پايان روزهاي خوش رفاقت آمريکا و ترکيه

روزنامه وقايع‌ اتفاقيه: تا همين دو سال پيش روابط نزديک نظامي ايالات متحده - ترکيه به‌عنوان مدلي موفق در صنعت دفاعي، آموزش و تمرين نظامي، عمليات دفاع از صلح، مبارزه جهاني با تروريسم، عمليات ناتو و عمليات مشترک در افغانستان زبانزد بود و تمام اينها نشانه‌هايي از همکاري سطح بالا ميان ارتش ايالات متحده آمريکا و نيروهاي مسلح ترکيه يا آنچه خود ترک‌ها به اختصار TSK مي‌نامند، بود.

به گزارش المانيتور، از برخي اختلاف‌نظرهاي جزئي که بگذريم، در آن روزهاي خوب گذشته قرارداد پروژه‌هاي دفاعي به ارزش ميلياردها دلار ميان دو کشور امضا مي‌شد و هزينه اين پروژه‌ها را هم صندوق بين‌المللي آموزش‌و‌پرورش نظامي پرداخت مي‌کرد. بر‌اين‌اساس، صدها افسر و درجه‌دار ارتش ترکيه براي آموزش به ايالات متحده مي‌رفتند و دوره‌هاي حرفه‌اي نظامي مي‌ديدند. همچنين دو طرف هرساله حداقل ۲۰ مانور و تمرين نظامي دوجانبه يا چندجانبه برگزار مي‌کردند، نشست‌هاي سطح بالاي نظامي ترتيب مي‌دادند و حتي براي خدمات شايسته به نيروهاي طرف مقابل مدال اعطا مي‌کردند.

مدل سنتي روابط نظامي ايالات متحده - ترکيه شبيه نوعي سياست سطح بالا (بخوانيد ديپلماسي نظامي) بود که از سوی ژنرال‌هاي ارشد ترکيه‌اي و همتايان آمريکايي آنها پشت درهاي بسته شکل مي‌گرفت؛ جايي که تحولات اجتماعي و غيرنظاميان منتخب ترکيه‌اي حرفي براي گفتن نداشتند و نظاميان، ترک‌تازي مي‌کردند و حرف اول و آخر را در کشور مي‌زدند. اين روابط نظامي همچنين مانند لنگري، ترکيه را به بلوک امنيتي غرب متصل مي‌کرد و به‌همين‌دليل به‌طور مستقيم بر انتخاب‌هاي سياست خارجي آنکارا تأثير مي‌گذاشت.

علي بيلگين ورليک، سرهنگ بازنشسته ارتش و استاديار روابط بين‌الملل دانشگاه اسن يورت استانبول، به تحولات اجتماعي جامعه ترکيه اشاره مي‌کند که به‌ويژه پس از کودتاي 15 جولاي، تأثير زيادي بر روابط نظامي ايالات متحده - ترکيه داشته است. ورليک مي‌گويد جاي بي‌اعتمادي افکار عمومي ترکيه به ايالات متحده را خشمي آشکار گرفته است.

او مي‌گويد: «بخش سکولار ترکيه پيش‌تر به پروژه‌هايي همچون «خاورميانه بزرگ» و «اسلام ميانه‌رو» که ايالات متحده از اوايل دهه 2000 ترويج مي‌کرد، واکنش نشان داده بود. بعد از کودتاي نافرجام 15 جولاي، حلقه‌هاي محافظه‌کار ترکيه هم به اين فکر افتاده‌اند که شايد آمريکا در اين طرح دست داشته يا با علم به اين مسئله هيچ کاري براي حمايت از دولت اردوغان انجام نداده است؛ در هر صورت دولت آمريکا هيچ تلاشي براي همدلي با دولت ترکيه از خود نشان نداد و نتيجه اين بود که پس از کودتاي ناموفق گولنيست‌ها و تحولات پس از آن، بي‌اعتمادي به ايالات متحده در ترکيه تقويت شده است.»

