زلزله بزرگ در زرند منتفي است

روزنامه شهروند: از اواخر مهر تا چهارشنبه همين هفته حدود ٧٠ زمين‌لرزه در حوالي زرند كرمان از سوي مرکز لرزه‌نگاری کشوری به ثبت رسيد كه سه مورد آن شدت بيشتري نسبت به ديگر زمين‌لرزه‌ها داشته است.

تكرار زمين‌لرزه‌ها در اين منطقه به‌قدري نگران‌كننده بود كه محمدباقر نوبخت، معاون اول رئيس‌جمهوری پنجشنبه، ١٣ آبان‌ماه براي بازديد از مناطق زلزله‌زده به شهرستان زرند رفت. از سوي ديگر، كارشناسان مركز تحقيقات راه و شهرسازي هم مطالعاتي را در اين زمينه آغاز كرده‌اند تا از خطرات احتمالي اين پديده طبيعي جلوگيري شود. حالا به اعتقاد «علي بيت‌اللهي» رئيس مركز زلزله‌شناسي اين مركز، احتمال وقوع زلزله بزرگ در اين منطقه تقريبا منتفي شده است چون لرزه‌هاي پي‌درپي، قدرت زلزله احتمالي اصلي را در اين منطقه كاهش داده است.

از آخرين زلزله‌ای كه در نزديكي اين شهرستان رخ داد و حدود ٩٠٠ كشته بر جاي گذاشت، ١٢‌سال می‌گذرد. زمين‌لرزه ديگري هم در آذرماه‌ سال ٥٦ به بزرگي ٥,٩ ريشتر در منطقه زرند رخ داد كه حدود ٦٦٥ كشته بر جاي گذاشت. خاطره آن زلزله‌هاي بزرگ هنوز كام مردم اين منطقه را تلخ می‌كند. بيت‌اللهي در گفت‌وگو با «شهروند» به تاريخچه زلزله‌هايي كه در اين منطقه رخ داده، اشاره می‌کند: «سه زلزله به بزرگي ٤.٨، ٤.٧ و ٤.٦ ريشتر در روزهاي گذشته منطقه زرند كرمان را به لرزه درآورد، درحالي‌كه تقريبا تمام اين زمين‌لرزه‌ها نيز روي يك نقطه متمركز بود.»

البته اين مقام مسئول در وزارت راه و شهرسازي می‌گويد خطر زلزله بزرگ در زرند تقريبا منتفي شده است: «ممكن بود اين زلزله‌ها در قالب يك زمين‌لرزه با انرژي دروني بسيار زيادتر در وسعت بيشتري اتفاق بيفتد تا قدرت لرزه‌ای كه در زمين انباشته شده به صورت يك‌جا تخليه شود، اما خوشبختانه عمده اين نيرو به صورت تدريجي در سه مرحله اتفاق افتاد، بنابراين زمين‌لرزه‌هاي تدريجي تخريب بسيار كمي بر جاي گذاشت و تلفاتي هم در پي نداشت.» او به عوامل ديگري هم كه باعث تخريب‌هاي كمتر اين زلزله‌ها شد، اشاره كرد: «قدرت دروني زمين در زمان‌هاي مختلف تخليه شد، در صورتي كه اگر اين انرژي به صورت ناگهاني در يك زمان رها می‌شد صدمه‌های بيشتري بر جاي می‌گذاشت، بنابراين تقسيم آن در فاصله‌هاي زماني مختلف باعث شد تا شدت آن كمتر باشد.»

فعاليت معادن زغال سنگ در مواقع تكرار پيش‌لرزه‌ها محدود شود

معادن زغال سنگ در نزديكي زرند يكي از موارد آسيب‌زا در زمان زلزله پرقدرت است. به گفته رئيس مركز زلزله‌شناسي مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی «اگر لرزش‌هايي در زرند احساس شود طبعا معادني كه در آن اطراف هست نيز دچار ريزش می‌شود. در اين صورت ممكن است جان كارگراني كه در اين مراكز مشغول كار هستند به خطر بيفتد و دچار تلفات جاني شويم. البته در مواقع عادي هم گاهي معادن دچار ريزش می‌شوند بنابراين لازم است در زمان افزايش زمين‌لرزه‌ها حتما فعاليت كارگران در معادن زغال سنگ محدود يا متوقف شود تا آرامش نسبي برقرار شود.»

با وجود كاهش تعداد و وسعت زمين‌لرزه‌ها در روزهاي گذشته، او همچنان به ضرورت احتياط در اين مناطق تاكيد می‌كند: «هنوز هيچ مطالعه‌ای براي شناسايي گسل‌هاي جديد در اين منطقه انجام نشده است، اما از گذشته در اين منطقه چند رشته گسل بسيار مهم و فعال وجود دارد؛ به‌عنوان مثال گسل كوهبنان از گسل‌هايي است كه نتيجه فعال شدن آن زلزله ‌سال ٨٣ بود كه بيش از ٦٠٠ كشته داشت. به‌طور كلی منطقه زرند كرمان به لحاظ لرزه‌خيزي منطقه بسيار مهمي است اما زلزله‌هاي اخير در مدت‌زمان بسيار كمي اتفاق افتاد كه دامنه تلفات را بسيار كم كرد.»

آلودگي‌هاي زيست‌محيطي معادن زغال سنگ زرند

اما حالا مردم اين منطقه جز زلزله‌ای كه از گذشته‌هاي دور همواره آنان را با خطر روبه‌رو كرده است با معضل ديگري به واسطه آلودگي‌هاي ناشي از معادن زغال‌سنگ مواجه هستند. بررسي نقشه‌هاي ماهواره‌ای از اين منطقه نشان می‌دهد كه محدوده‌ای با وسعت ٣ كيلومتر در اطراف شهرستان زرند كاملا سياه شده است. بيت‌اللهي می‌گويد: «وجود معادن زغال ‌سنگ، درست چسبيده به اين شهرستان به شدت بر تنفس مردم آن اثر گذاشته است.

اين معادن اگرچه ارزش اقتصادي بالايي دارند اما در كنار خود آلودگي‌هايي را به وجود آورده‌اند. درحالي‌كه براي كاهش اين اثرات می‌توان اقدامات مختلفي را ازجمله استفاده از تكنولوژي‌هاي جديد، روش‌هاي محافظتي نو و رعايت نظامات زيست‌محيطي انجام داد، چون انبارهايي كه در مراكز جمعيتي وجود دارد و محل نگهداري مواد خطرناك است بايد حتما استانداردهاي محكمي براي آن در نظر گرفته شود.»

رئيس مركز زلزله‌شناسي مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی همچنين به فعاليت اقتصادي كه در اين معادن انجام می‌شود، اشاره كرد: «هنگام استخراج سنگ‌ها و زغال ‌سنگ‌ها از اين معادن كه براي كارخانه ذوب‌آهن اصفهان فرستاده می‌شود، پودر و غباري در هوا پخش می‌شود كه براي سلامتي بسيار مضر است و در ابعاد زيادي فضاي شهرستان زرند را آلوده كرده است كه حتي گفت‌وگو با مردم محلي اين منطقه نيز آن را تأييد می‌كند و لازم است به آن توجه شود.»