آمریکایی‌ها چوب لای چرخ مبارزه با تروریسم می‌گذارند

هفته نامه مثلث: دور تازه مذاکرات درباره سوریه با میانجی‌گری آمریکا و روسیه برای دستیابی به توافقی تازه برای برقراری آتش‌بس، روز شنبه ۱۵ اکتبر (۲۴ مهر) در لوزان سوئیس آغاز شد. این مذاکرات در هتل Beau Rivage Palace برگزار گردید؛ همان هتلی که دیپلمات‌های ایران و قدرت‌های جهانی برای چند هفته و طی مذاکرات هسته‌ای در آن حضور و اقامت داشتند.

در این دور از مذاکرات علاوه بر نماینده سازمان ملل، وزرای خارجه و مسئولان کشورهای آمریکا- روسیه - ‌ایران، عربستان سعودی، ترکیه، قطر، عراق، مصر و اردن هم حضور داشتند. پس از چهار ساعت مذاکره مداوم میان ۹ کشور شرکت کننده در مذاکرات مذکور، همان گونه که پیش از این نیز بسیاری از تحلیلگران اشاره کرده بودند، نتیجه مشخص و فوری از این مذاکرات به دست نیامد.

تنها نتیجه مثبت این مذاکرات این بود که همه کشورهای شرکت‌کننده در این نشست، بر ادامه گفت‌وگوها تا رسیدن به یک راه حل مشخص تاکید کرده‌اند.گفته می‌شود ماهیت نشست لوزان یک طرح با جوهره روسی است که بر‌اساس این طرح، مسکو خواهان دستیابی به بیشترین دستاورد است؛ از این رو در مذاکرات لوزان، هیچ طرف اروپایی حضور نداشت، اما وزرای اروپایی هم رای و هم‌نظر با آمریکا در مساله سوریه، روز یکشنبه۱۶ اکتبر در لندن دیداری با جان کری، وزیر امور خارجه آمریکا داشتند و به رایزنی پرداختند.

آنها طی مصاحبه مطبوعاتی، توپ را به زمین مسکو- دمشق انداختند و تلویحا خواستار قطع کشتار افراد غیر‌نظامی، رعایت قواعد جنگی و تلاش برای آتش‌بس و صلح ‌شدند. تردیدی نیست که عربستان سعودی و دیگر متحدانش هم خواستار پایان فوری حملات علیه گروه‌های مسلح در حلب و توقف عملیات ارتش سوریه در این شهر هستند؛ دلیل این امر نیز مشخصا نزدیک بودن دستیابی ارتش سوریه و روسیه به موفقیت در حلب است.

هم‌چنین اعلام شد که مخالفین مورد حمایت ترکیه شهر دابق، پایگاه مهم گروه داعش را تصرف کرده‌اند. مجموعه شرایط میدانی حاکی از آن است که دست‌کم در شرایط کنونی، مسکو، دمشق‌ تهران قصد ندارند عملیات آزادسازی حلب را که بسیار برای آن هزینه کرده‌اند، متوقف کنند و تلاش دارند این عملیات را تا زمان دستیابی به موفقیت ادامه دهند. با این حال، پیگیری همزمان روند مذاکرات بین‌المللی، می‌تواند دست‌کم زمینه‌ای را برای به ثبات رسیدن اوضاع پس از این امر فراهم نماید. «رویترز» مدعی است دعوت از ترکیه، عربستان، قطر و ایران برای شرکت در مذاکرات لوزان، به ابتکار‌‌ ‌«جان کری» صورت گرفته تا با دخیل کردن مهم‌ترین حامیان دولت سوریه و معارضین، بخت موفقیت مذاکرات را افزایش دهد. از سوی دیگر گفته می‌شود: «در ابتدا تهران رغبت چندانی برای حضور در مذاکرات نداشت اما اصرار مسکو و حضور کشورهای عراق و مصر در این مذاکرات که منجر به برقراری توازن قوا در مذاکرات شد، در نهایت وزیر امور خارجه ‌ایران را عازم سوئیس کرد.»

خبرگزاری تسنیم نیز گزارش داد: «ظریف در گفت‌وگو با سرگئی لاوروف و فدریکا موگرینی، رئیس سیاست خارجی اتحادیه اروپا، پیشنهادهای جمهوری اسلامی ایران را برای حل بحران سوریه ارائه داده و طرف‌های مقابل نیز خواستار حضور ایران در این نشست می‌شوند که ایران نیز متقابلا شروطی برای حضور خود در این نشست تعیین می‌کند.» بر‌اساس این گزارش، طرف روس و بقیه طرف‌ها نیز با پذیرش برخی شروط ایران، تهران را برای حضور در این نشست راضی می‌کنند.‌

مواضع غرب به رهبری آمریکا

1- فشار به مسکو و متحدانش از طریق درگیر کردن و ایجاد هزینه
۲- کسب اعتماد و اطمینان‌دهی به متحدین
3- ارائه نمایش تبلیغی و انسانی برای انتخابات داخلی آمریکا

