فرجام حضور ترکیه در عراق و سوریه

خبرگزاری ایرنا: ترکیه به عنوان کشوری مهم در منطقه حق دارد به دنبال منافع خود در سایه تحولات فعلی باشد اما به اعتقاد کارشناسان، آنکارا خود را در شرایطی قرار داده که در تعیین منافعش دچار بن بست شده است.

اما صرف نظر از مشکلاتی که ترکیه در حال حاضر در سوریه و عراق در آن گرفتار شده، چرایی حضور ارتش این کشور دو کشور همسایه است و این که در نهایت این حضور به کجا خواهد انجامید.

ترکیه در طول یک ماه گذشته بیشترین دستپاچگی را در تعیین منافع و دوستان هم پیمان خود در جریان گیرودار تحولات سریع منطقه به ویژه جنگ موصل و حلب داشته و با ورود نظامی به دو کشور عراق و سوریه، در شرایطی خود را قرار داده است که به اعتقاد کارشناسان نه راه پس دارد و نه راه پیش.

آنکارا که در ابتدا به عنوان هم پیمان آمریکا و عضو ناتو شناخته می شد و پایگاه اینجرلیک را در اختیار نیروهای آمریکایی برای نبرد موصل قرار داده بود، بعد از حادثه سقوط سوخوی - ۲۴ روسیه، کاملا مواضع اش تغییر کرد و بعد از یک بحران کوتاه با مسکو، در کنار روسیه قرار گرفت.

این کشور که قبلا تجربه حضور نظامی را در شمال عراق با همکاری کردهای عراق (طیف بارزانی) تجربه کرده بود، در سوم سپتامبر ۲۰۱۶ تجربه دوم نظامی خود را با ورود تانک هایش به شمال سوریه به بهانه سرکوب عناصر داعش و جنگجوهای کُرد مخالف ترکیه کلید زد.

هر چند دمشق و حتی مسکو در ابتدا نسبت به این تجاوز نظامی ترکیه نرمش نشان دادند که به اعتقاد کارشناسان علت آن، این بوده است که چون آنکارا با این تجاوز نظامی بخشی از منافع این دو کشور را در مهار گروه های مسلح کُرد وابسته به آمریکا تامین کرد، بر همین اساس از اتخاذ مواضع تند نسبت به آنکارا خودداری کردند.

اما زیاده خواهی ترکیه در تلاش برای حمله به شهر 'باب' سوریه که به اعتقاد صاحب نظران به عنوان دروازه کنترل امنیتی شهر حلب در شمال سوریه به شمار می رود، ورق ائتلاف های موقت منطقه ای را علیه آنکارا برگرداند و روسیه در چرخشی واضح در مواضع سابق خود نسبت به ترکیه هشدار داد که اگر قصد پیشروی بیشتر به شهر باب داشته باشد، با آن برخورد نظامی می کند.
روسیه همچنین روز جمعه به هواپیماهای ترکیه هشدار داد در صورت ورود به آسمان سوریه، مورد هدف قرار می گیرند.

این تصمیم باعث شده که نیروهای زمینی ترکیه در عمق اراضی سوریه بدون حفاظ هوایی باشند و این به معنای آن است که نیروهای زمینی ترکیه در وضعیت شکننده ای در داخل اراضی سوریه قرار گرفته است.

ترکیه اکنون در سوریه در شرایطی قرار گرفته که نمی تواند ریسک کرده و پیشروی بیشتر کند زیرا تهدید روسیه جدی است و دمشق نیز همین موضع تند و صریح را نسبت به ترکیه اتخاذ کرده و پیوستن گروه های مسلح مردمی در شمال سوریه به صف مواضع مسکو و دمشق، شرایط را برای آنکارا پیچیده تر کرده است.

همین وضعیت نیز در عراق به شکل دیگری برای ترکیه رقم خورده است.

ترکیه اواخر 2015 تعدادی از نظامیان خود را در پادگان 'بعشیقه' در شمال موصل در عمق 100 کیلومتری اراضی شمال عراق مستقر کرد.

تاکنون ترکیه نسبت به این حضور ادعاهای مختلفی مطرح کرده است که در ابتدا مدعی شد که برای آموزش نیروهای پیشمرگ کرد و با درخواست مسعود بارزانی به عنوان رییس اقلیم کردستان عراق وارد بعشیقه شده است.

با شدت گرفتن مطالبات بغداد برای خروج نظامیان ترکیه ازشمال عراق، ترکیه یک بار مدعی شد که برای شرکت در نبرد موصل و باری دیگر ادعا کرد برای دفاع از اهل سنت عراق در استان نینوا و یکبار هم گفت برای جلوگیری از تقسیم نینوا و در نهایت مدعی شد که موصل براساس معاهده تاریخی لوزان (24 جولای 1923) بخشی از اراضی ترکیه عثمانی است.

با شروع عملیات موصل در سپیده دم 17 اکتبر 2016، شرایط برای ترکیه به طور ماهوی تغییر کرد و حتی کردها (طیف بارزانی) وقتی تجاوز نظامی ترکیه را به شمال سوریه مشاهده کردند، و درباره آینده اقلیم کردستان عراق نگران شدند.

بر همین اساس به طور واضح و آشکار وقتی نخست وزیر ترکیه در 23 اکتبر گذشته مدعی شد که توپخانه ترکیه برای پشتیبانی نیروهای پیشمرگ کرد مواضع داعش را در شمال عراق بمباران کرده است، اربیل نیز به سرعت این ادعا را تکذیب کرد.

