خوب و بد نامزدهای انتخابات آمریکا برای ایران

اگر دونالد ترامپ رئیس جمهور شود

الف- این که توافق هسته ای را به رسمیت نمی شناسد؛ هرچند او در دوره مبارزات درون حزبی خود وعده داده بود که توافق هسته ای با ایران را پاره کند، اما رفته رفته از این موضع خود عقب نشینی کرد و در اولین مناظره به انتقاد از عدم توازن امتیازات برجام پرداخت.

مشاوران وی بارها گفته اند او قصد ندارد برجام را پاره کند. برخی تحلیل گران می گویند دونالد یک تاجر کاربلد است و هرگز پای هزینه های فسخ یک طرفه معامله نمی ایستد. با این حال او توافق را لکه ننگ برای دموکرات ها می داند و می گوید باید دوباره مذاکره انجام شود. نکته جالب توجه این جاست که این نگاه برخاسته از رویکرد حزب جمهوری خواه به برجام است. در سند موسوم به «برنامه کاری جمهوری خواهان در سال ۲۰۱۶» ۲۰۱۶ که اول ژانویه امسال میلادی منتشر شد تصریح شده است: «توافق هسته ای اوباما با ایران یک توافق شخصی است و بدون دوسوم آرای سنا، ضمانت اجرایی ندارد و برای رئیس جمهور بعدی غیر الزام آور است».

ج- اما یکی از وجوه موثر انتخاب ترامپ اصل انتخاب شدن اوست. به این معنا که در شرایطی که بسیاری از بانک ها و شرکت های بزرگ جهان با وجود رفع تحریم ها در پسابرجام همچنان نگران تحریم مجدد از سوی آمریکا هستند، سکان داری دولت ایالات متحده توسط فردی که چندان منطق سیاسی قابل پیش بینی ندارد، برنگرانی های آن ها خواهد افزود. ۲ روز پیش رویترز گزارشی درباره نگاه برخی بانکداران اروپایی به انتخاب هیلاری کلینتون منتشر کرد که در آن تاکید شده بود: با توجه به مواضع ترامپ درباره توافق هسته ای ایران، نگرانی از «انتخاب او به عنوان رئیس جمهور آمریکا بانکداران اروپایی را به سکوت کشانده است.» در این گزارش تصریح شده بود که اروپایی ها منتظر کلینتون هستند.

اگر کلینتون رئیس جمهور شود

اما واقعا اگر هیلاری انتخاب ۵ روز آینده آمریکاییان باشد، نگرانی ها بر طرف می شود؟ اخیرا اندیشکده چتم هاوس (Chatham House) در لندن گزارشی را درباره رویکردهای آمریکا به منطقه خاورمیانه پس از انتخابات این کشور با عنوان «US Election Note, Middle East Policy After ۲۰۱۶» منتشر کرد. در بخشی از این گزارش مفصل نتیجه گیری شده است که «نه ترامپ و نه کلینتون هیچکدام تسهیلات تحریمی بیشتری از آنچه وجود دارد تحت برجام فراهم نخواهند کرد.» اما چرا این اندیشکده چنین تحلیلی را ارائه می کند؟

الف- یکی از دلایل این پیش بینی، تفاوت های میان اوباما و کلینتون است. در سال ۲۰۰۸ در جریان مبارزات انتخاباتی دوره اول ریاست جمهوری اوباما ۲ تمایز میان اوباما و کلینتون در موضوع تحولات منطقه خلیج فارس وجود داشت: اول این که اوباما مخالف جنگ با عراق در سال ۲۰۰۳ بود؛ جنگی که هیلاری در سنا آن را تایید کرده بود. تمایز دوم در رویکرد استفاده از دیپلماسی در قبال ایران است، موضوعی که کلینتون مخالف آن بود. وقتی اوباما رئیس جمهور شد، هیلاری وزیر خارجه آمریکا شد، کسی که به بسیاری از کشورها شخصا سفر کرد و فرد نخست کابینه اوباما در ایجاد اجماع علیه ایران و شکل دادن تحریم های سنگین در سازمان ملل و اتحادیه اروپا بود.

ج- این سیاست نه فقط سیاست هیلاری است بلکه به نظر می رسد نخبگان و هیئت حاکمه آمریکا نگران قدرت گرفتن ایران هستند و جلو این روند را باید بگیرند؛ چه با ترامپ چه با هیلاری. در این زمینه مراجعه به پیشنویس «برنامه کاری دموکرات ها در سال ۲۰۱۶» که اول ژانویه منتشر شد نشان می دهد که دموکرات ها در کنار «تاکید بر حمایت از توافق هسته ای» از «هشدار استفاده از گزینه نظامی دربرابر ایران درصورتی که ایران بخواهد توافق را نقض کند» نیز سخن گفته و ۴ محور مهم را برای این سال مطرح کرده اند:

خلاصه اینکه تحلیل رفتار و گفتار نامزدهای انتخابات آمریکا نشان می دهد که سیاست های این کشور در قبال ایران حتی پس از برجام نیز در رویکردهای کلی تغییر نکرده است و صرفا در برخی رفتارهای تاکتیکی شاهد تغییر روش ها برای فشار بر ایران هستیم. موضوعی که نشان می دهد فارغ از این که ۸ نوامبر هیلاری یا دونالد برنده انتخابات آمریکا شوند، سیاست های ایالات متحده درباره ایران تندتر خواهد شد.