مواضع روسیه

1- تضعیف ائتلاف شکل‌گرفته علیه مشارکت مسکو در پرونده حلب و سوریه
۲- بستر‌سازی برای نمایش چهره جدید مسکو به‌عنوان بازیگری متعهد،اجماع‌ساز و غیرهولناک
3- بهره‌مندی از سطوح دیگر بین‌المللی، فرانسه و‌آلمان درچارچوب فرآیند نرماندی که نتایج ‌آن به پرونده اوکراین گره خورده است
۴- تلطیف نگرانی غرب و حامیانش از شکل‌گیری ائتلاف مسکو- دمشق- تهران- حزب‌الله
5- ممانعت از ورود گروه‌های تروریستی به‌ویژه داعش به کشورهای آسیای مرکزی

مواضع جمهوری اسلامی ایران

1- حفظ و تداوم جبهه مقاومت در راستای محاسبه منافع، سهم و دستاورد جمهوری اسلامی ایران
۲- ارتقاء نفوذ و سطح اثر‌گذاری در مسائل منطقه

تحلیل:

در نشست‌های قبلی همواره بحث اصلی بر رفتن بشار اسد و کناره‌گیری وی از قدرت بود. اما در نشست‌ لوزان هیچ پیش‌شرطی مطرح نشد و کشورهای مختلف بر حسب منافع و اهداف وارد این مذاکرات شده‌اند. اما شکاف عمیق در مواضع علنی طرفین، دستیابی به یک توافق بزرگ را در لوزان دور از تصور ساخته و در خوشبینانه‌ترین حالت، توافق برای ادامه مذاکرات درخصوص چارچوبی مشخص حاصل خواهد ‌شد. از سویی در حالی که آمریکا قصد دارد از این فرصت برای متقاعد کردن روسیه برای توقف حملات هوایی علیه مخالفین مبارز سوری، «تروریست‌های میانه‌رو» استفاده کند، تهران و مسکو دو متحد کلیدی دمشق تصمیم گرفته‌اند این بار بدون توقف حملات و به صورت موازی به مذاکرات سیاسی در لوزان فرصت دهند. زمانی مذاکرات در بحران‌‌های منطقه‌ای و بین‌المللی به‌دنبال راه‌حل برآمده و برون‌رفت از بحران را به‌وجود می‌آورد که در جبهه جنگ و نزاع بحران شاهد اوج گرفتن درگیری‌ها تا سرحد نابودی ‌شود.

البته درگیری نظامی و ورود بحران به فاز درگیری مستقیم میان قدرت‌های بین‌المللی نیز راه حلی برای برون‌رفت از بن‌بست سوریه نخواهد بود. مسلما ورود به یک تحرک نظامی هدفمند و تعادل‌بخش در سوریه و به موازات آن، قبول تعیین و تکلیف این نبرد بر سر میز مذاکره در نهایت می‌تواند وضعیت سوریه را از این شرایط خارج کند. بنابراین باید گفت ترکیبی از دو سناریوی مذکور بیشتر امکان بروز پیدا می‌کند.

سناریوی مذاکره در لوزان بر سر سوریه، یک اقدام مستمر و در ادامه کنش سیاسی میان بازیگران اصلی در بحران سوریه است. به هر تقدیر دیپلماسی و سیاست‌ورزی در جهت حل و فصل بحران سوریه پشت میز مذاکره باید ادامه یابد. این مذاکرات اگرچه فرازونشیب‌های زیادی داشته اما در نهایت نتوانسته ‌تا وضعیت فعلی به‌رغم تمام تاکیدات بازیگران بین‌المللی و منطقه‌ای، راه‌حلی را پیش روی بحران سوریه بگذارد. این جمله بارها تکرار شده ‌که بحران سوریه راه‌حل نظامی ندارد. مهم‌ترین موضوعی که باید کشورهای حاضر در نشست لوزان روی آن بحث ‌کنند، کمک به تروریست‌ها و عدم حمایت از این گروه‌ها در سوریه است.

اما دستورکار اصلی که آمریکا و هم‌پیمانان آن در پیش گرفته‌اند، بحث آتش‌بس است که در واقع اجرایی شدن این امر به معنی بازگشت به خانه اول است. مسلما مسکو و تهران به‌عنوان مهم‌ترین بازیگران حامی‌ دولت و مردم سوریه، تمرکز اصلی را روی قطع حمایت‌های آمریکا و رژیم‌های مرتجع عربی از تروریست‌ها خواهند ‌گذاشت که این امر در آینده می‌تواند زمینه‌ساز‌ آزاد‌سازی مناطق مختلف سوریه و امکان دسترسی سریع‌تر به فرآیندی سیاسی شود. سوریه امروز فراتر از جغرافیای برخورد معارضین و تروریست‌ها با دولت بشار اسد، در لایه بیرونی خود تحت تاثیر اصطکاک میان قدرت‌های بزرگ برای شکل دادن به جغرافیای سیاسی آینده منطقه خاورمیانه و تمایل به سمت و سوی آسیای شرقی است. اینک سوریه نیازمند تصمیم‌گیری بزرگ جهانی است و تصمیم‌گیری مذکور منوط به اقدامات عاجل و بزرگ است. به‌هر‌حال می‌توان ابراز داشت که آینده نشست لوزان چندان امید‌وار‌کننده نیست.