خودکفایی بنزین پس از ۳۶ سال

ایران نوشت: سرانجام پس از ۳۶ سال که بخشی از ارز کشور صرف واردات بنزین می‌شد، پرونده واردات بنزین برای همیشه بسته خواهد شد. با وجودی که خودکفایی بنزین از سال‌ها پیش در دستور کار دولت‌های وقت بوده است، ولی این مهم تاکنون محقق نشده است و حتی در ابتدای دهه ۹۰ که واحدهای پتروشیمی هم نقش پالایشگاه را بازی کردند، بازهم واردات بنزین صفر نشد.

اما تمام شواهد و گفته مسئولان نشان می‌دهد که امسال آخرین سالی است که بنزین از بنادر کشور تخلیه می‌شود و از سال آینده با کلیدخوردن خودکفایی بنزین، واردات این فرآورده استراتژیک و پرتقاضا نیز متوقف می‌شود.

برهمین اساس معاون وزیر نفت و مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی در گفت‌و‌گو با «ایران» از صفر شدن بودجه واردات بنزین در لایحه بودجه سال ۱۳۹۶ خبر می‌دهد و می‌گوید که برنامه‌ای برای ارائه لایحه اخذ مجوز واردات بنزین در قالب بودجه سال ۹۶ به مجلس نداریم. به گفته عباس کاظمی سال آینده واردات بنزین پس از ۳۶ سال به طور کامل متوقف خواهد شد. گفتنی است واردات بنزین از سال ۱۳۶۱ به صورت رسمی به کشور آغاز شد و با فراز و نشیب بالایی تاکنون ادامه داشته است. گاهی رقم واردات افزایش قابل توجهی داشته و گاهی کاهش یافته است.

بدین ترتیب حجم واردات بنزین کشور که در ماه‌های نخست امسال روزانه ۱۰ تا ۱۲ میلیون لیتر بود هم‌اکنون به حدود ۵/۴ تا ۵ میلیون لیتر در روز کاهش یافته است.

چگونه خودکفا می‌شویم

همانگونه که اشاره شد در طول سالیان گذشته دولت‌ها تلاش زیادی برای کاهش تراز منفی تولید و مصرف فرآورده‌های نفتی و بخصوص بنزین کرده‌اند ولی همواره میزان مصرف در قیاس با تولید بالاتر بوده و به همین دلیل دولت به واردات متوسل می‌شده است. اما در کنار رشد منطقی مصرف بنزین در کشور، با بهره‌برداری از طرح‌های پالایشگاهی، تولید داخل به طور کامل تکافوی نیاز داخلی را خواهد کرد.

طبق گفته‌های معاون وزیر نفت تا پیش از پایان سال‌جاری دو طرح جدید بنزین‌سازی در پالایشگاه بندرعباس و لاوان به بهره‌برداری می‌رسد و به طور قطع تا خرداد سال آینده فاز نخست پالایشگاه ستاره خلیج فارس به‌عنوان بزرگترین پالایشگاه کشوربا ظرفیت تولید روزانه ۳۶ میلیون لیتر بنزین به بهره‌برداری می‌رسد. درهمین راستا هفته گذشته واحد تقطیر این پالایشگاه افتتاح شد.

بر اساس برنامه زمان‌بندی واحد CCR پالایشگاه ستاره خلیج فارس تا پایان امسال راه‌اندازی خواهد شد و تا خرداد ماه سال آینده فاز اول این پالایشگاه میعانات گازی با ظرفیت تولید روزانه ۱۲ میلیون لیتر بنزین با استاندارد یورو چهار اتحادیه اروپا راه‌اندازی خواهد شد. پالایشگاه میعانات گازی ستاره خلیج فارس که در سه فاز به بهره‌برداری خواهد رسید، ظرفیت تولید روزانه حدود ۳۶ میلیون لیتر بنزین با اکتان ۹۵، ۱۴ میلیون لیتر گازوئیل، ۴ میلیون لیتر گاز مایع، ۳ میلیون لیتر سوخت جت و ۱۳۰ تن گوگرد را دارد. کاظمی ادامه داد: بدین ترتیب و با راه‌اندازی این طرح‌ها فاصله موجود میان تولید و مصرف به طور کامل پر می‌شود و از سال ۹۶ عملاً واردات بنزین کشور متوقف خواهد شد. آمار مصرف نشان می‌دهد که با وجود رشد حدود ۹/۳ درصدی متوسط مصرف بنزین در طول هفت ماهه نخست امسال، رشد مصرف تا پایان سال به کمتر از دو درصد کاهش یابد.

وی تأکید کرد: بنابراین برای سال آینده هیچ بودجه و اعتباری برای واردات بنزین پیش‌بینی نمی‌شود و صرفه‌جویی قابل توجهی دراین بخش به دست خواهد آمد.

