميخواي بدم. من که الان ديگه مواد نمي‌زنم ميگم پولشو بده ولي آن‌قدر ازش مي‌زنه که هيچي گيرم نمياد.»