ورليک مي‌گويد که حالا به‌دليل فشار افکار عمومي ارتش ترکيه حتي اگر بخواهد هم نمي‌تواند درگير يک رابطه نزديک نظامي با ارتش ايالات متحده شود و تا زماني که فتح‌الله گولن بازگردانده و در دادگاهي در ترکيه محاکمه نشود، فشارها بر ارتش ترکيه براي کاهش روابط با ايالات متحده کمتر نخواهد شد بلکه افزايش خواهد يافت و انتظارات در‌اين‌زمينه روزبه‌روز تشديد خواهد شد.

اوگور گونگور، سرهنگ بازنشسته ارتش و استاديار روابط بين‌الملل، نيز مي‌گويد: پس از کودتا اين سياستمداران غيرنظامي آنکارا هستند که روابط دوجانبه ميان ارتش ترکيه و ايالات متحده و همچنين همکاري خود را در اين حوزه تعيين مي‌کنند.

احمد ياوز (Yavuz)، ژنرال بازنشسته، نيز با گونگور موافق و معتقد است، ايالات متحده که کردهاي سوريه را متحدي قابل اعتماد و باارزش در جنگ با داعش مي‌بيند، بعيد است که نگاه گذشته را به رابطه با ارتش ترکيه داشته باشد. او همچنين فکر مي‌کند ايالات متحده قصد دارد با هدف پياده‌کردن الگوي دولت خودمختار کردستان عراق در سوريه، روابط ديپلماتيک خود را با حزب اتحاد دموکراتيک (PYD) تقويت کند.

بااين‌حال واشنگتن به‌خوبي مي‌داند براي قدم‌هاي اوليه خود به حمايت ارتش ترکيه و پايگاه‌هاي اينجرليک و دياربکر براي حملات هوايي عليه داعش نياز دارد. منابع نزديک به سفارت ايالات متحده در آنکارا معتقدند، اين تضعيف محسوس روابط نظامي ايالات متحده - ترکيه در درجه اول به دلايل ساختاري ارتباط دارد تا مسائلي همچون تحولات شمال سوريه يا استرداد فتح‌الله گولن و يک منبع آمريکايي در آنکارا که نخواست نامش فاش شود، مي‌گويد: تغييرات روزانه خلق و‌خوي ترکيه در عرصه سياست خارجي موجب شده از نگاه ما، آنکارا يک بازيگر غيرقابل درک و پيش‌بيني باشد و اين ابهام باعث شده است که نتوانيم تعريف مشخصي از روابط نظامي خود با ترکيه داشته باشيم.

يک منبع ديگر آمريکايي نيز مي‌گويد: تغييرات سياسي و نظامي در ترکيه مشکلاتي را براي ايالات متحده در شناسايي مخاطبان مناسب خود در آنکارا ايجاد کرده است. او مي‌گويد: در گذشته ما فقط يک همتا و مخاطب در ترکيه داشتيم: رئيس ستاد مشترک ترکيه اما امروز نمي‌دانيم دقيقا با چه کسي بايد تعامل داشته باشيم: آيا ما با رئيس ستاد مشترک طرف هستيم يا وزير دفاع يا وزير امورخارجه يا مستقيما شخص آقاي رئيس‌جمهوری؟

يک منبع امنيتي ترکيه‌اي نيز که نخواست نامش فاش شود، مي‌گويد: اتفاقا ترکيه نيز در طرف آمريکايي، مشکل مشابهي دارد. در گذشته ترکيه‌اي‌ها مي‌دانستند چه کسي طرف مقابل آنها در روابط نظامي است اما شرايط امروز بسيار دشوار شده است. او مي‌گويد: در روزهاي گذشته ما از طريق همکاري با ناتو با اتحاديه اروپا نيز ارتباطات نظامي خود را حفظ مي‌کرديم اما امروز برای مثال در سوريه با نيروهاي اروپايي، پنتاگون، سيا و وزراي امورخارجه دولت‌هاي مختلف روبه‌رو هستيم که هرکدام حرف خود را مي‌زنند و مواضع مبهمي را اتخاذ مي‌کنند که تعامل ما با آنها را سخت مي‌کند.