صادرات فرآورده‌های نفتی برای نخستین بار در ۱۰۰ سال گذشته

مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران همچنین گفت: درحالی از سال آینده در تولید بنزین به خودکفایی می‌رسیم که از سال‌جاری به صادرکننده فرآورده‌های نفتی تبدیل شده‌ایم. کاظمی توضیح داد: برای نخستین بار در ۱۰۰ سال اخیر روزانه ۵۰۰ هزار بشکه انواع فرآورده نفتی شامل گازوئیل، گاز مایع، نفت سفید و مازوت صادر می‌کنیم. به گفته وی این در حالی است که تا سال ۱۳۹۴ ایران وارد‌کننده این فرآورده‌ها بود و بخشی از نیاز خود را از سایر کشورها خریداری می‌کرد، ولی از سال‌جاری با افزایش ظرفیت‌های تولید، ایران به جمع صادرکنندگان این فرآورده‌ها پیوسته است و امید می‌رود از سال آینده با افزایش تولید بنزین ضمن خودکفایی به صادرکننده بنزین نیز تبدیل شویم. معاون وزیر نفت با اشاره به اینکه ۵۰۰ هزار بشکه فرآورده نفتی به صورت عمده به کشورهای آسیایی صادر می‌شود، اظهارکرد: این میزان صادرات علاوه بر جلوگیری از خروج ارز برای واردات، درآمد ارزی قابل توجهی نیز برای کشور به همراه دارد.

کاظمی درپایان تأکید کرد: صادرات روزانه ۵۰۰ هزار بشکه فرآورده نفتی به غیر از رقمی است که از طریق بانکرینگ(فروش سوخت به کشتی‌های عبوری در خلیج فارس و دریای عمان) به فروش می‌رود.

واردات از روزانه ۱ تا ۳۰ میلیون لیتر

در سال‌های نخست پیروزی انقلاب اسلامی همچنان تولید داخلی کشور جوابگوی نیازها بود ولی از ابتدای دهه ۶۰ شمسی مصرف از تولید سبقت گرفت و برهمین اساس واردات بنزین نیز آغاز شد. اما در ۳۶ سال اخیر که ایران واردکننده این فرآورده استراتژیک بوده است هیچگاه میزان واردات ثابت نبوده و نوسان زیادی داشته است به طوری که در برخی از سال‌ها واردات روزانه در حد یک میلیون لیتر و در برخی سال‌ها این رقم تا نزدیک ۳۰ میلیون لیتر نیز افزایش یافته است. آمارهای واردات فرآورده‌های نفتی از سال ۱۳۵۷ تاکنون نشان می‌دهد که اگرچه در سال‌های اول انقلاب کشور واردات بنزین نداشت، اما از سال ۱۳۶۱ واردات این فرآورده به شکل فزاینده‌ای آغاز شد. از سال‌های ۱۳۷۰ به بعد روند واردات این محصول به طور تقریبی روندی صعودی به خود گرفت تا جایی که در سال ۱۳۸۱ از مرز ۱۰ میلیون لیتر در روز عبور کرد و به ترتیب تا سال ۱۳۸۵ واردات روزانه آن به بیش از ۱۵ میلیون لیتر، ۷/۲۲میلیون لیتر، ۸/۲۴ میلیون لیتر و در نهایت ۵/۲۷ میلیون لیتر در روز رسید.

اما درمیان تمام سال‌ها، در سال ۱۳۸۵ بیشترین حجم واردات این فرآورده نفتی به کشور بود به‌طوری که دراین سال واردات روزانه بنزین گاهی اوقات به ۳۰ میلیون لیتر نیز رسید و هیچ گاه در سال‌های بعد با این حجم تکرار نشد. در سال ۱۳۸۶ واردات بنزین به‌طور متوسط ۱۹ میلیون لیتر در روز بود که این رقم با روندی افزایشی در سال ۱۳۸۸ به ۲۱ میلیون لیتر رسید، اما سال بعد از آن واردات بنزین به یکباره به نصف کاهش پیدا کرد و به‌طور متوسط به ۳/۱۰ میلیون لیتر در روز رسید که عمده‌ترین دلیل این افت اجرای هدفمندی یارانه‌ها (از ۲۸ آذر ۱۳۸۹) و افزایش شدید قیمت بنزین بود و همچنین وارد شدن بنزین پتروشیمی‌ها به سبد مصرفی خودروها بود.

این روند کاهشی در سال‌های بعد از آن نیز ادامه یافت به‌طوری که در سال ۱۳۹۰ حجم بنزین وارداتی به ۳/۶ میلیون لیتر و سپس در سال بعد از آن به ۸/۱ میلیون لیتر رسید. اما در سال ۱۳۹۲ به دلیل تغییراتی که در موضوع مصرف ریفرمیت پتروشیمی‌ها به جای بنزین به وجود آمد بار دیگر حجم واردات این محصول افزایش یافته و به ۵/۳ میلیون لیتر در روز رسید. این میزان در سال ۱۳۹۳ نیز به دلیل متوقف شدن تولید بنزین پتروشیمی به علت آلودگی شدید محیط زیست با افزایشی ۲/۱ میلیون لیتری مواجه شد. در سال ۹۴ و امسال نیز گرچه واردات بنزین با رشد مواجه شد و درمقطعی به نزدیک ۱۱ میلیون لیتر رسید ولی در ماه‌های اخیر این رقم به یک سوم کاهش یافته و به حدود ۵/۴ تا ۵ میلیون لیتر رسیده است.