اولاند نگران برجام، فیصل نگران منطقه

روزنامه شرق: با اعلام دونالد ترامپ به‌عنوان رئیس‌جمهوری منتخب ایالات متحده، تقریبا خیلی‌ها نگران شده‌اند. اگرچه اغلب این نگرانی‌ها درباره وضعیت حال حاضر یا آینده است؛ اما یک نگرانی درباره چیزی که گذشته هم، به‌شدت رخ نموده است؛ تکلیف برجام چه می‌شود؟

بیش از یک سال از توافق هسته‌ای ایران و کشورهای ١+٥ می‌گذرد و اکنون، طرفین در حال اجرای این توافق هستند؛ اما تقریبا همه آنها نگران وضعیت برجام هستند. علت اصلی این نگرانی، اظهارنظر تند ترامپ درباره ایران و برجام در جریان کمپین تبلیغات انتخاباتی بود که گفت این توافق را پاره می‌کند. در اولین روزهای انتخابش به ریاست‌جمهوری آمریکا هم، یکی از مشاورانش گفت: ترامپ درباره این توافق، بازنگری خواهد کرد. این دو موضع‌گیری صریح، موجب شد وزیر خارجه ایران و مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در همان ساعات اولیه، تأکید کنند توافق برجام بازگشت‌پذیر نیست و چون تعهدی چندجانبه است، آمریکا نمی‌تواند آن ‌را به تنهایی تغییر دهد.

دونالد ترامپِ جمهوری‌خواه، منتقد سیاست‌های اوباما و جان کری در جریان مذاکرات هسته‌ای با ایران بود و هست. این در حالی است که برجام یک توافق بین‌المللی محسوب می‌شود و رئیس‌جمهور جدید آمریکا باید تعهدات دولت پیشین را اجرا کند، نه آنکه آنها را پس بزند. این توافق در قالب قطع‌نامه‌ای در شورای امنیت سازمان ملل هم به تصویب رسیده است.

اعضای ١+٥ هم از بلاتکلیفی رخ‌داده درباره توافقی که آنها نیز ساعات‌ها زمان و انرژی برای انعقادش صرف کرده‌اند، نگران هستند. رئیس‌جمهوری فرانسه که از قبل از انتخابات هم درباره ترامپ موضع چندان مثبتی نداشته، از همان ساعات اولیه در تبریک نصفه ونیمه‌ انتخابش، تأکید کرد: باید تکلیف برخی چیزها زودتر مشخص شود؛ یکی از عمده‌ترین آنها، برجام است. روز گذشته خبرگزاری فرانسه به نقل از یک منبع نزدیک به کاخ ریاست‌جمهوری فرانسه، خبر داد فرانسوا اولاند در تماس تلفنی با دونالد ترامپ، درباره مشخص‌شدن مواضع آمریکا در قبال توافق هسته‌ای، سوریه و اوکراین با یکدیگر توافق کردند. این تماس تلفنی هفت یا هشت دقیقه طول کشیده است.

اولاند و ترامپ در این گفت‌وگوی تلفنی درباره مشخص‌شدن مواضع واشنگتن در قبال یک‌سری مسائل، شامل مبارزه با تروریسم، اوکراین، سوریه، برجام و توافق آب‌و‌هوای پاریس توافق کرده‌اند و قرار است با یکدیگر همکاری کنند. یک روز پیش‌تر هم خبرگزاری فرانسه خبر داده بود اولاند نامه‌ای به ترامپ نوشته و در آن گفته تمایل دارد فورا مذاکرات را درخصوص تعدادی از مسائل کلیدی آغاز کند: «آنچه در خطر قرار دارد صلح، مبارزه با تروریسم، وضعیت در خاورمیانه، روابط اقتصادی‌اش و حفظ کره زمین است.