کارشناسان این تکذیبیه اربیل را نشانه نگرانی جدی کردها از حضور نظامی ترکیه و آینده این حضور بر منافع اقلیم کردستان عراق و از دست رفتن نهایی آرزوی استقلال کردستان عراق دانستند.

برهمین اساس مسعود بارزانی خود را به دولت مرکزی عراق نزدیک کرد و در سه روز گذشته پذیرای سید عمار حکیم رهبر ائتلاف ملی بزرگترین مجموعه سیاسی در عراق شد که دولت را در اختیار دارد و مخالف سرسخت حضور نظامی ترکیه در شمال عراق است و به اعتقاد کارشناسان، حضور سید عمار در اربیل، پیام روشنی برای آنکارا داشت و اینکه کردها از حضور نظامی ترکیه به تنگ آمده اند.

همین موضع را 'فالح الفیاض' رییس تشکیلات بسیج مردمی الحشد الشعبی اخیرا در حاشیه یک نشست رسمی دربغداد به خبرنگار ایرنا گفت و تاکید کرد که حضور نظامی ترکیه در شمال عراق کردها (طیف بارزانی) را به شدت نگران کرده است.

ترکیه اکنون در وضعیتی در شمال عراق قرار گرفته که نه وساطت آمریکایی ها نزد بغداد برای حضور و ایفای نقش در عملیات موصل ثمری داشته و نه کردها همانند گذشته به آنکارا اعتماد دارند و ترکیه تنها در پادگان بعشیقه مانده است و یک مجموعه کوچک عراقی که جماعت اثیل النجیفی هستند، فقط به آنکارا وفادار مانده است.

برخی کارشناسان پیش بینی کرده اند که بعد از آزادی موصل، کار اخراج ترکیه از اراضی شمال عراق با ایجاد یک جریان مقاومت مردمی در شمال عراق کاملا سهل و آسان باشد و بر همین اساس 'وفیق السامرایی' سرلشکر بازنشسته سازمان امنیت و کارشناسان برجسته امنیتی عراق چند روز قبل به تلویزیون دولتی عراق گفته بود که نسبت به حضور ترکیه در شمال عراق هیچ نگرانی ندارد.

او گفت که بعد از آزادی موصل، اخراج ترکیه از شمال عراق امری سخت و دشوار نیست و با ایجاد قیام مردمی در منطقه علیه نظامیان ترکیه، این امر امکان پذیر است.

بنابراین ترکیه در هر دو زمین بازی عراق و سوریه دچار سردرگمی کم سابقه ای شده است زیرا در سوریه، آنکارا ناچار است با خرس روسی درافتد و در شمال عراق، یک قیام گسترده مردمی نظامیان ترکیه را تهدید می کند.

با توجه به کودتای نافرجام اخیر نظامی درترکیه و برخورد شدید و تحقیر آمیز دولت وابسته به 'رجب طیب اردوغان' با افسران عالی رتبه ارتش به بهانه مشارکت در کودتا، به نظر می رسد اگر ترکیه الان بخواهد از هر دو زمین بازی عراق و سوریه عقب نشینی کند، خود را در معرض یک اعتراض فراگیر داخلی چه در سطح دستگاه نظامی و چه جریان های سیاسی و حتی افکار عمومی قرار خواهد داد.

دولت اردوغان ناچار است که توجیه قابل قبولی در ازای صرف هزینه های هنگفت تجاوز نظامی به عراق و سوریه و خروج بدون بهره از این دو کشور به مخالفان سیاسی اش داشته باشد که به نظر کارشناسان، تحت هیچ عنوانی هیچ گونه توجیهی نمی تواند افکار عمومی ترکیه را متقاعد کند.

باوجود این نباید نگرانی های آنکارا را نسبت به تحولات منطقه نادیده گرفت زیرا ترکیه تنها کشوری است که در طول یکصد سال اخیر به عنوان یکی از ابرقدرت های جهانی (امپراطوری عثمانی) بیشترین فروپاشی را شاهد بوده که حاصل این فروپاشی و تجزیه، وقوع دو جنگ جهانی اول و دوم و شکل گیری غده سرطانی به نام رژیم اشغالگر اسراییل و ورود غرب به جهان اسلام بوده است.

آنچه کارشناسان بر آن اتفاق نظر دارند، اینکه ترکیه همچنان از دیدگاه اروپا خطر جدی به شمار می رود به ویژه اینکه ترکیه عثمانی روزگاری امپراطوری رم شرقی را برانداخت و تا قلب اروپا رسید و از هم پاشیدگی و تجزیه این کشور، طرحی است که اروپا و غرب به صورت مرحله به مرحله همواره دنبال کرده اند.

بنابراین ترکیه حق دارد نسبت به تحولات منطقه نگران باشد و آن را ادامه طرحی مرحله ای برای تجزیه خود بداند و برای حفظ منافعش تلاش کند اما شرایطی که آنکارا خود را در آن قرار داده، نه تنها منافعش را تامین نمی کند بلکه از نگاه کارشناسان شاید، به نوعی گام برداشتن به سوی قربانگاهی باشد که غرب و اروپا برای آنکارا فراهم کرده اند.

برهمین اساس ، به نظر می رسد تنها یک راه کم هزینه پیش روی ترکیه اردوغان وجود داشته باشد و آن تعامل با کشورهای منطقه است که اکنون سرگرم سرکوب تروریسم مورد حمایت غرب و برخی دولت های منطقه هستند و از قراردادن تخم مرغ ها در سبد بازیگران بین المللی که منافع خود را در تجزیه دولت های منطقه می بینند، اجتناب کند.