تمامی این موضوعات مسائلی هستند که تمایل دارم فورا با شما به‌خاطر ارزش‌ها و منافع مشترکمان درخصوص آنها مذاکره کنم».به نظر می‌رسد اولاند آن‌قدر نگران است که برای مذاکره با ترامپ حتی منتظر پایان‌گرفتن تظاهرات‌های اعتراضی در خیابان‌های آمریکا و آغاز به کار رسمی او در کاخ سفید، نخواهد ماند. این موضوع نقل محافل فکری هم هست. اندیشکده «امریکن اینترپرایز» در مطلبی توافق هسته‌ای با ایران را ناقص توصیف کرده و مدعی شده که ترامپ به طور قانونی می‌تواند توافق برجام را کنار بگذارد؛ اما نتیجه گرفته «آیا این کار عاقلانه‌ای خواهد بود؟

پاسخ به این سؤال منفی است و توافق هسته‌ای هر چقدر هم که ناقص باشد، ترامپ اگر می‌خواهد منافع آمریکا را حفظ کند، باید این توافق را اجرا کند؛ اما در ازای آن فشار را بر ایران افزایش دهد، دسترسی این کشور به دلار را محدود کند، با رفتارهای ایران مقابله و حضور نیروی دریایی آمریکا در خلیج فارس را تقویت کند».بلومبرگ نیز در مطلبی نوشته توافق اتمی تهران به دردسر افتاده است.

اما اصلی‌ترین علت مخالفت ترامپ و نزدیکان فکری‌اش با برجام، چیست؟ آنها معتقدند توافق هسته‌ای با ایران هیچ نفعی برای آمریکا و حتی متحدان منطقه‌ای آن نداشته؛ درحالی‌که آنها مدعی هستند، ایران منافع کشورهای منطقه را تهدید می‌کند. علاوه بر این، استدلال مخالفان این است که توافق هسته‌ای با ایران، به این کشور حقانیت بخشیده؛ درحالی‌که آمریکا عامل اصلی این توافق بوده است؛ اما راه ایران را برای بستن قراردادهای اقتصادی با کشورهای اروپایی، چین و روسیه هموار کرده است. هر سه گزینه احتمالی ترامپ برای وزارت خارجه آمریکا نیز درباره برجام بیش‌و‌کم این‌گونه می‌اندیشند.

در دیگر سو، کشورهای عربی که تصور می‌کنند یار جدیدی برایشان در ینگه دنیا بر سر کار آمده است، فرصت را غنیمت شمرده و برای برجام نقشه می‌کشند. شاهزاده «ترکی الفیصل»، از مقام‌های ارشد سابق در عربستان سعودی، گفته: «دونالد ترامپ نباید توافق هسته‌ای ایران را با قدرت‌های جهانی لغو کند، ولی باید ایران را به‌خاطر «ایجاد بی‌ثباتی در خاورمیانه» مسئول بداند». به گزارش رویترز، شاهزاده ترکی الفیصل، رئیس سابق نهادهای امنیتی عربستان سعودی و سفیر سابق آن کشور در لندن و واشنگتن، روز پنجشنبه در سخنرانی خود در یک مرکز پژوهشی در شهر واشنگتن، تأکید کرد به اعتقاد او، دونالد ترامپ نباید توافق هسته‌ای را با ایران فسخ کند.

«سال‌ها روی این توافق کار شده و برداشت عمومی نه فقط در آمریکا، بلکه در سراسر جهان، این است که این توافق به هدف خود که متوقف‌کردن برنامه‌های هسته‌ای ایران در راستای تولید سلاح‌های اتمی به مدت ۱۵ سال است، رسیده است». او افزود: «فسخ این توافق به شیوه‌ای عجولانه، پیامدهای پیچیده‌ای خواهد داشت. من نمی‌دانم در صورت لغو این توافق به جای آن چیز دیگری برای مهار برنامه‌های هسته‌ای ایران وجود دارد یا نه؟»

ترکی الفیصل توضیح داد از نگاه او این توافق باید نقطه آغازی برای یک طرح درازمدت و دائمی «با هدف جلوگیری از توسعه و گسترش سلاح‌های هسته‌ای و تخریب جمعی در کل منطقه خاورمیانه» باشد. فیصل که عمدتا مواضع ضد ایرانی دارد، به ترامپ پیشنهاد کرده به ایران درباره آنچه او «سیاست‌های ماجراجویانه و بی‌ثبات‌کننده» در منطقه می‌نامد، هشدار دهد. این اظهارات و مخالفت‌ها با برجام ادامه دارد همان‌طور که فعلا اجرای این توافق ادامه دارد. مقام‌های ایران گفته‌اند که هرگونه کوتاهی درباره برجام را برنخواهند تافت. اینها با توجه به سه دلواپس آمریکایی که گزینه‌های احتمالی وزارت خارجه آمریکا هستند، می‌تواند آینده این توافق را لرزان کند.